En de Rus, hij dronk voort

Twee nieuwsberichten, een goed en een slecht, zoals het hoort. Laten we met het goede beginnen: alles wijst erop dat de inwoners van de Russische Federatie bezig zijn om te stoppen met drinken. Volgens de stedelijke statistieken is in Moskou de verkoop van sterke drank tussen januari 2015 en januari 2016 met 23 procent gedaald. En in Sint-Petersburg, Rostov aan de Don, Sebastopol en heel wat andere steden idem dito. Een kwart van de verkoop in één jaar, dat kun 
je met recht een belangrijke daling noemen. Een terugblik leert dat de Russische fabrieken in 2007 twee 
keer zo veel sterke drank hebben geproduceerd en verhandeld als in 2015. De regionale statistieken laten zelfs zien dat zich in de provincie 
een volstrekt ongehoord fenomeen begint te manifesteren; geheel nuchtere kleine gemeenten.

In 2015 hebben de Russen tussen de 150 en 180 miljoen liter farmaceutische lotion gedronken

En nu het slechte nieuws: in 2015 is 
de suikerverkoop met 25 procent 
gestegen! Een stijging die ook bij de verkoop van gemodificeerde farmaceutische alcohol wordt waargenomen. Die is helaas niet bestemd voor het 
vervaardigen van conserven of cosmetische producten. Het gaat opnieuw om alcoholisme. Experts zien sinds 
vier jaar een daling van de legale consumptie ten gunste van de illegale. Volgens het Russische Centrum voor Regionaal en Federaal Onderzoek 
naar Alcoholgebruik (Cifrra) bestond in 2015 65 procent van de alcoholconsumptie van de Russische bevolking uit meidoornsiroop, komkommerlotion (voor de huid), samogon (zelfgestookte alcohol) en zelfgemaakte likeuren op basis van medicinale alcohol.

Specialisten schatten het aantal Russen dat sterkedrank vervangt door surrogaten of zelfgemaakte wodka momenteel op 30 miljoen. Een op de zeven mensen dus. ‘Vorig jaar hebben de Russen tussen de 150 en 180 miljoen liter farmaceutische lotion gedronken en bijna 400 miljoen liter alcoholproducten voor industrieel gebruik. Maar ook maar liefst tussen de 100 en 150 miljoen liter zelfgemaakte wodka en 200 miljoen liter gesmokkelde wodka,’ somt Vadim Drobiz, de directeur van Cifrra, op.

Verkooprecords

In januari 2015 bedroeg de officiële prijs voor een halve liter wodka 220 roebel (2,88 euro), terwijl een 100 ml-flacon lotion met 40 procent alcohol van de apotheek maar 27 roebel kostte. Sinds 2002 breken geneesmiddelen 
die alcohol bevatten de verkooprecords, terwijl de goedkoopste lotions de belangrijkste inkomstenbron zijn geworden voor fabrikanten van cosmetica, namaakproducten inbegrepen. Verder kan men op internet moeiteloos maximaal 120 liter pure alcohol aanschaffen voor een bedrag dat schommelt tussen de 120 en 200 roebel per liter, zonder ook maar enig officieel document over te hoeven leggen.

Ook de productie van samogon schiet omhoog. Onderzoek van de sociologische en politicologische faculteit van de Financiële Universiteit van Rusland wijst uit dat de steden Krasnodar, 
Rostov aan de Don en Voronezj koplopers zijn, op de voet gevolgd door Moskou. In het zuiden van het land, 
in Krasnodar of Rostov aan de Don, kent iedereen wel iemand die samogon produceert en deze knowhow verspreidt zich steeds verder naar het 
oosten (Novosibirsk, Perm, Omsk) en naar de rest van Rusland. ‘Vroeger 
produceerden mensen samogon voor eigen gebruik; tegenwoordig is de productie steeds vaker voor verkoop bestemd,’ constateert Alexej Zoebets, directeur van de sociologische en politicologische faculteit.

Monopolie

Eind 2015 kreeg Igor Tsjoejan, de directeur van Rosalkogol, het orgaan dat de markt voor alcoholhoudende dranken reguleert, er flink van langs van Valentina Matvijenko, de voorzitter van de Russische Federatieraad. Volgens de laatste zou de crisis in de sector – ineenstorting van de marges en het failliet van talrijke kleine provinciale producenten – zijn uitgelokt door de stijging van de smokkelhandel, waarvoor ze de verantwoordelijkheid bij het reguleringsorgaan legt. Deze instelling, die in 2008 is opgericht, heeft twee tegenstrijdige opdrachten: het bestrijden van de plaag van het alcoholisme en het op peil houden van de inkomsten van de wodkaproductie voor de staat. Valentina Matvijenko heeft het gebrek aan efficiëntie van 
het orgaan publiekelijk aan de kaak gesteld en geopperd dat het Comité voor Corruptiebestrijding zich maar eens over ‘mogelijke connecties tussen Igor Tsjoejan en de industriëlen van 
de sector’ moest buigen. In januari 2016 is Rosalkogol gecontroleerd door het ministerie van Financiën en heeft de Federale Veiligheidsdienst (FSB) grondige huiszoeking verricht in de burelen van de Status Group, een belangrijke wodkaproducent en exclusieve distributeur van het staatsbedrijf Rosspirtprom.

Eind 2015 schatten sommige experts het aandeel van Rosspirtprom in de Russische markt voor alcoholhoudende dranken op 64 procent, terwijl 20 procent eveneens bij de staat berustte via andere staatsbedrijven, zodat er voor de particuliere markt maar 16 procent overbleef. Het openbare onderzoek door het ministerie van Financiën en het vooruitzicht van nieuwe huiszoekingen zouden erop kunnen wijzen dat het beleid op het gebied van alcoholproductie in Rusland een radicale verandering ondergaat. Met de oprichting van een reguleringsorgaan in 2008 wilde de regering de sector voor alcoholhoudende dranken op de Finse leest schoeien. In Finland heeft de staat niet het monopolie op de productie van alcohol, maar wel op de verkoop ervan: de accijnzen zijn hoog, reclame is verboden en de verkoopuren zijn beperkt.

De regering is een bewustwordingscampagne gestart en alcoholreclame is volledig verboden

Rusland is in 2008 begonnen met een accijnsverhoging – van 110 roebel per liter tot 500 roebel op dit moment. In 2015 is een bewustwordingscampagne gestart en alcoholreclame volledig verboden. Vooralsnog hebben deze maatregelen Rusland niet de verhoopte extra inkomsten opgeleverd. De accijnsinkomsten zijn in deze periode weliswaar verviervoudigd (300 miljard roebel in 2014 tegen 73,1 miljard in 2008, waar nog bijna 50 miljard aan btw bovenop komt), maar in 2015 zijn deze indicatoren met 10 procent gedaald. Gegeven het feit dat de smokkelhandel de legale markt inmiddels overtreft, is het niet verwonderlijk dat deze situatie de autoriteiten zorgen baart.

Behalve een monopolie op de verkoop staan ook nationalisering van de productie van alcoholhoudende dranken en een verbod op samogon op het
 programma. Momenteel hebben de Russen nog het recht om samogon te produceren, en op de verkoop ervan staat een simpele boete. Omdat de 
productie van alcoholhoudende dranken toch al vrijwel geheel door de staat wordt beheerst, rest er nog maar één stap naar een monopolie. Het voorbeeld van de inkomsten die de alcoholverkoop de Sovjet-Unie opleverde fungeert vaak als argument. ‘In de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw stond de verkoop van alcohol voor 5 à 6 procent van de inkomsten van de Sovjet-Unie,’ brengt Vadim Drobiz in herinnering. In 2015 vertegenwoordigt de verkoop van alcoholhoudende dranken nauwelijks meer dan 1 procent van de staatsinkomsten.

Auteur: Ilja Datsjkovski
Vertaler: Peter Bergsma

Kommersant-Dengi
Rusland | weekblad | oplage 65.000

Economisch weekblad van de Kommersant-groep. Het moderne weekblad legt de consument uit wat zijn rechten zijn, en bedient de ondernemer met specifieke informatie en analyses, maar ook goede reportages.