De coronamaatregelen hebben bijgedragen aan de vermindering van CO₂-uitstoot. Toch is dit verre van voldoende om de opwarming van de aarde te keren. Het op jongeren gerichte nieuwsplatform Grist zocht uit waarom de uitstoot nog steeds zo hoog is.
De steden zijn overgenomen door voetgangers, er wordt bijna niet meer gevlogen, voor het eerst in tientallen jaren is de hemel blauw (zelfs boven Los Angeles) en de wereldwijde CO₂-uitstoot is gedaald met… zo’n 5,5 procent.
Nee, wacht – wat? Zelfs nu de hele wereldeconomie praktisch tot stilstand is gekomen en wij allemaal thuiszitten, wijzen de cijfers uit dat de wereld nog steeds hard op weg is om 95 procent van de gebruikelijke jaarlijkse hoeveelheid CO₂ uit te stoten en de aarde zo te blijven opwarmen en de klimaatverandering te blijven aanwakkeren.
Toch zou ook een daling van 5,5 procent de grootste jaarlijkse verandering zijn die ooit is geboekstaafd – groter dan tijdens de kredietcrisis van 2008 of de Tweede Wereldoorlog. Maar je vraagt je af: waar komen al die broeikasgassen dan vandaan? En als het stilleggen van het overgrote deel van alle vliegverkeer en ander vervoer niet genoeg is om de klimaatverandering af te remmen, wat dan wel?
Structurele factoren
‘Het grootste probleem is volgens mij dat mensen zich veel te druk maken over hun individuele bijdrage, over of ze vliegen of niet, zonder iets te doen aan de structurele factoren waardoor de CO₂-uitstoot stijgt,’ zegt Gavin Schmidt, klimatoloog en directeur van het NASA Goddard Institute for Space Studies in New York. Volgens het Internationaal Energieagentschap is de transportsector wereldwijd goed voor iets meer dan 20 procent van de CO₂-uitstoot (en in de VS voor zo’n 28 procent). Dat is heel wat, maar het betekent ook dat als alle vervoer klimaatneutraal zou zijn (denk aan elektrische treinen, auto’s en vliegtuigen op groene stroom), de resterende 80 procent van de gassen nog steeds de lucht in wordt gepompt.
CO₂ is onzichtbaar en energiecentrales en olieraffinaderijen blijven het de dampkring in pompen
Waar komt dat dan allemaal vandaan? Ten eerste wordt in energiecentrales nog steeds grofweg dezelfde hoeveelheid stroom opgewekt – ook al gaat er nu meer naar huishoudens en minder naar bedrijven. Verwarming en stroomgebruik zijn samen goed voor ruim 40 procent van de mondiale CO₂-uitstoot. Overal ter wereld wordt nog druk gestookt en gekookt op hout, steenkool en aardgas – en is de stroom meestal ook niet zo groen. Ook als meer mensen thuiswerken, hebben we het lichtnet nog steeds nodig voor verlichting en internet. ‘Er heeft wel een verschuiving in het verbruik plaatsgevonden van kantoor naar thuis, maar de stroom is niet uitgeschakeld, en die stroom wordt nog steeds grotendeels opgewekt met fossiele brandstoffen,’ zegt Schmidt. In de VS wordt 60 procent van de stroom nog steeds opgewekt met steenkool, olie en aardgas. (Wel zijn er tekenen dat de lockdown tot verschuivingen leidt in de tijden waarop er stroom wordt verbruikt, wat ook gevolgen heeft voor duurzame energie.)
Fabrieken, de bouw en andere bedrijfssectoren zijn samen goed voor zo’n 20 procent van de CO₂-uitstoot. Sommige industriële processen, zoals de productie van staal en aluminium, verbruiken enorme hoeveelheden fossiele brandstoffen, en die productie is volgens Schmidt ondanks de pandemie grotendeels gewoon doorgegaan.
De realiteit is (volgens een analyse van het VN-Milieuprogramma) dat de uitstoot elk jaar met 7,6 procent omlaag moet om te voorkomen dat de temperatuur uiteindelijk meer dan 1,5 graad boven het pre-industriële niveau uitkomt – de stijging waaraan de somberste klimaatvoorspellingen zijn verbonden. Ook al zou de uitstoot dit jaar als gevolg van de wereldwijde lockdown en de economische terugval met 7,6 procent dalen, dan nog zou die het jaar daarop weer verder moeten dalen. En het jaar daarop weer. Enzovoort.
Schoon water en lucht
Tijdens de pandemie is het gemeengoed geworden om de schone hemel boven Los Angeles en het heldere water in Venetië als een teken te zien dat wij mensen iets tegen klimaatverandering kunnen doen. ‘Die nieuwe iconische foto’s van een helderblauwe, smogvrije lucht boven Los Angeles zijn ongewild en indringend bewijs van wat er mogelijk is als mensen stoppen met rond-rijden in vervuilende auto’s,’ schreef Michael Grunwald op Politico. Maar zo veeg je lucht- en watervervuiling – ook heel nijpende milieuproblemen – ten onrechte op één hoop met de CO₂-uitstoot. CO₂ is onzichtbaar en energiecentrales en olieraffinaderijen blijven het de dampkring in pompen. De aardgassector en de veehouderij
blijven (denk aan boerende koeien) methaan uitstoten. ‘Ik vind wel dat mensen beter de fiets kunnen pakken dan de auto en beter de trein dan het vliegtuig,’ zegt Schmidt. ‘Maar dat is maar een kleine bijdrage vergeleken met de echt grote, structurele zaken die niet veranderen.’
Het is dus goed om te bedenken dat een korte daling van de CO₂-uitstoot niets verandert aan de trend dat de aarde steeds verder opwarmt.
Sommige wetenschappers vergelijken CO₂ in de atmosfeer met water dat een lekke badkuip instroomt. De lockdown draait de kraan alleen even een klein stukje dicht, niet helemaal. Zolang we de uitstoot niet tot netto nul terugdringen, zodat er niet meer CO₂ de dampkring in stroomt dan er vanzelf uit lekt, zal de aarde blijven opwarmen.
Dat kan verklaren waarom 2020 al hard op weg is het record van 2016 te breken als het warmste jaar dat ooit gemeten is. Wrang genoeg kan de afname van de luchtvervuiling het juist extra warm maken. Veerabhadran Ramanathan, hoogleraar aan de Scripps Institution of Oceanography van de Universiteit van California, legt uit dat vervuilende deeltjes vaak een ‘maskerend’ effect op de opwarming hebben en het effect van broeikasgassen deels tenietdoen. Nu dat schild van vervuiling is weggevallen, zegt Ramanathan, ‘zouden we een toename van de opwarming kunnen zien’.
Geniet van de heldere hemel en de schonere lucht zolang je kunt. Beschouw de daling van de CO₂-uitstoot echter niet zozeer als reden om te jubelen, maar als een waarschuwing: een teken van hoever we nog te gaan hebben.
Shannon Osaka
Grist
Verenigde Staten | website | grist.org
Grist laat zogenaamde fixers aan het woord: mensen die ‘opmerkelijke, ambitieuze oplossingen hebben voor de grootste uitdagingen van de mensheid’. Het is de missie van Grist ons een goed gevoel te geven over de toekomst.
