Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Pakistan, waar de oppositie onder leiding van ex-premier Imran Khan de verkiezingen van vorige week heeft gewonnen. Het lijkt er niet op dat ze kan gaan regeren, maar Khan blijft een onvoorspelbare factor, ook al zit hij in de gevangenis.
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wie is Imran Khan en waarom zit hij in de gevangenis?
’De partij van de gevangen ex-premier van Pakistan, Imran Khan, heeft deze week de meeste zetels gewonnen in de parlementsverkiezingen, waarmee hij een krachtige reprimande uitdeelde aan de machtige generaals van het land en het politieke systeem in chaos stortte’, aldus The New York Times naar aanleiding van de presidentsverkiezingen van 8 februari in Pakistan. Maar wie is Imran Khan, waarom zit hij in de gevangenis en wat maakt hem zo populair?
Nog geen twee jaar geleden was Imran Khan premier van Pakistan. Vandaag zit hij in een gevangenis in Rawalpindi, waar hij samen met zijn vrouw Bushra Bibi veertien jaar gevangenisstraf moet uitzitten op beschuldiging van corruptie, zo schrijft The Guardian. Na een roemruchte carrière als professioneel cricketspeler richtte Kahn in 1996 zijn eigen politieke partij op: Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) – de Pakistaanse Beweging voor Rechtvaardigheid. Na jaren in de politieke marge boekte de PTI bij de verkiezingen van 2013 een aanzienlijke winst, en in 2018 werd Khan uiteindelijk premier, met de belofte om een effectieve welvaartsstaat op te bouwen en de corruptie aan te pakken.
In plaats daarvan haperde de Pakistaanse economie, wat uiteindelijk leidde tot een financiële injectie van het IMF, terwijl hij verschillende leden van de oppositie naar de gevangenis stuurde, zoals Human Rights Watch schrijft in een rapport over de mensenrechtensituatie in Pakistan in 2020. Hoewel Khan, een steeds uitgesprokener populist, en de legerleiding dit ontkenden, werd algemeen aangenomen dat hij profiteerde van militaire steun: parlementsleden zouden onder druk zijn gezet om zich aan te sluiten bij de PTI, die ook een voorkeursbehandeling in de media kreeg. ‘Hij was nooit een democraat,’ zei Farzana Shaikh, auteur van Making Sense of Pakistan en associate fellow bij Chatham House, het Royal Institute of International Affairs, tegen The Guardian. ‘Hij leende het discours van anticorruptie en minachting voor de politieke klasse van de militairen, die in hem een sympathieke figuur vonden om hun ideologie uit te dragen.’
Uiteindelijk kreeg Khan ruzie met de generaals: eerst over de staat van de economie en het buitenlands beleid, daarna omdat Khan tevergeefs probeerde invloed uit te oefenen op militaire benoemingen. In april 2022 werd Khan afgezet door een motie van wantrouwen. Na een jarenlange campagne tegen de nieuwe regering en de beschuldiging dat het leger achter een mislukte moordaanslag op zijn leven zat, werd hij afgelopen mei gearresteerd op beschuldigingen variërend van corruptie tot godslastering. Onlangs werd hij veroordeeld tot veertien jaar gevangenisstraf. Ook mag hij tien jaar lang geen publieke functie bekleden.
Maar Khan laat zich niet zomaar uit het veld slaan, tijdens de campagne verschenen er verschillende AI-gegenereerde filmpjes van de voormalig premier, waarin hij opriep om te stemmen. Op 9 februari publiceerde het officiële X-account van Imran Khan een overwinningsspeech die eveneens was gemaakt door kunstmatige intelligentie. In de video bedankt Khan zijn aanhangers na de verpletterende overwinning van zijn partij in de algemene verkiezingen, meldt Dawn, een toonaangevend Pakistaans dagblad. ‘Jullie massale opkomst heeft iedereen versteld doen staan,’ aldus Khan in de video met een licht robotachtige stem.
Waarom is de oppositie toch zo populair?
De PTI werd in de maanden voorafgaand aan de verkiezingen meedogenloos onderdrukt. De partij mocht niet als zodanig meedoen aan de verkiezingen, de meeste van haar leiders werden gevangengezet, PTI-activisten werden gearresteerd en de politici mochten het electorale symbool – de cricketbat –, waarmee kiezers een partij kunnen herkennen op stembiljetten, niet meer gebruiken. Toch hebben de politici van PTI, die meededen als onafhankelijke, partijloze kandidaten, een verrassende overwinning behaald. Hoe heeft de partij dat voor elkaar gekregen?
‘Gedurende ruwweg de helft van de geschiedenis van Pakistan heeft het leger het land rechtstreeks geregeerd. Toen er burgerregeringen aan de macht kwamen, werden die geleid door een handvol leiders – waaronder de rivaal van Khan in deze verkiezing, [Nawaz] Sharif – die meestal aan de macht kwamen met de steun van de generaals. Die militaire leiders bouwden politieke partijen rond hun familiedynastieën, gaven het leiderschap van de partij van generatie op generatie door en hielden de politieke macht binnen een gesloten kring. Maar in de afgelopen jaren, nu de jonge bevolking van het land is toegenomen tot ongeveer de helft van het electoraat, bestaat er een groeiende frustratie over dat systeem’, analyseert The New York Times.
Jonge mensen voelden zich buitengesloten van het Pakistaanse politieke systeem omdat ‘de hoogste zetel altijd naar een familielid zal gaan’, zegt Zaigham Khan, politiek analist in Islamabad, tegen de Amerikaanse krant. ‘De oude partijen raken sleets omdat ze weigeren te veranderen – en dat creëerde een vacuüm voor iemand als Imran Khan.’ Daarbij komt dat de PTI een sterke campagne voerde op sociale media – buiten het bereik van staatscensuur –, ‘waarvan jongeren zeggen dat ze hun generatie politiek wakker hebben geschud’.
In virale video’s ging Khan tekeer tegen de generaals van het land, die hij de schuld gaf van zijn afzetting in 2022. Hij beschreef hoe het leger opereerde als een ‘deep state’ die de politiek van achter de schermen bestierde en beweerde dat de Verenigde Staten hadden samengespannen met Pakistaanse functionarissen om hem uit de macht te zetten. Hij zette zichzelf neer als een hervormer die verandering zou brengen. Zijn boodschap sprak jongeren in het hele land aan.
Hoewel Khans populariteit kelderde toen in 2022 tijdens zijn laatste maanden als premier de inflatie omhoogschoot, lijken zijn kiezers dat nu te zijn vergeten. Veel analisten zeggen dat als hij zijn termijn had mogen afmaken, zijn partij de verkiezingen waarschijnlijk niet zou hebben gewonnen.
De juridische campagne tegen Khan lijkt de steun voor hem dus alleen maar te hebben versterkt. Omdat over de uitsluiting op grote schaal op sociale media werd gepubliceerd, werd de invloed van het leger binnen de politiek blootgelegd, en dat wekte verzet op. Veel mensen die vorige week hun stem uitbrachten voor de partij van Khan zeiden dat alleen te doen om de generaals dwars te zitten, schrijft Ishaan Tharoor in een analyse voor The Washington Post.
Waarom kan de oppositie toch niet regeren?
De partijen van Nawaz Sharif en Bilawal Bhutto Zardari in Pakistan hebben gisteren een overeenkomst bereikt om een regering te vormen na de omstreden verkiezingen van vorige week. Dat bericht de BBC. De Pakistan People’s Party (PPP) van Bhutto zei dat het de Pakistan Muslim League-Nawaz (PML-N) van Sharif, dat de steun geniet van het machtige leger, zou helpen bij het kiezen van een premier. De twee partijen zaten eerder in de coalitie die Imran Khan in 2022 met een motie van wantrouwen afzette.
De uitslag – waarbij onafhankelijke kandidaten gesteund door de PTI 93 van de 266 rechtstreeks verkozen zetels veroverden – liet kiezers in onzekerheid over welke partijen de volgende regering zouden vormen. De PML-N won 75 zetels, terwijl de PPP derde werd met 54 zetels. Daarnaast krijgen de partijen meer zetels toegewezen van de zeventig die gereserveerd zijn voor vrouwen en niet-moslims. Deze extra zetels zijn niet beschikbaar voor onafhankelijke kandidaten. Volgens PML-N-woordvoerder Marriyum Aurangzeb is partijleider Sharif van plan om zijn broer Shehbaz als premier te nomineren. Beide mannen zijn eerder premier geweest.
‘Hoewel de aankondiging van dinsdag bevestigt dat leden van de partij van Khan in de oppositie zullen zitten, zullen ze verre van buitenspel staan en mogelijk een serieuze uitdaging vormen voor de coalitieregering’, aldus The New York Times. Khan zei dat de voorgestelde alliantie geen mandaat had om te regeren en wees uitnodigingen om mee te doen af, vertelde zijn zus nadat ze hem gisteren had bezocht in de gevangenis bij Islamabad aan Financial Times. Zijn partij beweert dat ze ongeveer tachtig zetels meer zou hebben gehaald als er geen stemfraude had plaatsgevonden en gaat de resultaten aanvechten in de rechtbank. Voor veel Pakistanen doen deze beschuldigingen af aan de legitimiteit van de coalitie van Sharif, die door de PTI wordt beschuldigd van het vormen van een regering met ‘gestolen stemmen’.
Ayaz Amir, die zich zonder succes namens de PTI kandidaat stelde in een van de betwiste kiesdistricten, zei dat de coalitie moeite zou hebben om te overleven. ‘Het zal een onbekwame, chaotische regering worden,’ zei Amir. ‘Na de verkiezingen zal de PTI in het parlement zitten en een sterke oppositie vormen.’
Pakistan-expert Shaikh zegt tegen The Guardian dat het verhaal van Khan nog niet voorbij is: ‘Ik observeer de Pakistaanse politiek al heel lang. (…) Je kunt niet uitsluiten dat Khan terugkomt.’ De belangrijkste reden dat Khan uit de gratie viel bij het leger was de verzuurde relatie tussen Khan en legerleider en generaal Asim Munir – wiens ambtstermijn als inlichtingenchef werd ingekort door Khan, voegt Shaikh eraan toe. ‘Tenzij hij alsnog een verlenging krijgt, wat niet ondenkbaar is, gaat Munir volgend jaar met pensioen. Een nieuwe legerchef zou er anders over kunnen denken.’
Het zal nog lang onrustig blijven in Pakistan, waar momenteel duizenden PTI-aanhangers snelwegen hebben geblokkeerd om te demonstreren tegen de verkiezingsuitslag, zo bericht Al Jazeera. Volgens The Observer was het dan ook erg onverstandig om de PTI uit te sluiten van regeringsdeelname: ‘Pogingen om Khan en zijn aanhangers te negeren kunnen leiden tot nog meer onrust en instabiliteit. Dat is het tegenovergestelde van wat het land nodig heeft. Op een moment in de geschiedenis waarop ook de integriteit van de democratie in India en Bangladesh ernstig in twijfel wordt getrokken, zouden de Pakistani even stil moeten staan bij de verkiezingsuitslag om de kiezersopstand van 2024 te vieren.’
