Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar de Europese Unie. Een hele rits landen staan in de rij om lid te worden, maar is dat wel een goed idee? En wat moeten zij doen om lid te worden?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Welke landen willen lid worden van de Europese Unie?
Op 8 november presenteert de Europese Commissie haar jaarlijkse uitbreidingsverslag, waarin landen die lid willen worden van de Europese Unie, te horen krijgen wat ze moeten doen om dat te bereiken.
‘Het uitbreidingsrapport is enorm’, schrijft Radio Free Europe, ‘met beoordelingen van tien landen: Albanië, Bosnië-Herzegovina, Georgië, Kosovo, Moldavië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië, Turkije en Oekraïne’.
Een lange lijst inderdaad, en ieder land bevindt zich op een ander punt op de lange weg naar het EU-lidmaatschap. ‘Er zijn berichten dat de Europese Commissie naar aanleiding van het rapport zal aanbevelen om Georgië de officiële status van kandidaat-lidstaat te geven’, schrijft The Guardian. ‘Alle ogen zullen echter gericht zijn op Oekraïne en Moldavië, die in juni 2022 de status van kandidaat-lidstaat kregen.’
Ook wordt verwacht dat er nieuws naar buiten komt over Bosnië. De andere landen zullen waarschijnlijk te horen krijgen waar zij nog aan moeten werken, als ze dichter bij het Europese lidmaatschap willen komen. Zo zitten Noord-Macedonië en Turkije al langer in de wachtkamer. Voor deze kandidaten staat er veel op het spel. Europese subsidies, handelsverdragen, open grenzen, academische samenwerkingen: wie lid wordt van de EU, wordt lid van een exclusieve club.
‘Men moet wel voldoen aan de voorwaarden en eisen van de Unie’, schrijft Eurozine. ‘De lidstaten geven delen van hun soevereiniteit op. Ze delegeren aanzienlijke beslissingsbevoegdheden aan de EU en accepteren het Europese Hof van Justitie als hoogste arbiter. Ze maken deel uit van de Europese interne markt, een uitgestrekt gebied waarbinnen goederen, diensten, mensen en kapitaal ongehinderd de nationale grenzen kunnen passeren. Dit wordt mogelijk gemaakt door bijna 100.000 pagina’s EU-wetgeving, die bindend is voor alle lidstaten.’
‘Hoe de onderhandelingen met deze aspirant-leden verlopen, zal duidelijk maken of de EU de naoorlogse visie van haar oprichters kan waarmaken, of dat haar interne tekortkomingen de overhand hebben gekregen’, schrijft Bloomberg. ‘De laatste grote uitbreidingsronde van de EU vond bijna twintig jaar geleden plaats, toen de EU tien voormalig communistische landen opnam. Het was een transformatie.’
De vraag is: moet Europa zich blijven uitbreiden, of is het tijd om een stop te zetten op de verdere groei en aspirant-leden de harde waarheid te vertellen dat zij niet langer welkom zijn?
Waarom moet de Europese Unie zich uitbreiden?
De EU is sinds de oprichting uitgegroeid tot een orgaan met 27 lidstaten. Momenteel willen tien landen lid worden. Veel van hen willen dat al een tijdje, maar sinds ruim een jaar is het toelatingsproces urgent geworden.
Europarlementariër Siegfried Muresan noemt in Euractiv het mogelijke lidmaatschap van Moldavië als goed voorbeeld van waarom de huidige geopolitieke situatie vraagt om uitbreiding van de EU. De vele kandidaat-landen op de Balkan zouden mogelijk in de Russische invloedssfeer terecht kunnen komen als de EU ze laat vallen.
‘Het openen van toetredingsonderhandelingen tussen de EU en Moldavië is een belangrijk politiek signaal nu de oorlog tegen Oekraïne de veiligheid van de hele regio aantast’, schrijft Muresan. ‘Moldavië is een directe buur van de EU én een directe buur van Oekraïne. Het zou voor alle EU-leden nadelig zijn als Poetin, naast dictator Loekasjenka in Belarus, een bondgenoot aan de macht zou hebben in de Republiek Moldavië.’
‘Ruim een decennium lang leken de ooit ambitieuze uitbreidingsplannen van de EU hun aantrekkingskracht voor de Europese bevolking te hebben verloren en werden ze op de plank gelegd’, schrijft Balkan Insight. ‘Toen kwam de Russische aanval op Oekraïne, een dramatisch moment voor Europa die een nieuwe impuls vormde voor een uitbreiding van de EU. Het politieke momentum is er en de belangstelling voor uitbreiding is terug. Er is bovendien een grote kans om de Unie niet alleen uit te breiden, maar ook fundamenteel te hervormen.’
Een groep experts onderzocht hoe de EU hervormd moest worden, nu het zich verder wil uitbreiden, schrijft Financial Times. ‘Ze willen dat zowel de EU als de kandidaat-lidstaten zich ertoe verbinden om tegen 2030 klaar te zijn voor uitbreiding. Ze willen de EU-besluitvorming stroomlijnen, met name door meer gemeenschappelijke uitgaven en meer stemmingen met gekwalificeerde meerderheid [zonder vetorecht]. Dat geldt idealiter voor alle EU-besluiten, behalve constitutionele, inclusief begrotingszaken. Ze willen een grotere EU-begroting. Ze willen een krachtig anticorruptiebureau dat toezichthoudt op de EU-instellingen zelf. En ze willen het makkelijker maken om financiering in te houden en stemrecht op te schorten bij schendingen van de rechtsstaat.’
De combinatie van uitbreiden en hervormen werd eerder deze maand ook genoemd door de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock. ‘We moeten af van de situatie waarin mensen geloven dat toetreding een of-ofding is’, citeert Politico. ‘We moeten ervoor zorgen dat mensen in deze kandidaat-landen, vooral jongeren, de kans krijgen om in een vroeg stadium te kunnen profiteren van de voordelen van de Europese Unie, zelfs voordat hun land volwaardig lid wordt.’ Als voorbeelden noemde ze versoepeling van visaprocedures, studieprogramma’s en cultuurprogramma’s.
Ook de president van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, noemde in een toespraak in september de noodzaak tot hervomring. ‘In een wereld waar grootte en gewicht ertoe doen, is [een uitbreiding] duidelijk in het strategisch belang van Europa,’ citeert Al Jazeera. ‘We moeten nadenken over hoe onze instellingen moeten werken – hoe het [Europees] Parlement en de Commissie eruit moeten zien. We moeten de toekomst van onze begroting bespreken – wat we willen financieren en hoe we dat gaan doen.’
Wat is er tegen verdere uitbreiding in te brengen?
Landen verwelkomen puur om te voorkomen dat het in de armen van Rusland valt, of omdat groter nu eenmaal sterker is, of omdat het past in de geest van de oprichters van de EU, daar valt wat tegen in te brengen. Allereerst zijn er de kosten. WION schreef dat indien negen landen, waaronder Oekraïne, lid worden van de EU, ‘dit de huidige leden meer dan 256 miljard euro gaat kosten. Dit zou betekenen dat door de uitbreiding van de EU veel landen die nu netto financiële voordelen hebben van de EU, veranderen in netto betalers’, schrijft de website. ‘Alle lidstaten zullen meer moeten betalen voor en minder ontvangen uit de EU-begroting.’
Linas Linkevicius, voormalig minister van Buitenlands Zaken en Defensie van Litouwen, schrijft in een artikel voor denktank Carnegie Europe dat de EU eerst aan zichzelf moet denken, voordat het aan anderen denkt. ‘Een EU die wordt verscheurd door interne meningsverschillen en inconsistenties, is niet in staat om een sterk principieel standpunt, een gemeenschappelijk beleid te formuleren’, schrijft hij.
The Week gaat dieper in op de onderlinge verschillen, die nu al voor zoveel onrust zorgen dat verdere uitbreiding misschien op een laag pitje moet worden gezet. ‘De toevoeging van toekomstige nieuwe lidstaten en hun economische sterke en zwakke punten zorgen nu al voor de nodige ontevredenheid in sommige EU-leden. Het blok heeft voortdurend problemen met de Poolse en Hongaarse houding ten opzichte van de binnenlandse rechtsorde, inclusief eerlijke verkiezingen en een onafhankelijke rechterlijke macht.’
Een ander argument tegen uitbreiding is de onvermijdelijke migratie van oost naar west die deze met zich mee zou brengen, schrijft de econoom Philip Pilkington op het blog Unherd. ‘Of we openen de deur en groeien, of we sluiten hem en stagneren’, schrijft hij. ‘Als we voor de eerste optie kiezen, zullen er ongetwijfeld gevolgen zijn in de vorm van populisme, dat we nu al zo veel aantreffen in de westerse landen.’
Lees ook:
