In steeds meer landen krijgen burgers het advies een noodpakket in huis te halen. Maar hoe zinvol is zo’n voorraad? En wanneer slaat verstandig voorzorgsbeleid om in het aanwakkeren van angst?

Nee: ‘Regeringen grijpen naar een beproefd middel om de publieke opinie te beïnvloeden: angst zaaien’

De Europese commissaris voor Gelijkheid, Paraatheid en Crisisbeheer, Hadja Lahbib, besloot het goede voorbeeld te geven. In een video op X demonstreert ze wat er in een noodpakket thuishoort. Uit een Louis Vuitton-handtas haalt ze onder andere een zakmes, lucifers en blikvoer tevoorschijn. De Spaanse journalist en documentairemaker Antonio Maestre kon de beelden maar moeilijk serieus nemen, schrijft hij in El Diario. Het fragment leek volgens hem rechtstreeks uit een satireprogramma te komen. 

‘Mark Rutte heeft ons al eens angst aangejaagd door te beweren dat Rusland met een druk op de knop een nucleaire aanval op Madrid zou kunnen uitvoeren.’ Maar als het daadwerkelijk zover komt, zal een noodpakket weinig verschil maken, denkt Maestre. ‘Zie je het al voor je? Ik die met een Zwitsers zakmes en een paar blikjes tonijn van huis vertrekt, op weg naar de moerassen van Fuenlabrada om me te verschuilen voor een nucleaire aanval. Daar zou ik dan een nieuw bestaan kunnen opbouwen, levend van zelfgeplukte snijbiet en luisterend naar Radio Marca op mijn radio met batterijen. Want die zender zou een nucleaire aanval natuurlijk ook gewoon overleven.’

‘Behandel ons nou niet als idioten’

Volgens Maestre is het duidelijk welk signaal de politiek hiermee wil geven. ‘De Europese Unie en enkele andere landen hebben inmiddels door dat de hogere defensie-uitgaven onder de bevolking weinig populair zijn. Daarom grijpen ze naar een beproefd middel om de publieke opinie te beïnvloeden: angst zaaien.’

Hij vindt het belangrijk om de adviezen kritisch tegen het licht te houden: ‘Het zou ronduit belachelijk zijn om te denken dat we ons in een wereld van kernwapens, geavanceerde wapensystemen en hybride oorlogsvoering individueel kunnen beschermen met batterijen, een radio, waterzuiveringstabletten en een vuurmaakset.’

De huidige strategie doet Maestre denken aan de Koude Oorlog, toen kinderen leerden om bij een nucleaire aanval onder hun schoolbank te kruipen. Net als toen leven we in ernstige tijden, stelt hij, waarin de wereld een historische omwenteling doormaakt. Juist daarom is er behoefte aan serieuze, goed onderbouwde debatten en realistische voorstellen om de werkelijke dreigingen het hoofd te bieden. ‘Behandel ons nou niet als idioten. Met deze houding verdienen we misschien wel onze ondergang.’

Antonio Maestre is een Spaanse journalist en documentairemaker wiens werk verschijnt in onder andere La Marea en El Diario en op de tv-zender La Sexta.

Ja: ‘Je hoeft geen schuilkelder te bouwen om redelijk veilig te zijn’

‘Er is geen militaire aanval nodig om grote delen van een stad plat te leggen’, schrijft Simone Schmollack in de Duitse krant Die Tageszeitung. Een aanslag op de stroomvoorziening kan al genoeg zijn: begin januari zaten in het zuiden van Berlijn vijfenveertigduizend huishoudens en ruim tweeduizend bedrijven dagenlang zonder elektriciteit. Ook extreem winterweer kan het dagelijks leven ontwrichten, waarschuwt ze: ‘Als er geen treinen of bussen rijden, kunnen mensen niet naar hun werk, de fabriek of het ziekenhuis.’ Kortom, of het nu gaat om militaire aanvallen, winterweer of natuurrampen: onze dagelijkse voorzieningen zijn kwetsbaar.

Een belangrijke oorzaak van die kwetsbaarheid is volgens Schmollack dat veel kritieke infrastructuur onvoldoende beschermd is. Tot de kwetsbare onderdelen van de moderne samenleving behoren niet alleen energie- en waterbedrijven, internet en mobiele telefonie, maar bijvoorbeeld ook supermarkten. 

Het is belangrijk dat er maatregelen worden getroffen om de risico’s te minimaliseren. ‘Het afweren van cyberaanvallen, dronespionage en het tegengaan van social engineering is inmiddels een dagelijkse, tijdrovende taak voor veiligheidsdiensten. Tegelijkertijd worden de methoden van vijandige inlichtingendiensten steeds geavanceerder. Juist daarom moet de bescherming van kwetsbare infrastructuur worden opgevoerd.’

Niet alles valt door de overheid te beveiligen

Maar niet alles valt door de overheid te beveiligen. ‘Je kunt moeilijk bij iedere elektriciteitskast een bewaker neerzetten of rond elke kerncentrale politieagenten posteren’, schrijft ze. Ook het volledig ondergronds aanleggen van energieleidingen zou een kostbare operatie zijn. En dus rijst de vraag of mensen niet wat meer voorbereidingen zouden moeten treffen. 

Volgens Schmollack hoeft dat niet veel tijd, geld of moeite te kosten: ‘Je hoeft geen schuilkelder te bouwen om bij een aanval redelijk veilig te zijn.’ Zelfs een kleine voorraad, met bijvoorbeeld pasta, tomatensaus, een zaklamp, kaarsen en drinkwater, helpt al als de supermarkt gesloten is en er geen treinen meer rijden. ‘Veiligheid is nu eenmaal een onderwerp waarvoor in de eerste plaats de autoriteiten, maar ook ieder individu zich verantwoordelijk zou moeten voelen.’

Simone Schmollack is chef van de opiniepagina van TAZ en voormalig hoofdredacteur. Ze heeft meerdere boeken geschreven, waaronder recentelijk Und er wird es wieder tun (En hij zal het weer doen), over partnergeweld.

Lees ook: