Voor veel Europeanen zal de aanpassing van de vakantiebestemming het eerste tastbare gevolg zijn van de stijgende temperaturen wereldwijd, schrijft Simon Kuper van de Financial Times. ‘De zomer is niet langer het toeristische hoogseizoen.’
In 1975 scoorde zanger en televisiepresentator Rudi Carrell een hit in Duitsland met het lied Wann wird’s mal wieder richtig Sommer, waarin hij verlangde naar de hittegolven van weleer. Een tijd waarin volgens Carrell men nog geen sauna nodig had, en de schapen ’s zomers graag werden geschoren:
Ein Sommer, wie er früher einmal war,
Ja, mit Sonnenschein von Juni bis September
Und nicht so nass und so sibirisch, wie im letzten Jahr
Bewoners van kille, noordelijke streken hebben altijd naar hete zomers verlangd. In elk geval sinds 1923, toen de Amerikaanse socialites Gerald en Sara Murphy zich pioniers toonden op het gebied van zonnen aan de Franse Rivièra. Langzaam ontstond er brede overeenstemming over de ideale weersomstandigheden — een zonnige lucht en temperaturen rond de 25 graden — en de plek die daarbij hoorde: het strand.
Maar sinds de hittegolven van 2019 is de zomer veranderd van een tijd om naar uit te kijken in een tijd om te vrezen. Europa, dat twee keer zo snel opwarmt als het mondiale gemiddelde, had zijn heetste zomer ooit in 2022. De heetste zomer daarvóór was een jaar eerder — en dit alles gebeurde nog voordat de opwarmende klimatologische cyclus El Niño de wereld andermaal komt plagen. Geen strand is aangenaam bij 40 graden of met bosbranden in de verte.
Nieuwe zomerparadijzen
Voor veel rijke mensen is het veranderen van de vakantiebestemming het eerste tastbare effect van klimaatverandering. Dat is tenslotte gemakkelijker dan ergens anders gaan wonen. Vakantie vieren verandert het klimaat — toeristenvervoer neemt 5 procent van de mondiale uitstoot voor zijn rekening — en tegelijkertijd verandert het klimaat het vakantie vieren. Nu de coronapandemie plaatsmaakt voor een toerismepiek, tekent zich snel een nieuwe vakantiekaart af.
Voorlopig prijken stranden nog prominent op de vakantiekaart. ‘Kusttoerisme is de grootste component van de mondiale toeristenindustrie’, zo leert een studie uit 2014 van de Universiteit van Cambridge. Ruim 60 procent van de Europeanen kiest voor strandvakanties, in de Verenigde Staten is het strandsegment goed voor ruim 80 procent van de inkomsten uit toerisme.
Enkele strandbestemmingen — de Malediven en delen van het Caribisch gebied — zullen echter onder de golven verdwijnen. Ook in de Middellandse Zee, en dan vooral aan de Afrikaanse kust, kalven de stranden af door de stijgende zeespiegel. Bovendien wordt het in het hele Middellandse Zeegebied ondraaglijk heet. De trend zal zich waarschijnlijk bewegen in de richting van strandvakanties in het koelere noorden van Spanje, in Normandië, in het Verenigd Koninkrijk en in Scandinavië, totdat de hitte ook die plaatsen overmant. Alaska en het noordpoolgebied zouden binnenkort al aangename zomerparadijzen kunnen worden.
Traumatische verschuivingen
Dertig jaar geleden bracht ik een paar maanden door in St. Leonards-on-Sea, een stadje aan de zuidkust van Engeland dat betere tijden had gekend. Sinds 1820 was het een chique badplaats geweest, totdat goedkope vluchten naar de Middellandse Zee het Britse strandtoerisme de das omdeden. Ik herinner me de plek vanwege de ooit elegante hotels aan de kust, nu bevolkt door krakkemikkige gepensioneerden en mensen met psychische problemen die daar door gemeenteraden uit Londen werden gehuisvest.
Het nieuwe, opgewarmde klimaat zou St. Leonards in de kaart kunnen spelen, mits Engelse waterbedrijven het lozen van ongezuiverd rioolwater in rivieren en de zee staken. Dagen dat het te warm is om te zonnen zijn geschikt om de lokale wijngaarden in Sussex te verkennen. Ondertussen zou de kokende Costa del Sol in Spanje de rol van verlaten vakantiebestemming op zich kunnen nemen. Dergelijke verschuivingen zullen de historische stroom van toeristengeld van rijkere naar armere landen gedeeltelijk omkeren.
Nog een ontwikkeling die eraan zit te komen: de zomer is niet langer het toeristische hoogseizoen. Ten eerste wordt het dan te warm om voor je plezier te reizen. Ten tweede neemt het aantal kinderlozen toe, en die zijn niet gebonden aan de schoolvakanties. Ten derde hebben populaire toeristische bestemmingen in het hoogseizoen bijna geen accommodatie meer. Dus zullen strandresorts zich weer richten op het voorjaar, waarin ze noorderlingen hun eerste zachte zonnestralen van het jaar kunnen bieden. Misschien gaan we zelfs terug naar de jaren 20 van de vorige eeuw, toen de Britse heersende klasse hartje winter aan de Franse Rivièra neerstreek.
‘Door de verschuiving van het ideale strandklimaat naar het noorden, verschuiven ook de geldstromen’
De wintersport zal op den duur verdwijnen. Momenteel gaat 40% van de wintersporters naar de Alpen, en daar zijn al honderden resorts gesloten wegens gebrek aan sneeuw. Bijna alle Alpengletsjers zullen deze eeuw verdwijnen. In een aantal resorts in de VS werd het skiseizoen tussen 1982 en 2016 34 dagen korter, bleek uit onderzoek. Skisteden proberen zichzelf om te vormen tot bestemmingen voor zomerse wandel- en fietstochten.
Er wachten ons traumatische veranderingen in vakantiepatronen. En de grootste slachtoffers zijn de miljoenen werknemers in de toeristenindustrie in arme landen en de familieleden die zij onderhouden. Maar deze omwenteling is nog maar een voorproefje van de nog fundamentelere verschuivingen die in het verschiet liggen.
