360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Een klein spel met grote betekenis
Verhuizen was nog nooit zo leuk
GAME | Verhuizen staat in de top 3 stressvolle gebeurtenissen – samen met het verlies van een dierbare en een scheiding. Je moet voortdurend beslissingen maken, gaat door allerlei nostalgische emoties en kunt tijdenlang niet bij je spullen. En veel mensen zijn toch al niet dol op verandering. Maar met het spel Unpacking, schrijft Keith Stuart van The Guardian, wordt ‘moving houses’ meer ‘moving’ dan ooit. Het vertaalt alle genoemde kenmerken op een ‘prachtige, rustgevende’ manier, waarbij de speler gaandeweg vrijwel zonder enige tekst het leven van de hoofdpersoon kan reconstrueren. Dat er verschillende interpretaties mogelijk zijn, sluit mooi aan op deze tijd waarin iedereen zijn eigen waarheid heeft.
‘De game vertelt geen verhaal, we krijgen enkel fragmenten, een handvol stukjes van een veel grotere puzzel,’ schrijft gamesite Kotaku, die Unpacking, gemaakt door de Australische studio Witch Beam, geniaal noemt. Door de opzet zijn er geen foute antwoorden – het enige wat je verkeerd kunt doen is boeken op de grond laten liggen, of koekjes in een la opbergen. Daarmee doet het spel, in de woorden van recensent Luke Plunkett, denken aan een ‘rorschachtest gesponsord door Marie Kondo’. Stuart spreekt van een klein spel met grote betekenis, dat hem bovendien veel leerde over zijn eigen leven, smaak, ervaringen en relaties en ‘een van de diepgaandste en ontroerendste ervaringen [opleverde] die ik ooit had tijdens het spelen van een videogame’.
Unpacking is begin november uitgekomen.
Door Laura Weeda
Instrumenten kwetsbaarder dan glas
Isungsets ijsmuziek zorgt voor bovenaardse klanken
MUZIEK | Als buitenaardse wezens bestaan, en als ze intelligent en vriendelijk zijn, maken ze waarschijnlijk dit soort muziek, schrijft de site LondenJazzNews over de muziek van de Noorse percussionist Terje Isungset, die al meer dan twintig jaar zijn instrumenten vervaardigt van ijsblokken. En als die buitenaardse wezens samenwerken met een aantal even intelligente soorten van onze eigen planeet, zoals walvissen, kun je je misschien een voorstelling maken van de ‘bizar mooie soundscape’ die zijn instrumenten voortbrengen, vervolgt de site. Daarbij, stipt The Guardian aan, zorgen Isungsets optredens voor het nodige visuele spektakel. Naast ijshoorns, een ijsgong en een ijstrompet probeert hij voor het openluchtijsmuziekfestival dat hij sinds 2006 elke winter organiseert op een bevroren meer in Bergsjostolen [in het noorden van Noorwegen] steeds een nieuw instrument te fabriceren. Dat kan iets fantasievols zijn als een iglo-sax, maar ook een klassieker als een harp of ijsgitaar (waarbij de snaren van metaal zijn).
‘Mensen worden gebombardeerd met berichten over klimaatverandering, maar mijn ijsmuziek raakt ze op een andere manier’
Met zijn recente Arctic Ice Music Tour wilde Isungset een ‘sterke ecologische boodschap’ overbrengen. ‘Mensen worden gebombardeerd met berichten over klimaatverandering, maar mijn ijsmuziek raakt ze op een andere manier,’ zegt de muzikant in een interview met The Times. ‘Het is de natuur die de klank van muziek bepaalt. En de instrumenten zijn zo breekbaar, kwetsbaarder dan wanneer ze van glas waren; ook dat is symbolisch!’
The Reviews Hub noemt de ervaring van deze concerten boeiend, maar moeilijk te evalueren; het project sluit perfect aan op het veelgebruikte woord ‘uniek’. Toch toont de recensent zich enthousiast, onder andere over de samenstelling van het orkest: drie keelzangers, twee Inuit en één uit Siberië, een Sami-zanger, een jazz/folkzanger en twee jazz-instrumentalisten uit Noorwegen en Zweden. ‘Het is verbazingwekkend hoe Isungset hen tot een homogene eenheid weet te vormen zonder dat ze hun individualiteit verliezen.’
Kijk voor meer informatie op www.sounduk.net/events/arctic-ice-music
De geboorte van een Italiaanse filmmaker
Intiem verhaal heeft geen vuurwerk nodig
SPEELFILM | The Hand of God, de nieuwste film van Paolo Sorrentino (in 2013 Oscar-winnaar met La Grande Bellezza), komt volgens de Italiaanse krant Il Messaggero neer op één groot eerbetoon: ‘Aan Napels, Federico Fellini’s Amarcord en Diego Maradona. Een prachtige film, waarin emotie ondergeschikt is aan esthetiek. De regisseur kijkt namelijk niet zelf: deze keer laat hij zich bekijken.’
‘Sorrentino gaat in zijn film terug naar de zomer waarin hij als jongen ontdekte dat hemel en hel naast elkaar bestaan. Net als werkelijkheid en verbeelding,’ schrijft David Ehrlich voor IndieWire. De Amerikaanse recensent legt uit hoe het tragische verlies van zijn ouders voor hem de wereld van de cinema ontsloot: ‘Door het besef dat de wereld zelf niet valt te veranderen maar dat je er met de juiste lens wel op een andere manier naar kunt kijken. Om tegelijkertijd te realiseren dat de werkelijkheid uit louter verhalen bestaat.’
Filmisch is het misschien zijn minste film, vindt Sergi Sánchez van het Spaanse dagblad La Razón. Althans: ‘Het barokke en wulpse ontbreekt, net als het vuurwerk uit zijn eerdere films. Maar dat kan ook niet anders: een meer ingehouden stijl past beter bij het intieme verhaal over Sorrentino’s geboorte als filmmaker.’
‘De film houdt het midden tussen een ‘coming-of-ageverhaal en gefilmde memoires; vaak subliem, soms frustrerend en beangstigend’
Phil de Semlyen van Time Out voelt zich dan ook ‘bijna lomp om zo’n naakte en eerlijke film te bespreken’. Volgens de criticus houdt de film het midden tussen een ‘coming-of-ageverhaal en gefilmde memoires; vaak subliem, soms frustrerend en beangstigend.’
Tommaso Koch constateert in El País dat Sorrentino ‘moed heeft getoond’ met zijn laatste film. En dat pakt dubbel goed uit: ‘Niet alleen doet hij afstand van zijn gebruikelijke stijl met de nadruk op fraaie cameravoering, overheersende soundtrack en surrealistische beelden. Ook is het hem gelukt een levensgroot jeugdtrauma te verfilmen.’
The Hand of God (È stata la mano di Dio) van Paolo Sorrentino is vanaf 2 december te zien in een select aantal bioscopen en vanaf 15 december op Netflix.
Door Diederik Samwel
Obsessie voor alles wat vliegt
Mislukken is ook een optie
BEELDENDE KUNST | Een aerodynamische UFO in de vorm van een klaproos, een hangmat met propeller-aandrijving, een gemotoriseerde rugzak of een fiets met vleugels. De bonte verzameling kunstobjecten van de Vlaamse kunstenaar Henri van Herwegen (1940–2019) weerspiegelt overduidelijk zijn obsessie voor vliegen. Dat blijkt al uit zijn pseudoniem: Panamarenko, afgeleid van Pan American Airlines and Company.
‘Panamarenko had van begin af aan een kras op zijn ziel’, schrijft Alexandra Wach in het Duitse Monopol Magazin: de wetenschap dat het vliegen niet meer uitgevonden hoefde te worden. ‘Met grenzeloos plezier ontwierp hij de meest uiteenlopende machines, die allemaal écht werkten. Dat ze hun bestemming niet bereikten, heeft te maken met zijn voorliefde voor ironie.’
Maar volgens Martha Schwendener, in een artikel voor het wereldwijde Artforum, hangt het er maar net af wat je van Panamarenko’s kunst verwacht: ‘Voor de kunstenaar is een werk ideaal wanneer het een natuurlijke vorm heeft, voor veel toeschouwers wordt dat bereikt zodra je ermee kunt vliegen. Maar om hem goed te begrijpen moet je weten dat opstijgen maar een van de maatstaven voor succes is.’
Aan de hand van zijn ‘prachtig geconstrueerde objecten en vliegmachines’ typeert Roberta Smith in The New York Times Panamarenko als een kunstenaar die ‘met speels gemak de weg van wetenschap naar natuur naar fantasie aflegt zonder ooit het domein van de kunst te verlaten.’ En volgens haar ‘doet het er niet toe dat de apparaten niet werken; de kunst zit hem in het falen.’
Ook het Waalse dagblad Le Soir benadrukt in Panamerenko’s necrologie zijn combinatie van wetenschap, industrieel ontwerp en verbeelding. Maar vooral ook zijn fascinatie voor échte, natuurlijke vleugels springt eruit: ‘Terwijl hij voortdurend bezig was de techniek in zijn apparaten te verbeteren, probeerde hij mechanisch de vleugelslag van libellen en vlinders te benaderen.’
In New York Art World stelt Donald Goddard dat het bij Panamarenko draait om materie en illusie. Met bijvoorbeeld ‘visnetten, rubber banden, cellofaan, batterijen en elektriciteitsdraden wil hij de natuurlijke wetten van zwaartekracht, magnetisme, zonlicht en luchtdruk tastbaar maken.’ Wie zijn kunstwerken vervolgens als ‘immaterieel beschouwt, ontdekt vanzelf de lichtheid en transparantie ervan’.
De overzichtstentoonstelling Reise in den Sternen van Panamarenko is tot en met 13 maart 2022 te zien in het Kröller-Müller Museum in Otterlo.
Door Diederik Samwel
