De spionnen van de Stille Oceaan

In zijn kleine woonkamer in een achterafstraat in Accra haalt Bernard Essien een vel papier tevoorschijn – een verklaring getekend door zijn oudere broer Emmanuel en gericht aan de Ghanese politie. Twee weken voor de 28-jarige Emmanuel op zee verdween, had hij in een handgeschreven verslag en bijbehorende video-opname gesteld dat de trawler [een vissersschip dat met een trechtervormig net vist] waarop hij werkte zich schuldig maakte aan illegale visserij. Als de beschuldiging waar bleek te zijn, stond de kapitein van het schip een boete van 1 miljoen dollar [ca. 890.000 euro] te wachten.

Emmanuel Essien was visserij-inspecteur, een actieve bestrijder van Ghanese overbevissing, een van de zwaarste crises in West-Afrika. Door illegale en verwoestende praktijken van trawlers van buitenlandse eigenaren wordt naar schatting 59 miljoen euro aan de Ghanese economie onttrokken. Langs de 560 kilometer lange kustlijn zijn de kleine vissoorten die bekendstaan als ‘vissen van het volk’ bijna uitgestorven.

In 2015 plaatste Ghana, als onderdeel van een 49 miljoen euro kostend project van de Wereldbank, een inspecteur op elke industriële trawler om gegevens te verzamelen en schendingen van visserijwetten te rapporteren. Over de hele wereld wordt het werk van deze inspecteurs almaar gevaarlijker. In 2017 beschreef een rapport van Human Rights At Sea zes gevallen van verdwijningen van inspecteurs in de Stille Oceaan en concludeerde dat hun werk gehinderd werd door ‘on-toereikende wettelijke bescherming’ en ‘fysiek gevaar’.

De overbevissing in Ghana vormt een van de zwaarste crises in West-Afrika. Door illegale en verwoestende praktijken van trawlers van buitenlandse eigenaren, veelal Chinezen, wordt naar schatting 59 miljoen euro aan de Ghanese economie onttrokken. Langs de 560 kilometer lange kustlijn zijn de kleine vissoorten die bekendstaan als ‘vissen van het volk’ bijna uitgestorven. © HH

Nog niet terug

Volgens zijn broer maakte Essiens inzet hem populair bij de Visserij-commissie. Zijn rapport over het voorlaatste schip waar hij op werkte, gedateerd 24 juni, eindigde met: ‘Ik verzoek de politie nederig om een nader onderzoek in te stellen.’

Een onderzoek van The Observer onthult ernstige beschuldigingen van geweld, drugsgebruik en omkoping aan boord van de industriële vloot die dit deel van West-Afrika bevist. Gesprekken met vissers, inspecteurs en bronnen binnen de commissie wijzen erop dat criminaliteit wordt genegeerd, wat de vraag opwerpt of het leven van inspecteurs in gevaar wordt gebracht.

Emmanuels verdwijning op 5 juli van de trawler Meng Xin 15 en het onvermogen van de autoriteiten om vast te stellen wat er is gebeurd, hebben zijn familie in rouw gedompeld en de Ghanese vissersgemeenschap geschokt. Essiens familie weet nog steeds niet wat er precies is gebeurd. Ze keken allemaal op tegen Emmanuel, de voornaamste broodwinner.

‘De kleine [Essiens dochter van zes] blijft maar vragen stellen,’ zegt James, 34, Essiens oudere broer. ‘We zeggen tegen haar dat haar vader naar zijn werk is gegaan en nog niet terug is. Mijn moeder belt me almaar en vraagt dan: “Heb je iets gehoord van de politie? Zeg ze dat ze mijn zoon terug moeten brengen.” We wachten op de resultaten van het onderzoek. Intussen proberen we ons allemaal zo goed mogelijk staande te houden.’ Er ligt nu een onderzoeksrapport, dat niet openbaar is gemaakt, bij de procureur-generaal. Het duurt te lang, zegt de familie.

‘Geen tekenen van geweld’

Essien werd op 5 juli als vermist opgegeven, nadat hij niet was teruggekeerd naar de hut die hij deelde met drie Chinese bemanningsleden – de hoofdofficier, de tweede officier en de kok. De politie trof ‘geen tekenen van geweld of andere belastende sporen’ aan.

De vissers zijn het erover eens dat een inspecteur niet zomaar overboord valt

‘Ik geloof niet dat de regering en de autoriteiten waardering hadden voor het werk dat mijn broer deed,’ zegt James. ‘Anders zouden ze het onderzoek wel ernstiger nemen en er sneller aan werken. We weten niets. We begrijpen niet waarom het zo lang duurt.’

Essien werd bedreigd, zegt zijn familie, omdat hij illegale zaken op trawlers had gerapporteerd en op het punt stond ontslag te nemen. ‘Er waren dagen dat hij thuiskwam en zei dat hij zich zorgen maakte,’ zegt Bernard, 24, de jongste broer. ‘Een inspecteur moet vaststellen dat de wetten worden nageleefd. Soms werden de mensen die verantwoordelijk waren voor het schip daar kwaad om. Ze zeiden dat hij ermee op moest houden. Hij vertelde me dat hij het moeilijk vond, dat hij zich niet op zijn gemak voelde. Het was gevaarlijk werk, zei hij.’

In een hotel in Accra willen enkele trawlervissers uit Tema, 25 kilometer ten oosten van de stad, wel praten op voorwaarde dat ze anoniem blijven. Illegaal vissen komt vaak voor, zeggen ze, en ze bevestigen de berichten dat trawlers speciaal vissen op kleine vissen of saiko, een verboden praktijk, zoals de Environmental Justice Foundation in 2019 liet weten. Twee van de mannen hebben gezien dat inspecteurs geld aannamen. Sommigen zijn geslagen door de Chinese bemanning – naar schatting is negentig procent van de trawlers in Chinese handen.
‘De inspecteurs moeten slecht gedrag rapporteren,’ zegt een visser. ‘Als spionnen. Toen we hoorden dat er een inspecteur werd vermist, vonden we dat heel erg. Het is heel gevaarlijk werk.’

De vissers zijn het erover eens dat een inspecteur niet zomaar overboord valt. ‘Dat zou erg onwaarschijnlijk zijn,’ zegt een van de mannen. ‘Hij werkt niet aan dek zoals de vissers.’ James is het met hem eens: ‘Ik geloof niet dat mijn broer in zee is gesprongen. Dat zou hij echt nooit doen. Ik vermoed dat het een gezamenlijke poging was om hem eraf te gooien. Hij ging een rapport schrijven. Misschien was er onenigheid. Misschien stond het de Chinezen niet aan.’

Een pak slaag

De Meng Xin 15 is eigendom van een Chinese staatsonderneming, Dalian Meng Xin Ocean Fisheries, blijkt uit een onderzoek van China Dialogue Ocean, dat aantoonde dat de vloot sinds 2016 zestien overtredingen heeft begaan in Ghana. Vanwege de speciale status als ‘buitengaatse visserijonderneming van het ministerie van Landbouw’ kan het bedrijf aanspraak maken op subsidies en belastingvrijstelling.

Een voormalige visserij-inspecteur zegt dat hij ontslag heeft genomen nadat hij had gehoord over Essien. ‘Het is niet veilig. Toen ik erachter kwam dat Emmanuel werd vermist, vermoedde ik dat mij hetzelfde kon overkomen.’ Terwijl hij een foto op zijn telefoon laat zien van een bemanningslid dat een mand vis overboord kiepert, vertelt hij dat hij zijn werk in het geheim moest doen. ‘Ik moet me verbergen als ik foto’s neem, want als ze me zien, kunnen ze me een pak slaag geven.’

Alle jongens roken wiet. De Chinezen drinken continu whisky. De sfeer is heel vijandig

Inspecteurs deelden een hut met Chinese bemanningsleden die dichter bij het management stonden dan hun Ghanese collega’s. Er waren ongeveer twintig Ghanezen en zes Chinezen aan boord, onder wie de kapitein en de hoofdofficier. De bron geeft toe één keer een bedrag van duizend cedi (zo’n 150 euro, ongeveer twee derde van zijn maandloon) te hebben aangenomen van een kapitein om het illegale vervoer van een lading vis niet te rapporteren.

De gevaren van het werk voor de handhavingsautoriteiten, buitengaats maar zonder bescherming, worden onderkend. Iemand van de afdeling toezicht en controle van de Visserijcommissie zegt dat inspecteurs worden gewaarschuwd voor ‘vijandigheid’ op schepen. Hij zegt: ‘We zeggen tegen hen dat ze zich een beetje op de achtergrond moeten houden. Aan boord van het schip is geen politie. Alle jongens roken wiet. De Chinezen drinken continu whisky. De sfeer is heel vijandig.’ Als ze vermeende overtredingen filmen, worden ze ‘meestal’ bedreigd. De bron voegt er nog aan toe: ‘Het is een heel gevaarlijke baan.’

Overal bloed

Zo’n tachtig tot negentig procent van de rapporten van inspecteurs bevatten bewijs van illegale visserij. Maar ondanks die aantijgingen werden in 2018 slechts 23 trawlers bestraft voor illegaal vissen, en volgens de bron bemoeide de politiek zich met de vervolging. ‘Wij kiezen de inspecteurs, maar politici bellen onze bazen en zeggen: “Klaag die mensen niet aan.”’

De Ghanese regering heeft erop aan-gedrongen dat de rapporten van de inspecteurs worden onderzocht en dat overtreders vervolgd blijven worden, maar weigert met gegevens te komen. Vorige maand kreeg een trawler een boete van één miljoen dollar omdat er op één dag bijna veertien ton kleine vis was gevangen, wat als teken wordt opgevat dat Ghana actie begint te ondernemen. Het is de eerste hoge boete sinds de visserijwet in 2014 werd aangenomen.

In 2019 heeft de Wereldbank geklaagd dat Ghana zich te weinig inspant om het aantal industriële trawlers terug te brengen. Ook was er kritiek op het niveau van handhaving, dat lager is dan afgesproken, met als voorbeelden de ‘slechts gedeeltelijke vervolging van overtredingen en het beperkt innen van boetes’. Ghana’s directeur van de Visserijcommissie, Michael Arthur-Dadzie, zegt dat de afdeling toezicht heeft geprobeerd beschuldigingen van omkoping en afpersing te onderzoeken, maar dat hun agenten nauwelijks medewerking hebben gekregen. ‘Daarom blijven het slechts beschuldigingen,’ zegt hij. Hij is niet op de hoogte van inspecteurs die bedreigingen wegens filmen of geweld van Chinese bemanningsleden hebben gerapporteerd, en weet evenmin iets over bemanningen die gedwongen worden om illegaal te vissen. Wanneer Bernard wordt gevraagd of zijn broer weleens bang was als hij aan het werk ging, antwoordt hij: ‘Hij zei niet dat hij bang was, maar hij maakte zich zorgen. Na zijn voorlaatste reis vroeg onze zus hem waarom. Hij zei: “Er is bloed, er is overal bloed.” Maar verder wilde hij niets zeggen.’

Nancy Dzradosi en Karen McVeigh

The Guardian
Verenigd Koninkrijk | dagblad | oplage 134.000 

Hoewel de oplage fors is gedaald, telt de digitale versie nu maandelijks 24,9 miljoen lezers.