Rusland is geïsoleerd sinds de oorlog – maar ‘het leven in de stad gaat gewoon door’

In Vladivostok, gelegen aan de rand van Poetins imperium, is goed te zien hoe de oorlog Rusland veranderd heeft. Het land is repressiever geworden en geïsoleerd geraakt, maar economisch bestand tegen de druk van het Westen.

In Rusland begint de dag niet in de hoofdstad, maar in het verre oosten. Toen Vladimir Poetin op 24 februari 2022 zijn ‘speciale militaire operatie’ tegen Oekraïne aankondigde, lag een groot deel van Moskou te slapen. Maar in Vladivostok, aan de oostkust van Rusland, zaten ze aan de lunch. Toen Rusland op 15 en 17 maart zijn presidentsverkiezingen hield, werden de resultaten van Vladivostok als een van de eerste geteld. Poetin won de nepverkiezingen. Maar het land dat hij zal regeren is anders dan toen zijn huidige termijn begon.

Vladivostok, gelegen aan de rand van het zogenaamde imperium van Poetin, op zo’n 7000 kilometer van Oekraïne, is een plek waar je goed kunt observeren hoe de oorlog Rusland heeft veranderd. Je ziet er niet de economische of politieke ineenstorting die sommige westerse waarnemers voorspelden en waar Oekraïne op hoopte, en ook niet de triomfantelijke mobilisatie waarnaar Russische patriotten verlangen. Rusland is thuis repressiever geworden en in het buitenland meer geïsoleerd. Maar de economie en samenleving van het land hebben bewezen bestand te zijn tegen zowel de druk van het Westen als die van Ruslands eigen repressieve staat, en Vladivostok is daarvan het bewijs. Zoals Ilja Lagutenko, de frontman van Mumiy Troll, de beroemdste rockband van de stad, het op een recent album zegt, is de stad er altijd een geweest ‘die met het gemak van een liftende tiener historische zigzags maakte’.

Vladivostok werd gesticht in 1860 en diende als buitenpost van het Russische Rijk in zijn uitgestrekte gebieden in het verre oosten, die ooit gedeeltelijk onder Chinese controle stonden. De stad was tijdens het Sovjettijdperk verboden terrein voor buitenlanders, maar werd na de ineenstorting van de Sovjet-Unie het symbool van een nieuwe openheid. Vladivostok 2000, een lied van Mumiy Troll uit 1997, werd een lokaal volkslied dat de nationale tijdgeest wist te vangen. ‘We vertrekken, we vertrekken, we vertrekken, er breken zuiverder tijden aan,’ luidt het refrein. Politici in Moskou en Brussel spraken over een ‘Europa van Lissabon tot Vladivostok’.

Aan dergelijke geluiden kwam grotendeels een einde toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde en een oorlog ontketende in Oost-Oekraïne. De betrekkingen met het Westen verzuurden en het Kremlin focuste zich opnieuw op een ‘draai naar het oosten’, waarin Vladivostok een sleutelrol zou spelen. ‘Spraken we eerder over Vladivostok als de buitenpost van het land in het verre oosten, nu zeggen we dat het ons “venster op Azië” is,’ zegt Vasili Avtsjenko, een van de prominentste schrijvers van de stad.

Duistere droom

De laatste fase van de oorlog heeft het lot van de hele stad veranderd. Voor sommigen is het een tragedie. BBC Russia en Mediazona, onafhankelijke mediakanalen die het aantal Russische slachtoffers bijhouden, hebben tot nu toe 759 doden bevestigd uit de regio Primorje, waarvan Vladivostok de hoofdstad is, door rouwadvertenties uit te kammen. Het werkelijke aantal ligt waarschijnlijk veel hoger. Voor anderen is de oorlog een kans geweest. Neem de voormalige burgemeester van Vladivostok, die werd veroordeeld voor het aannemen van steekpenningen van een begrafenisondernemer en in 2023 werd veroordeeld tot zestienenhalf jaar gevangenisstraf. Eind vorig jaar werd hij vervroegd vrijgelaten om in het leger te dienen.

De publieke opinie over het conflict varieert. Sommigen verafschuwen het idee van een gevecht tegen Oekraïne. ‘Het is alsof alles zich afspeelt in een duistere droom, mensen zijn depressief, ze zijn bang,’ zegt een oppositiegezinde inwoner van Vladivostok. Anderen zijn op een strijdbare manier optimistisch over hun strijd met het Westen. ‘Het punt is dat het Westen niet begrijpt waar het in verzeild is geraakt – het had niet met Rusland moeten sollen,’ zegt een student uit Vladivostok.

Na een eerste schok zijn velen teruggekeerd naar hun normale ritme. ‘Ja, het gebeurt, het gaat door, maar wat kunnen we eraan doen?’ zegt een inwoner van Vladivostok. ‘Het leven in de stad gaat gewoon door.’ Russen hebben zich, zoals ze door de geschiedenis heen altijd hebben gedaan, aangepast aan hun nieuwe realiteit. Zoals de student het zegt: ‘Zijn er ooit gemakkelijke tijden geweest in Rusland? We zijn eraan gewend, we passen ons aan.’

Om Vladivostok in 2024 te leren kennen, analyseerde The Economist open source-informatie, kraakte de redactie cijfers en spraken ze telefonisch en via internet met inwoners uit het hele politieke spectrum. De reis begint waar de stad zelf begon.

Op elke willekeurige dag dobberen tientallen schepen in en rond de haven van Vladivostok. Vele bevatten kolen, mineralen en koolwaterstoffen, op weg van de Russische mijnen en bronnen naar verre kusten. Andere liggen volgestapeld met containers met consumptiegoederen die overal in Rusland op de schappen moeten komen. De haven is een levensader geworden voor het hele land. Terwijl het aantal containertransporten in het jaar na de invasie afnam, herstelden de transporten via Vladivostok zich snel, volgens het Kiel Institut für Weltwirtschaft, een Duits onderzoeksinstituut. ‘Veel dingen moeten worden vervangen en dat kan alleen via China,’ zegt Alexander Gabuev van het Carnegie Russia Eurasia Centre, een denktank in Berlijn. ‘En Vladivostok is de poort naar China.’

’Tegen de tijd dat de oorlog uitbrak was alles klaar, alles was aangelegd – dat kwam goed van pas in de nieuwe omstandigheden‘

De haven van Vladivostok is al sinds 1859 het centrum van het leven langs de baai Zolotoj Rog [Gouden Hoorn], want dat was het jaar dat Nikolaj Moeravjov, de gouverneur van Tsaristisch Oost-Siberië, daar aan boord van de Amerika, een in New York gebouwde korvet, aankwam om de regio te verkennen. Een jaar later werd de Russische keizerlijke vlag gehesen boven een nederzetting die Moeravjovs team Vladivostok noemde, wat ‘heers over het oosten’ betekent. (China bleef de stad aanduiden met de naam Haishenwai, of ‘Zeekomkommerbaai’). Kolonisten arriveerden per schip, waaronder veel Oekraïners die per stoomboot uit Odessa kwamen, gelokt door beloften van gratis land. 

De schepen die vandaag de dag in de haven liggen, laten het toenemende belang zien van de handel met Azië, een trend die al lang vóór de grootschalige invasie van Oekraïne begon. ‘De huidige gebeurtenissen hebben dit proces niet in gang gezet, maar versneld,’ zegt Artjom Loekin van de Federale Universiteit van het Verre Oosten in Vladivostok. FESCO, het moederbedrijf van de haven van Vladivostok, heeft lang geprobeerd te concurreren met de Russische havens die op Europa gericht zijn. ‘Tegen de tijd dat de oorlog uitbrak was alles klaar, alles was aangelegd – dat kwam goed van pas in de nieuwe omstandigheden,’ aldus een voormalige leidinggevende van FESCO.

Deze Aziatische handelsroutes hebben de Russische economie geholpen om de westerse sancties te doorstaan. Russische bedrijven, die veel ervaring hebben met het werken in crisissituaties, hebben sneller dan verwacht nieuwe markten gevonden en nieuwe logistieke routes uitgestippeld, zegt Natalja Zoebarevitsj, een econoom die gespecialiseerd is in de regio’s van Rusland: ‘Het land is groot en de wereld is groot, en er zijn genoeg alternatieven.’ China is de sleutel. De wederzijdse handel met China bereikte vorig jaar een recordhoogte van 240 miljard dollar, een stijging van 64 procent ten opzichte van 2021. De Russische douanedienst zegt duizend extra medewerkers te hebben aangenomen in het verre oosten om de nieuwe handelsstromen aan te kunnen.

In Vladivostok is China alleen al goed voor driekwart van de invoer via de haven. Een toonaangevende autofabriek die ooit samenwerkte met het Japanse Mazda produceert nu Chinese auto’s, die steeds populairder worden in een stad die ooit bekendstond om zijn voorliefde voor Japanse wagens, met het stuur aan de rechterkant. Vorig jaar vertegenwoordigden Chinese automerken vijf van de zes best verkochte auto’s in heel Rusland. Zelfs de politie van Primorje heeft een nieuwe vloot patrouillewagens van Chinese makelij.

Maar het venster op Azië is niet breed genoeg. Goederen van en naar de haven van Vladivostok brengen is duur en tijdrovend. De vraag naar vrachtvervoer via de oostelijke spoorwegen van het land is bijna twee keer zo groot als de capaciteit, volgens gegevens van de regering. Terwijl het containervervoer via het Verre Oosten is toegenomen, is de handel in mineralen en energieproducten waarschijnlijk belemmerd door een gebrek aan infrastructuur, aangezien het grootste deel van de terminalcapaciteit van Rusland in het westen ligt, aldus Julian Hinz van het Kiel Instituut.

Alternatieve routes

De Russische regering zet zich opnieuw in om alternatieve routes aan te leggen. ‘Ze hebben één vrachtroute – nu proberen ze een tweede aan te leggen,’ zegt Zoebarevitsj. In een recente toespraak tot de Federatieve Vergadering prees Poetin zijn plannen aan om de oostelijke spoorlijnen te moderniseren. ‘We moeten onze achterstand inhalen en dat zullen we ook doen,’ verklaarde hij. FESCO – inclusief de haven van Vladivostok – werd eind vorig jaar genationaliseerd en onder controle geplaatst van Rosatom, het kernenergiebedrijf van de Russische staat, dat er een terminal van wil maken voor transporten via de Noordelijke Zeeroute in het Noordpoolgebied.

Ondanks de toename van de handel blijven de Chinese investeringen in Rusland beperkt. En de handelsbereidheid heeft een prijs. China is begonnen de haven van Vladivostok, met Russische toestemming, te gebruiken als binnenlandse terminal om goederen over te brengen vanuit door land ingesloten provincies in het noordoosten. Sommige inwoners noemen de haven gekscherend weer Haishenwai.

Een deel van de goederen die in de haven binnenkomen, belandt mogelijk in de Kalina Mall. Toen dit winkelcentrum in februari 2019 openging, werd het aangekondigd als het grootste in de hele Primorje-regio, met een supermarkt, een IMAX-bioscoop, tientallen modeboetieks en een foodcourt met uitzicht op de Gouden Hoorn-baai. Het winkelcentrum belichaamde het consumentisme van een geglobaliseerde, rijke Russische middenklasse. Op de gevel van het gebouw stonden bij de opening namen van grote westerse merken zoals Swatch en Zara.

Westerse sancties waren gericht op de oorlogsmachine van Rusland, niet op winkelcentra. Maar sommige westerse politici hoopten dat de verstoring van het dagelijks leven het verzet van de bevolking tegen de oorlog zou aanwakkeren. Oekraïne riep consumentenmerken op om Rusland te verlaten, omdat ze anders belasting zouden betalen waarmee de schatkist van Poetin werd gespekt. Sommige grote westerse bedrijven deden dat ook: volgens de Kyiv School of Economics (KSE), een Oekraïense universiteit, hebben ten minste 372 bedrijven hun banden met Rusland volledig verbroken. 

Toch is het spookbeeld van lege winkelschappen, dat veel Russen zich herinneren van het einde van de Sovjetperiode, nooit bewaarheid geworden. Veel andere westerse bedrijven – volgens de KSE meer dan tweeduizend – besloten te blijven. Een index van het Russische consumentenvertrouwen, opgesteld door het Levada Centrum, een Russische onafhankelijke opiniepeiler, bevindt zich op zijn hoogtepunt sinds 2012, het jaar waarin Poetin opnieuw president werd.

Toen het Kalina-winkelcentrum in 2019 werd geopend, waren er 36 winkels met buitenlandse merken; nu zijn dat er nog 26. Sommige grote namen zijn vertrokken, maar daarvoor zijn bedrijven in de plaats gekomen die soortgelijke waren verkopen, zoals Limé, een opkomend Russisch modemerk. ‘Natuurlijk zijn alle merken zoals Zara en H&M vertrokken,’ zegt een shopper uit Vladivostok. Maar hun producten ‘kwamen in principe terug onder andere namen’. In sommige gevallen bleven Russische partners winkels van buitenlandse merken exploiteren. 

Terwijl het dagelijks leven doorgaat, heeft de regering geprobeerd om de structuur van de samenleving te veranderen

Wat niet meer rechtstreeks naar Rusland wordt verscheept, kan meestal worden verkregen, zij het tegen een hogere prijs, door middel van parallelimport via derde landen. ‘Ik kan naar de winkel gaan en een nieuwe iPad kopen, geen probleem,’ schampert een andere shopper. Hollywoodfilms vinden nog altijd hun weg naar de bioscoop: in de bios van Kalina Mall wordt momenteel reclame gemaakt voor de komende release van Dune: Part Two, een Amerikaans sciencefictionepos.

Russische bedrijven hebben manieren gevonden om de obstakels van zakendoen in oorlogstijd te omzeilen. Toen Apple Pay en Google Pay hun diensten staakten, ontwikkelden Russische banken stickers met geïntegreerde chips die dezelfde functionaliteit mogelijk maakten. ‘Wees trendy – betaal met een sticker!’ luidt een advertentie van Primsotsbank, de grootste regionale bank in Primorje. ‘Betaal met je smartphone, net als vroeger.’ Dat is precies wat veel winkelaars in winkelcentrum Kalina doen.

Terwijl het dagelijks leven gewoon doorgaat, heeft de regering geprobeerd om de onderliggende structuur van de samenleving te veranderen. Vanaf de herfst van 2022 kregen scholen in het hele land de opdracht om op maandagochtend lessen te geven gericht op traditionele waarden en nationale eenheid. Op de Vladivostok School Nummer 14, waar honderden leerlingen basis- en middelbare schoolonderwijs volgen, omvatten deze ‘belangrijke gesprekken’ onderwerpen als vrijwilligerswerk, Russische films, Russische moeders, maar ook patriottische kost, zoals de betekenis van het moederland en de heldenmoed van de Russische spetsnaz (speciale strijdkrachten).

Ambtenaren gaan er prat op dat deze ‘patriottische opvoeding’ tegen het einde van dit jaar 72 procent van de Russische kinderen zal hebben bereikt. Middelbare scholen hebben ook nieuwe geschiedenisboeken gekregen, deels geschreven door Vladimir Medinskij, voormalig minister van Cultuur en een nationalistisch ideoloog. Hierin wordt Rusland afgeschilderd als een land dat voortdurend wordt bedreigd door samenzwerende krachten in het Westen; de oorlog in Oekraïne wordt beschreven als een defensieve oorlog. School Nummer 14 kondigde de komst van de nieuwe boeken aan met een bericht op haar socialmedia-accounts. ‘Waarheidsgetrouwe geschiedenis in een nieuw leerboek!’ aldus het enthousiaste bericht. ‘Dit boek geeft het meest complete historische beeld van belangrijke gebeurtenissen in Rusland en in de wereld.’ 

‘Poetin benadrukte: “We zijn geen vijandigheden begonnen, we proberen ze te beëindigen. Deze vijandigheden zijn begonnen door nationalisten in Oekraïne in 2014, toen er een staatsgreep werd gepleegd.”’

Het Westen probeert met alle mogelijke middelen de economie van Rusland naar beneden te halen. Al deze zogenaamde sancties – het is belangrijk om dit te beseffen – zijn absoluut illegaal. Ze schenden alle normen van het internationaal recht, waar het Westen zich zo graag op beroept.

Het Westen heeft alle tegoeden van de Russische staat die op hun banken staan gestolen, in totaal meer dan 300 miljard dollar. Ze hebben ook de facto fondsen van Russische bedrijven gestolen, evenals persoonlijke fondsen en eigendommen van vele particulieren.’

Onderwijs

Leraren, bestuurders en leerlingen hebben enige vrijheid in hoe enthousiast ze het nieuwe materiaal implementeren of tot zich nemen. Sommigen zijn er heel gelukkig mee. Lokale autoriteiten in het verre oosten van Rusland gingen nog een stap verder en brachten een ‘belangrijk alfabet’ uit, waarin het abc in een patriottische vorm werd gegoten. A staat voor armija (leger) – ‘verdedigers van het land en onze trots’ – en B voor bratstvo (broederschap) en bog (god). Sommige scholen hebben zelfs nieuwe patriottische bijnamen gekregen. Een blauwe plaquette op de muur van School Nummer 14 draagt nu de naam van Jevgeni Orlov, een soldaat uit de huurlingengroep Wagner die werd gedood op het slagveld in Oost-Oekraïne.

Andere scholen maken zich ervan af zoals dat ook vaak gebeurde met de verplichte lessen ‘wetenschappelijk communisme’ voor universiteitsstudenten tijdens het Sovjettijdperk. ‘Mensen hebben ervaring met dit soort aanpassingen: je doet het een maar denkt het ander,’ zegt Andrej Kolesnikov, een in Moskou gevestigde senior fellow van het Carnegie Russia Eurasia Centre. Want wie zich openlijk tegen de staat verzet, krijgt te maken met harde consequenties.

Toen Poetin de grootschalige invasie van Oekraïne aankondigde, dacht Aleksej Galimov dat het nepnieuws was. Galimov is geboren en getogen in Vladivostok, hij werkte in de logistiek en een van zijn beste zakenpartners was een Oekraïner. Hij is lid van de Kerk van de Zevendedagsadventisten en heeft veel vrienden die een christelijke kostschool hebben bezocht in Boetsja, een kleine stad ten noorden van Kyiv. Het idee van een oorlog met Oekraïne vond hij ‘ongeloofwaardig, gewoon krankzinnig’, herinnert hij zich.

Toen de oorlog zich voortsleepte, besloot Galimov dat hij niet kon blijven zwijgen. In februari 2023 schreef hij een Bijbelvers op een protestbord – ‘Gij zult niet doden’ – en liep met trillende handen naar het centrale plein van Vladivostok, waaraan de kantoren van het regionale bestuur zijn gevestigd evenals een grote orthodoxe kerk. (De Russisch-orthodoxe kerk steunt de oorlog actief.) De eerste persoon die hij zag, stak een vuist op en glimlachte. Anderen klopten hem zwijgend op de schouder. ‘Ik begreep dat eigenlijk veel mensen niet steunen wat er in het land gebeurt,’ herinnert hij zich. ‘Ja, ze zijn bang om zich uit te spreken, bang om de straat op te gaan, maar vanbinnen zijn ze het er niet mee eens.’ Na ongeveer twintig minuten arriveerde de politie, die Galimov in een bus duwde.

De ogen van Galimov waren al jaren eerder geopend, in 2017, toen hij een onlinevideo bekeek van wijlen oppositieleider Aleksej Navalny over corruptie in de bedrijven van Jevgeni Prigozjin, de overleden huurlingenleider. Hij realiseerde zich dat zijn bedrijf als onderaannemer werkte voor een van Prigozjins entiteiten. Hij verbrak het contract. ‘Ik zat in het systeem, ik zag hoeveel er werd gestolen, hoe er werd geplunderd, hoe de taart werd verdeeld,’ zegt hij. Toen Navalny voor de presidentsverkiezingen in 2018 naar Vladivostok reisde, woonde Galimov betogingen bij.

Vladivostok was lang een broeinest van oppositie tegen de autoriteiten in Moskou. Maar de afgelopen jaren zijn die netwerken grotendeels ontworteld, als onderdeel van een bredere onderdrukkingscampagne. Op 13 maart arresteerde de politie het hoofd van het Vladivostok-departement van de mogelijke presidentskandidaat Boris Nadezjdin. Artjom Samsonov, oppositieleider van de Communistische Partij van Vladivostok, werd in 2021 gearresteerd en veroordeeld tot 13 jaar gevangenisstraf. Zo’n 80 à 90 procent van de voormalige medewerkers en vrijwilligers van het Vladivostok-departement van Navalny’s stichting hebben de stad verlaten, schat Joeri Koetsjin, die het departement vroeger leidde. ‘De politieke oppositie is bang en houdt zich schuil,’ zegt hij vanuit zijn huidige ballingschap in Europa.

Galimov heeft zich door zijn eigen angst niet laten afschrikken, althans, in eerste instantie niet. Na zijn eerste protest liet de politie hem vrij. In de weken daarna keerde hij nog drie keer terug naar het plein met borden met hetzelfde Bijbelvers. Op de eerste verjaardag van de invasie maakte hij een nieuw bord, met een vers uit II Kronieken: ‘Strijd niet … want u zult geen voorspoed hebben.’ Een paar dagen later trapten gewapende agenten om halfzes ’s ochtends zijn deur in, werkten hem tegen de vloer en beschuldigden hem ervan ‘het Russische leger te hebben zwartgemaakt’. Tijdens zijn detentie dreigden de bewakers leden van de Wagner-huurlingenbrigade op te zullen trommelen om hem te dwingen een contract te tekenen om in Oekraïne te gaan vechten.

In afwachting van zijn rechtszaak besloten hij en zijn familie te vluchten, net zoals honderdduizenden andere Russen hebben gedaan. Toen Navalny op 16 februari dood werd verklaard in een arctische gevangenis, sloot Galimov zich aan bij een klein protest in Las Vegas, waar hij asiel heeft aangevraagd. Deze keer luidde de tekst op zijn borden: ‘Moordenaars van het Kremlin horen thuis in Den Haag’ en ‘POETIN IS EEN EIKEL’.

Net als de meeste andere troepen van Poetin wisten ze weinig van het plan van hun commandant

Zoals de naam al doet vermoeden, heeft de Russische Pacifische Vloot de taak om de oostflank van het land te verdedigen. Een vroeg teken dat de invasieplannen van Poetin serieus waren, kwam toen enkele van deze eenheden opdoken bij de grens met Oekraïne. Onder de soldaten die naar het Westen werden gestuurd bevond zich de 155e infanteriebrigade van de Pacifische Vloot, een elite-eenheid die gestationeerd is aan de heuvelachtige noordkant van Vladivostok. Net als de meeste andere troepen van Poetin wisten ze weinig van het plan van hun commandant. ‘Ze werden op 2 januari 2022 weggestuurd, zogenaamd voor training, ze werden nergens over ingelicht,’ zei een vrouw van een soldaat van de 155e brigade in een chatgroep op berichtenapp Telegram.

In de eerste dagen van de invasie maakte de brigade deel uit van de troepenmacht die op weg was naar Kyiv. De Oekraïense inlichtingendiensten beweren dat de brigade vervolgens in Boetsja terechtkwam en deelnam aan het afslachten en martelen van burgers. Sindsdien zijn de soldaten van de brigade op verschillende plaatsen langs de frontlinie in Oost-Oekraïne in het offensief gegaan. Volgens Telegram-kanalen van soldaten en aanhangers van de 155e brigade waren ze in februari jongstleden verwikkeld in de hevige strijd om Novomychailivka, een dorp ten zuidoosten van Donetsk.

De gevechten hebben hun tol geëist van de brigade. Tijdens een aanval eind 2022 stuurden leden van de brigade een brief naar Oleg Kozjemjako, de gouverneur van de regio Primorje, waarin ze hun commandanten ervan beschuldigden hen als kanonnenvoer te behandelen. Volgens BBC Russia en Mediazona is de dood van 250 leden van de 155e brigade bevestigd. De bronnen schatten dat in hun tellingen minstens de helft van het eigenlijke totaal ontbreekt.

Ekaterina (niet haar echte naam) zag haar man voor het laatst toen hij haar vertelde dat hij ging werken in de nabijgelegen mijnen. In werkelijkheid had hij een contract getekend bij het leger. Als veteraan van de Russische spetsnaz voelde hij zich aangetrokken tot actie. Maar toen hij met de 155e brigade aan het front aankwam, trof hij wanorde aan. ‘Dit is een vreemde oorlog, het is niet onze oorlog,’ berichtte hij zijn vrouw vanuit Oekraïne. ‘De commandanten zijn dom en geven onmogelijke opdrachten.’ Hij werd gedood in de zomer van 2023, vlak voor zijn 49e verjaardag, tijdens een gevecht om Vuhledar, een klein stadje dat Rusland nog steeds probeert te veroveren. ‘Het is allemaal politiek, een strijd om land – en wij verliezen onze geliefden,’ zegt Ekaterina.

Maar ondanks de verliezen zijn er relatief weinig tegenslagen geweest. De 155e brigade is erin geslaagd zich te herstellen en blijft een effectieve gevechtsmacht, net als het Russische leger in zijn geheel. De Russische defensie-industrie draait overuren om de troepen aan te vullen. Het International Institute for Strategic Studies, een Britse denktank, berekent dat Rusland ‘zijn aanval op Oekraïne met het huidige uitvalpercentage nog twee tot drie jaar kan volhouden, en misschien zelfs langer’. (Privé schatten hoge westerse militaire functionarissen twee tot vijf jaar.) Hoge salarissen verleiden veel mannen, vooral uit armere regio’s, ertoe te gaan vechten. De 155e brigade gaat door met het offensief. ‘Het vergt een goed geleide, hechte eenheid en moed om goed georganiseerde verdedigingswerken aan te vallen – en deze jongens gaan ermee door, ondanks zware verliezen,’ zegt Rob Lee, een expert op het gebied van de Russische strijdkrachten.

Dat komt in ieder geval voor een deel doordat velen geloven in de zaak waarvoor ze zouden vechten. Zoals Tatjana (niet haar echte naam) uitlegt, had haar zoon zich bij de 155e brigade aangemeld omdat hij het gevoel had dat Rusland werd bedreigd door ‘de NAVO, die dicht bij onze grenzen komt’ en het ‘openlijke nazisme’ in Oekraïne. ‘We weten allemaal dat de NAVO een bron van kwaad is en dat de grootste boosdoeners Amerika en Groot-Brittannië zijn,’ zegt ze, een veelgebruikte leus van de staatspropaganda. In het laatste bericht dat ze afgelopen herfst van hem ontving, vertelde hij zijn moeder dat hij van haar hield. ‘Hij stierf als een held in elke zin van het woord,’ zegt ze.

Het lot van Vladivostok

Het lot van Vladivostok had anders kunnen zijn. Toen Vladimir Poetin in 2012 terugkeerde als president, na een onderbreking van vier jaar als premier, was de stad een van zijn eerste stops. De top van de Economische Samenwerking Azië-Stille Oceaan (APEC) vond dat jaar plaats op de nieuwe campus van de Federale Universiteit van het Verre Oosten. De verzamelde leiders, waaronder de toenmalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton, beloofden ‘onze gezamenlijke economische groei en welvaart in de komende jaren te bevorderen’. Achttien maanden later annexeerde Poetin de Krim en ontketende hij een oorlog in Oost-Oekraïne.

De Russische regering lanceerde in 2015 een nieuwe topontmoeting, het Eastern Economic Forum, op dezelfde locatie als de APEC-top. In de daaropvolgende jaren kwam er een parade van Aziatische leiders die grote delegaties zakenmensen meebrachten. In 2018 werd de plenaire sessie bijgewoond door Poetin met daarnaast Xi Jinping, de president van China, Abe Shinzo, de premier van Japan, Lee Nak-yon, de premier van Zuid-Korea en Khaltmaagiin Battulga, de president van Mongolië. Het jaar daarop kreeg Poetin het gezelschap Narendra Modi, premier van India, Abe, Battulga en Mahathir Mohamad, premier van Maleisië, over de vloer.

Hoewel veel landen, vooral in Azië, graag handel blijven drijven met Rusland, zijn er maar weinig die nu het podium willen delen met Poetin en trawanten. De deelname van buitenlandse gasten aan het forum is afgenomen. Van de hooggeplaatste buitenlandse bezoekers die deelnamen aan het openbare programma op het forum van vorig jaar, was meer dan de helft afkomstig uit China of Myanmar. Ambtenaren uit Europa, Japan en Zuid-Korea bleven weg.

De prominentste bezoeker tijdens het evenement van vorig jaar was Kim Jong-un, de leider van Noord-Korea, die Russische militaire goederen inspecteerde en een rondleiding kreeg door een aquarium op de universiteitscampus. Hij nam niet deel aan het forum op het podium – geen enkel staatshoofd deed dat. Bij de plenaire sessie in 2023 had Poetin slechts één gast: Pany Yathotou, de vicepremier van Laos.

Voor wie Vladivostok wil verlaten, biedt het vliegveld de snelste uitweg. Het Vladivostok International Airport werd gebouwd in de jaren 1930 en voegde pas in 1999 een internationale terminal toe. Voor de APEC-top in 2012 werden de faciliteiten en de landingsbaan gemoderniseerd. In 2019 werden er meer dan 3 miljoen passagiers vervoerd, waarvan velen naar het buitenland. In januari van dat jaar – voordat de oorlog en de pandemie het reizen verstoorden – waren internationale vluchten goed voor meer dan de helft van het totale aantal vluchten van en naar de luchthaven van Vladivostok, volgens gegevens van Flightradar24, een website die het luchtverkeer volgt. Vluchten van of naar Zuid-Korea vormden bijna een derde van al het verkeer.

Dat is sindsdien veranderd. Je kunt niet zeggen dat Vladivostok is afgesneden van de wereld, maar ‘China speelt steeds meer de rol van tussenpersoon’, zegt Lukin. In januari was meer dan 80 procent van alle vluchten van of naar de luchthaven een binnenlandse vlucht. Internationale vluchten waren alleen beschikbaar naar China, Thailand en Oezbekistan. (Een vierde bestemming kan binnenkort worden toegevoegd: er zijn plannen om opnieuw rechtstreekse vluchten van en naar Pyongyang op te zetten.) De nieuwe routes zijn misschien niet de handigste, maar zoals voor veel aspecten van het leven in oorlogstijd geldt, zegt een inwoner van Vladivostok, ‘vinden de mensen er wel weer iets op’.