Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar zondag verkiezingen hebben plaatsgevonden. Zowel het linkse blok van premier Sánchez als het rechtse blok heeft geen meerderheid gekregen. Hoe moet het nu verder voor Spanje?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is de uitslag van de Spaanse parlementsverkiezingen?
‘De eerste algemene verkiezingen in Spanje met sandalen, een waaier, korte broek en een omslagdoek’, schrijft El País over de Spaanse parlementsverkiezingen van afgelopen zondag. Voor het eerst vonden de verkiezingen midden in de zomer plaats – en nog wel tijdens een hittegolf. Verbazingwekkend genoeg heeft dat geen negatief effect op de opkomst gehad, die met 70,4 procent 4 procentpunten boven de opkomst lag van de vorige landelijke verkiezingen in 2019.
De stembusgang vond plaats op zo’n abnormale tijd van het jaar omdat premier Pedro Sánchez vervroegde verkiezingen had uitgeschreven nadat de PSOE een dreun kreeg bij de regionale en gemeentelijke verkiezingen in mei. De premier gokte erop dat hij zijn kiezers kon mobiliseren door een strijd te organiseren tegen het reactionair conservatisme van rechts, in het bijzonder de extreemrechtse partij Vox, aldus The Guardian.
Maar een paar dagen geleden leek het een uitgemaakte zaak dat een coalitie van rechtse partijen de vervroegde verkiezingen in Spanje zou winnen. Een grote meerderheid was geen garantie, maar de meeste peilingen wezen in die richting.
De rechtse Partido Popular (PP) kwam inderdaad als grootste uit de bus. ‘Maar de overwinning is zo klein (…) dat ze een bittere smaak achterlaat in de mond van de leiders van de PP’, aldus politiek redacteur Carlos E. Cué van El País in een andere analyse.
Hoewel de conservatieve partij onder leiding van Alberto Núñez Feijóo een echte triomf verwachtte, hebben de verkiezingen haar geen rechtse meerderheid opgeleverd om een regering te vormen. De PP behaalde 136 van de in totaal 350 zetels in het Congres van Afgevaardigden, terwijl Vox, haar enige potentiële bondgenoot, er 33 veroverde. Dit betekent dat ze samen slechts 169 zetels hebben, ver onder de absolute meerderheid van 176.
Aan de kant van het linkse blok heeft de Partido Socialista Obrero Español (PSOE) van Pedro Sánchez 122 zetels behaald – twee meer dan bij de vorige verkiezingen – en Sumar, haar radicaal-linkse bondgenoot, 31. Paradoxaal genoeg bevindt de socialistische premier, die al vijf jaar aan de macht is, zich in een betere uitgangspositie dan zijn conservatieve rivaal: hij kan hopen aan de macht te blijven, omdat hij de mogelijkheid heeft om de steun te krijgen van de Baskische en Catalaanse partijen, die een samenwerking met het nationalistische Vox uitsluiten.
Welke opties voor regeringsvorming zijn er?
‘Spanje staat weken van onderhandelen en koehandel te wachten, terwijl de rivaliserende kampen hun opties voor een regering verkennen’, schrijft The Guardian. De onderhandelingen tussen de twee blokken om een regering te vormen zullen van start gaan nadat op 17 augustus een nieuw parlement bijeenkomt. Koning Felipe VI zal de leider van de PP, Alberto Núñez Feijóo, uitnodigen om te proberen het premierschap in de wacht te slepen. In een vergelijkbare situatie in 2015 wees PP-leider Mariano Rajoy de uitnodiging van de koning af met het argument dat hij die steun niet kon verwerven.
De PP kan nu alleen regeren met de steun van Vox en andere regionale partijen. Het beleid van Vox betekent echter dat veel andere fracties een rode lijn hebben getrokken om met de partij in een coalitie te gaan.
Als Feijoo weigert, kan de koning zich met hetzelfde verzoek wenden tot premier Pedro Sánchez. Als geen enkele kandidaat binnen twee maanden na de eerste stemming over de premier een meerderheid behaalt, moeten er nieuwe verkiezingen worden gehouden.
Sánchez daarentegen heeft veel meer opties wat betreft andere partijen die hij om steun kan vragen. De krappe overwinning van rechts zou dus kunnen betekenen dat links aan de macht blijft. Maar daarvoor zal Pedro Sánchez de ‘duivelse politieke puzzel’ moeten oplossen die is ontstaan door de Spaanse volksstemming van zondag, merkt dagblad ABC op.
Naast de steun van verschillende regiopartijen zoals de Catalaanse ERC en de Baskische EH Bildu, heeft de premier ook ‘de instemming – in de vorm van een onthouding [tijdens de stemming over de installatie van het kabinet] – nodig van Junts, de partij van (…) Carles Puigdemont’, aldus El Mundo.
De Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij is nu een ‘belangrijke speler’ in de onderhandelingen, schrijft El Periódico. Junts heeft al aangegeven dat er een prijskaartje hangt aan zijn hulp om de socialisten weer aan de macht te krijgen. De partij zei amnestie te willen voor veroordeelde Catalaanse politici, evenals een echt referendum over Catalaanse onafhankelijkheid. Sánchez heeft echter herhaaldelijk gezegd dat er geen referendum komt.
Als Pedro Sánchez niet aan al deze voorwaarden zou kunnen voldoen, zou Spanje, dat tussen 2015 en 2019 al vier algemene verkiezingen heeft gehouden, in een politieke impasse terechtkomen en veroordeeld zijn tot nieuwe verkiezingen.
Een groep van oudgedienden en partijbestuurders van PSOE roept op tot een brede coalitie met de PP, bericht ABC. De partijmastodonten, onder leiding van de oud-secretaris van de Baskische afdeling van de partij Nicolás Redondo Terreros, is faliekant tegen samenwerking met Junts. ‘Het is onmogelijk om te onderhandelen over welke kwestie dan ook met een persoon die gevlucht is voor de Spaanse justitie. Punt uit,’ stelde Redondo nadrukkelijk tijdens een persconferentie. Tegen Puigdemont loopt een arrestatiebevel vanwege zijn rol in het organiseren van het Catalaanse onafhankelijkheidsreferendum in 2017.
Wat betekent de Spaanse verkiezingsuitslag voor Europa?
‘De liberale en gematigde gevestigde orde in Europa haalde maandag opgelucht adem nadat de nationalistische Vox-partij in Spanje bij de verkiezingen van zondag het onderspit delfde. Daarmee werd de opmars van extreemrechtse partijen op het hele continent, die zelfs het progressieve bolwerk Spanje leek te willen overspoelen, voorlopig tot staan gebracht’, analyseert The New York Times.
‘Het sombere resultaat van de partij onder leiding van Santiago Abascal [Vox] maakt het onwaarschijnlijk dat een coalitieregering van PP-Vox Spanje zich tot de groeiende groep EU-landen zal rekenen met een regering geleid door of samengesteld uit extreemrechtse en eurosceptische partijen’, schrijft El País. ‘De tegenvallende uitslag van Alberto Núñez Feijóo’s PP dwingt ook de Europese Volkspartij om de electorale kosten te beoordelen van haar toenadering tot krachten van twijfelachtige democratische allooi.’
Verschillende uiterst rechtse Europese leiders, zoals de Italiaanse premier Giorgia Meloni, de Poolse premier Mateusz Morawiecki en de Hongaarse premier Viktor Orbán, hebben Vox publiekelijk gesteund tijdens de campagne. ‘De verschuiving van Spanje naar extreemrechts zou die formatie een enorm gewicht geven in de Europese Raad [met de Europese regeringsleiders], met meer dan 35 procent van de stemmen, wat de drempel is voor het blokkeren van elk initiatief van de Europese Commissie’, aldus de Spaanse krant. ‘Een dergelijke alliantie tegen de EU zou desastreus zijn geweest voor de vooruitgang van de EU.’
‘Spanje is essentieel om het evenwicht te bewaren ten gunste van de meer pro-Europese krachten, aangevoerd door het Duitsland van de socialistische kanselier, Olaf Scholz, en door het Frankrijk van de liberale president, Emmanuel Macron’, concludeert het Spaanse dagblad.
‘Pro-Europese politici zagen de uitslag als een bemoedigend teken dat de Europese verkiezingen van volgend jaar ook door het midden zullen worden gewonnen, wat een tegenslag zou betekenen voor de extreemrechtse krachten die winst hebben geboekt in Zweden, Finland, Duitsland, Frankrijk en Italië’, aldus The New York Times.
Lees ook:
