In Kenia volgden sommige leerlingen onlinelessen, waar andere dat niet konden. Daarom heeft de regering besloten het schooljaar op te schorten. Maar de maatregel maakt de ongelijkheid op onderwijsgebied misschien juist alleen maar groter. ‘Het is zinloos. Volgend jaar moeten we toch weer overnieuw beginnen.’
Voor Esther Adhiambo had dit een jaar moeten worden van een einde en een nieuw begin. Ze zou eindexamen doen, naar de universiteit gaan en een baan zoeken om haar alleenstaande moeder, die een kleermakersbedrijfje runt in een van de krottenwijken van Nairobi, bij te staan. In plaats daarvan is 2020 voor Adhiambo en andere Keniase scholieren een weggegooid jaar geworden. Onderwijsambtenaren kondigden in juli aan het schooljaar op te schorten.
De lessen beginnen pas weer in januari, het gebruikelijke begin van het Keniase schooljaar. Volgens onderwijsexperts is Kenia het enige land dat zo’n drastische maatregel treft en scholieren dwingt het hele jaar over te doen. ‘Het is een enorme klap,’ zegt de achttienjarige Adhiambo, die massacommunicatie wil studeren en hierin een baan wil vinden om bij te dragen aan het levensonderhoud van haar zeven broers en zussen. ‘De pandemie heeft alles verknald.’
De beslissing, na een maandenlang debat, om een streep te halen door het hele schooljaar was niet alleen bedoeld om leraren en leerlingen tegen het coronavirus te beschermen maar ook om de schrijnende ongelijkheid tegen te gaan die ontstond toen de scholen in maart dichtgingen, zegt staatssecretaris van Onderwijs George Magoha.
‘We zijn als land verplicht om onze arme inwoners bij te staan’
Sommige leerlingen beschikken over de technologie om onderwijs op afstand te volgen, andere niet. Maar terwijl gelijke kansen de insteek van de volledige opschorting was, stellen onderzoekers dat deze de bestaande kloof juist kan vergroten. Zodra de scholen weer opengaan, zullen de twee groepen niet op hetzelfde niveau zitten en bij de nationale examens dus ongelijk presteren, benadrukken Keniase onderwijsexperts.
‘Het is een verschil van dag en nacht,’ zegt Ken K. Ramani, onderwijseconoom en hoofd communicatie aan de Technische Universiteit van Kenia, die veel over het Keniase onderwijs heeft geschreven. Het besluit om het schooljaar te cancellen raakt meer dan 90.000 scholen en zo’n 18 miljoen scholieren (van zowel basis- als voorgezet onderwijs), onder wie 150.000 leerlingen in vluchtelingenkampen, aldus het ministerie van Onderwijs.
De nationale examens die leerlingen gewoonlijk aan het einde van de basisschool en van de middelbare school afleggen, zijn ook uitgesteld, en in 2021 zal er geen nieuwe instroom van scholieren zijn. Ook universiteiten en hogescholen blijven tot januari 2021 gesloten, maar ze bieden wel online colleges en afstudeermogelijkheden.
Privéscholen
In de afgelopen twintig jaar zijn privéscholen – van kleuterscholen tot middelbaar onderwijs – als paddenstoelen uit de grond geschoten. Ongeveer een kwart van alle scholen is particulier: ondersteund door ondernemers, religieuze organisaties of non-profitorganisaties. Hieronder bevinden zich start-ups die worden gesteund door Microsoft-oprichter Bill Gates of de CEO van Facebook, Mark Zuckerberg.
Het schoolgeld varieert van een paar tientjes tot tienduizenden dollars per jaar. Kenia doet, zoals andere landen, zijn best het coronavirus in te dammen en de scholen en de economie draaiende te houden. Dankzij strenge maatregelen bleef het aantal coronagevallen beperkt, maar sinds de recente versoepeling is het aantal gevallen in de afgelopen maand rap gestegen. Het aantal besmettingen bedroeg 23.873 en het aantal coronadoden 391 hoogstwaarschijnlijk een zware onderschatting gezien het gebrek aan testmogelijkheden.
Toen de overheid de scholen in maart sloot, introduceerde ze lessen op afstand via radio, tv en video’s op YouTube. Maar voor het merendeel van de scholieren, veelal woonachtig in arme plattelandsdorpen, is leren op afstand geen optie. Ze hebben geen toegang tot televisies, laptops of internet – ze hebben vaak niet eens elektriciteit.
Rachel Esther, onderdirecteur van de Kibera School for Girls zit in een leeg klaslokaal van de gesloten meisjesschool. Als maatregel om de verspreiding van het coronavirus in te dammen heeft de Keniase regering alle basis- en middelbare scholen gesloten. – © Tony Karumba / AFP
Dit is de realiteit voor de zeventienjarige Johnian Njue uit de krottenwijk Mathare in Nairobi, opgevoed door een alleenstaande moeder. Dankzij een rugbybeurs zat hij op een openbare kostschool in de zuidoostelijke provincie Kwale. Inmiddels is hij weer thuis. Zonder telefoon, internet of schoolboeken kan hij geen lessen op afstand volgen en instructies van leraren krijgt hij nauwelijks.
Daarbij moet hij voor zijn jongere broertje en zusje zorgen als zijn moeder de deur uit is, wat zelfstudie niet vergemakkelijkt. Een aantal van zijn vrienden uit de buurt is aan de drugs geraakt, vertelt hij. ‘Ze gaan liever zakkenrollen dan samen leren. “Het is zinloos,” zeggen ze. “Volgend jaar moeten we toch weer opnieuw beginnen.” Ik baal ervan. Ik wil het schooljaar graag afmaken.’
Zijn ervaring verschilt hemelsbreed van die van de elfjarige zevendegroeper Verisiah Kambale, die op een privéschool in Nairobi zit. Sinds maart volgt ze onlinelessen in onder andere rekenen, wetenschap en zelfs lichamelijke opvoeding. Ze werkt onder toeziend oog van haar onderwijzers en kan in de pauzes met haar klasgenootjes praten. Na school krijgt ze onlineklarinetles en muziektheorie. Zij en haar broer worden geholpen door hun ouders, die allebei vanuit huis werken.
Al mist Verisiah de livelessen, ze vindt het leuk om thuis te leren in aanwezigheid van haar ouders – die altijd veel op reis waren – en om alle tijd te hebben om te schrijven en te tekenen. Ze werkt zelfs aan een boek met verhalen over de ervaringen van elfjarigen in coronatijd. ‘Ik ben hard aan het werk,’ zegt ze. ‘Ik wil het schooljaar niet over hoeven doen.’
Financiële problemen
Zelfs nadat de overheid de rest van het schooljaar heeft geschrapt, zijn sommige privéscholen doorgegaan met onlinelessen. ‘Hierdoor kunnen ze het hoofd boven water houden, de huur betalen en duizenden leraren, koks, bibliothecarissen en onderwijsassistenten loon uitbetalen,’ zegt Mutheu Kasanga, voorzitter van de Kenya Private School Association.
Minstens 124 openbare scholen dreigen om te vallen door de financiële problemen die door de pandemie zijn veroorzaakt. Kasanga is zich er terdege van bewust dat de pandemie een ‘digitale kloof’ heeft blootgelegd die is gebaseerd op de socio-economische status van de ouders, maar in plaats van een streep te halen door een heel schooljaar – een maatregel die zij omschrijft als ‘kinderen straffen voor de uitbraak’ – is ze van mening dat onderwijsambtenaren beter hadden kunnen investeren in praktische oplossingen om kinderen te laten doorleren, zoals het regelen van internetverbindingen in afgelegen gebieden. ‘We zijn als land verplicht om onze arme inwoners bij te staan en ervoor te zorgen dat kinderen in alle huishoudens onderwijs kunnen volgen,’ zegt ze. ‘Als ons dat niet lukt, hebben we als land gefaald.’
Susannah Hares, hoofd van het onderwijsprogramma bij de onafhankelijke Amerikaanse denktank Center for Global Development, zegt dat de discussie om de scholen tot januari gesloten te houden ‘begrijpelijk’ was, omdat klaslokalen in openbare scholen overvol zijn en veelal geen wasvoorzieningen hebben. Maar de maatregel zou ‘desastreus kunnen uitpakken’ omdat arme leerlingen op een achterstand gezet worden en sommige niet zullen terugkeren als de schooldeuren weer opengaan. Bovendien voorspelde ze een toename van tienerzwangerschappen en, bij het ontbreken van schoolvoedselprogramma’s, van honger.
Internationale school
De Keniase regering erkent de problemen die samengaan met de schoolsluiting, waaronder de ongelijke toegang tot leerplatforms, een stijging van huiselijk geweld tegen kinderen en de kans op een groeiend aantal uitvallers. Magoha zei begin augustus dat het ministerie een gemeenschapsprogramma zal lanceren dat leraren koppelt aan leerlingen die geen toegang hebben tot het internet.
Maar sommige ouders met kinderen op privéscholen hebben geen zin om te wachten tot de overheid de scholen volgend jaar weer opent. Een aantal van hen overweegt hun kinderen over te hevelen naar Britse, Franse of andere particuliere internationale scholen die wel van plan zijn hun leerlingen aan het einde van dit schooljaar buitenlandse gestandaardiseerde toetsen af te nemen. Leerlingen die slagen kunnen dan door naar het volgende jaar, terwijl leerlingen die de afgelaste Keniase toetsen hadden moeten maken, achterblijven.
‘Wat als de overheid, in het worstcasescenario, in januari niet klaar is om de scholen te openen?’ vraagt Verisiahs moeder, Serah Joy Malaba. ‘Overstappen op een buitenlandse privéschool is zeker iets wat door ons hoofd speelt.’ Maar dat is geen optie voor leerlingen als Esther Adhiambo die op openbare scholen zitten en wier ouders geen duizenden dollars aan schoolgeld kunnen betalen. Adhiambo gaat een paar dagen per week naar een lokaal gemeenschapscentrum waar vrijwillige docenten haar schoolopdrachten nakijken. ‘Ik heb nog geluk,’ zegt ze tijdens een van de studiesessies. ‘Mijn vriendinnen hebben zelfs dit niet.’
Auteur: Abdi Latif Dahir
The New York Times
Verenigde Staten |oplage 571.500 (print) 2.900.000 (digitaal)
De krant der kranten, met als motto ‘All the news that’s fit to print’. Won meer journalistieke prijzen dan enig ander medium.
