In Rusland is het serieformat Screenlife tijdens de lockdown de reddingsboei van de amusementsindustrie geweest. Het laat de toeschouwer meekijken met de Skype- of Zoomgesprekken van de personages en vertelt zo een verhaal.
Er zijn inmiddels ontelbaar veel films gedraaid met behulp van een smartphone, een techniek die aanvankelijk nog als toevlucht voor jonge regisseurs met geldgebrek werd beschouwd, of als een modieuze gimmick. Ook gerenommeerde regisseurs hebben de logge klassieke technologie de laatste tijd ingeruild voor het mobiele format. Zo heeft regisseur Steven Soderbergh de thriller Unsane (2018) en de film High Flying Bird (2019) gedraaid met behulp van een iPhone, en zelfs tachtiger Claude Lelouch heeft voor Les plus belles années d’une vie (2019) gebruikgemaakt van mobiele technologie.
Het format Screenlife, waarmee films of series worden aangeduid waarvan de actie zich via een tussenscherm ontrolt, luidt een nieuwe etappe in. Wie het als eerste heeft gebruikt, valt moeilijk te achterhalen. Maar de Russische producent, regisseur en scenarist Timoer Bekmambetov was de eerste die het serieus nam. De horrorfilm Unfriended, die hij in 2015 produceerde, heeft 62 miljoen dollar opgebracht, tegen een investering van 1 miljoen. De hele film lang zijn we getuige van een Skype-gesprek tussen vijf tienervriendinnen en een mysterieuze moordenaar, die hun geniepige vragen stelt en hen ten slotte vermoordt. Hoewel Bekmambetov daarna nog meer films in Screenlife heeft uitgebracht, bleef dit format gelden als vormexperiment zonder diepgang. Maar door de pandemie is dat veranderd.
Filmopnamen vanuit huis
Zoals iedereen weet heeft de lockdown de amusementsindustrie zwaar getroffen. Regisseurs en acteurs hebben middelen moeten vinden om te kunnen draaien zonder crew, zonder opnameleider en zonder camera. En toen bleek de uitvinding van Bekmambetov opeens reuzehandig, omdat ze goed aansloot op de quarantainesituatie.
In april 2020, de tweede maand van de lockdown, hebben verscheidene concurrerende Russische platforms series uitgebracht die in Screenlife zijn opgenomen. Dit nieuwe videoformat is in goede aarde gevallen bij de kijkers, omdat die geen enkele handleiding nodig hebben. Nu er alom thuis wordt gewerkt, is iedereen vertrouwd met beelden van videoconferenties. Bovendien is voor de productie van deze series geen technische crew vereist, noch enig lichamelijk contact; de acteurs regelen zelf het licht en filmen met de camera van hun smartphone, terwijl de regisseur hun op afstand aanwijzingen geeft.
Over het algemeen filmen de acteurs zichzelf thuis, in hun eigen kleren. Wanneer een aflevering van een Screenlife-serie online wordt gezet, zijn de acteurs en de regisseur alweer bezig met de volgende: op internet zijn reactievermogen, actualiteit en productiesnelheid belangrijker dan strategische of financiële planning.
Screenlife-series
Hier volgen vier Russische series die met behulp van dit nieuwe format zijn opgenomen. [De Russische titels zijn vernederlandst.]
▪ Dwaasheid van Aleksandr Molotsjnikov (geproduceerd door het platform KinoPoisk). Een kitschkomedie die de spot drijft met het theatermilieu, de daar heersende kastenmentaliteit en het ziekelijke narcisme van de acteurs. De ‘beroemde actrice Stitsjkin’, die door de lockdown zonder werk zit, krijgt een videotelefoontje van de ‘jonge en onbeschofte’ regisseur Molotsjnikov (alle personages spelen onder hun echte naam), die haar de hoofdrol aanbiedt in een avant-gardistisch en provocerend toneelstuk. De virtuele repetities leiden tot soapachtige intriges tussen de acteurs, die elkaar nu eens voor schut zetten en dan weer proberen te verleiden.
▪ Allemaal samen van Victoria Kravtsjenko (geproduceerd door streamingdienst Okko). Victor en Victoria Kravtsjenko zijn enkele jaren geleden begonnen met Diki Digital, een productiestudio voor series. Ze hebben onder andere de serie Russian Hackers Life op hun conto staan, een parodie over jonge Russen die vastbesloten zijn de hele planeet te hacken in naam van de digitale vrijheid. Dit keer hebben ze een heel eenvoudige serie gedraaid met een nogal voorspelbaar scenario, maar wel zo realistisch dat deze inmenging in het leven van anderen, dit grasduinen in hun smartphones en hun computers, je soms een ongemakkelijk gevoel geeft.
▪ Aan huis gekluisterd van Olga Frenkel (geproduceerd door televisiezender TNT). ‘We moesten beginnen met het draaien van een lange serie, en toen waren we voor onbepaalde tijd aan huis gekluisterd,’ vertelt Olga Frenkel. ‘Om een depressie te vermijden hebben we toen maar besloten iets te draaien voor ons eigen vermaak. De producenten Genia Nikitsjov en Valera Fjodorovitsj hebben het resultaat bekeken en één seizoen besteld. Dat heeft ons voor de depressie behoed.’ Via de videovergaderapp Zoom blijkt de virtuele werkelijkheid ruimschoots te volstaan om klassieke komische situaties in scène te zetten: er wordt per ongeluk een liefdesmail naar de verkeerde persoon gestuurd, wat tot onvoorstelbare verwarring leidt. De ex-vrouw trakteert haar ex-man in quarantaine op een striptease, en natuurlijk worden ze betrapt. De personages in de serie zijn werknemers van een middelgrote onderneming die op een failliet afstevent (vanwege de coronacrisis).
▪ Risicoloze relaties van Konstantin Bogomolov (geproduceerd door Start Réalisation). Anders dan in de vorige series is hier geen sprake van puur Screenlife en verschijnen de personages niet alleen in berichtenvensters. Ze worden soms in hun geheel gefilmd terwijl ze voor hun computer zitten of verdiept zijn in hun smartphone. Bogomolov ontwikkelde een psychologisch drama rond het verhaal van vier stellen tijdens de lockdown. De regisseur heeft het scenario al draaiend geschreven.
Lapmiddel of innovatie?
Je vraagt je natuurlijk af of deze nieuwe experimenten de Russische film- en televisie-industrie zullen veranderen, of dat het format Screenlife alleen een lapmiddel voor moeilijke tijden zal blijken. ‘Tijdens het draaien heeft niemand van onze crew zijn appartement kunnen verlaten. Ik heb mijn acteurs nooit in levenden lijve ontmoet, we hebben kennisgemaakt via internet. Die ervaring heeft me ontegenzeglijk veranderd,’ zegt Victoria Kravtsjenko. ‘Ik stond er versteld van hoe gemakkelijk het was om afstand te doen van alle gebruikelijke apparatuur, de decors, de crew, de belichtingswisselingen,’ laat Olga Frenkel weten.
Volgens Timoer Bekmambetov is Screenlife de ‘nieuwe held van onze tijd’, ook zonder lockdown. Toch wil dat niet zeggen dat het format de traditionele cinema van de troon zal stoten, denkt regisseur Aleksej German Jr. Het probleem is volgens hem dat je ‘zonder direct contact tussen regisseur en acteurs onmogelijk tot een artistiek bevredigend resultaat kunt komen’.
Het is dus heel goed mogelijk dat Screenlife ‘het plan B van de geschiedenis’ zal blijven. Dat zullen we na de lockdown merken.
Auteur: Maria Latsjeva
Ogoniok
Rusland | weekblad | oplage 90.000
‘De kleine vlam’, opgericht in 1899, was een weerspiegeling van het literaire en artistieke leven van de Sovjet-Unie in de jaren zeventig en tachtig. Tegenwoordig is het een nieuwstijdschrift met rijk geïllustreerde reportages.
