Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Vandaag kijken we naar het Verenigd Koninkrijk. De machtige Conservative Party, oftewel de Tories, zit in een zware crisis. Interne problemen, verloren verkiezingen, leiderschapsdrama’s: het houdt niet over voor de politieke partij. Hoe is het zover gekomen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er met de Tories aan de hand?
Tamworth en Mid-Bedfordshire, twee Britse kiesdistricten die de gemiddelde 360-lezer weinig zullen zeggen. Toch staan ze sinds deze week symbool voor de diepe crisis waar de Britse Tories doorheen gaan – met mogelijk verstrekkende gevolgen.
‘De regerende Conservatieve Partij van de Britse premier Rishi Sunak heeft twee veilige parlementszetels verloren bij tussentijdse verkiezingen, in aanloop naar de volgende algemene verkiezingen’, schrijft Politico. ‘De centrumlinkse Labourpartij won met gemak de twee zetels in Midden-Engeland (…), wat een onheilspellend teken is voor de vooruitzichten van de Conservatieven in de nationale verkiezingen die volgend jaar worden gehouden.’
‘Dit zijn fenomenale resultaten. Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil en dat ze bereid zijn hun vertrouwen te stellen in onze Labourpartij, zei Starmer, de leider van de Labourpartij, volgens Al Jazeera nadat de verkiezingsresultaten bekend werden. In binnen- en buitenland werd met de resultaten van deze tussentijdse verkiezingen bevestigd wat al langer werd gedacht over de Tories: het gaat niet goed met de partij.
‘Winnen in deze Tory-bolwerken laat zien dat een overweldigende meerderheid van de mensen verandering wil’
‘De resultaten in Mid-Bedfordshire, dat sinds 1931 onafgebroken Conservatief had gestemd, en in Tamworth, zullen het beeld versterken dat Labour een langdurige voorsprong in nationale opiniepeilingen omzet in stemmen. Hierdoor ligt de partij op koers om voor het eerst sinds 2010 de macht terug te winnen van de Conservatieven’, schrijft Bloomberg.
Peter Kyle, die de campagne in Mid-Bedfordshire voor de Labour-partij leidde, zei tegen The Telegraph: ‘Laat er geen misverstand over bestaan, dit is een politieke aardbeving die zich hier heeft voltrokken. Dit is de grootste schok in de geschiedenis van de tussentijdse verkiezingen.’
Hoe is het zover gekomen?
De Conservatieve partij stevent dus af op een historisch verlies bij de aankomende verkiezingen, en volgens Britse media zijn daar twee mensen debet aan: de Conservatieve oud-premiers Boris Johnson en Liz Truss.
‘Het is het verhaal van twee Tories die de partij die de laatste vier verkiezingen won opbliezen – Boris Johnson, die uiteindelijk aftrad na Partygate en een leven vol leugens, en zijn economisch roekeloze opvolger Liz Truss.’ Samen, schrijft Andrew Grice in The Independent, ‘zetten ze koers naar een vernedering bij tussentijdse verkiezingen’.
Partygate is een schandaal dat teruggaat naar de coronapandemie, toen Boris Johnson premier was. Terwijl de rest van het VK in quarantaine zat en niet eens hun familieleden mocht begraven, werden in zijn ambtswoning feestjes gevierd. Naast dat Johnson hiermee de zelfontworpen regels overtrad, loog hij er later ook over in parlementaire onderzoeken. Zijn opvolger was Lizz Truss, een Johnson-loyalist die het nog geen twee maanden volhield als premier.
John Curtice, een professor aan de Universiteit van Strathclyde, onderschrijft tegen The New York Times dat de Britse publieke opinie zich tegen de Conservatieven keerde sinds 2021. ‘Eerst na onthullingen over feestjes in Downing Street, en daarna opnieuw vorig jaar tijdens het korte leiderschap van zijn opvolger, Liz Truss. Haar economische plannen, die financiële onrust en blijvende schade aan de huizenmarkt veroorzaakten, maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land.’
‘Haar economische plannen maakten van haar de kortst dienende premier in de geschiedenis van het land’
De reden dat Lizz Truss slechts 45 dagen premier was van het VK, had te maken met de economische plannen die ze presenteerde. Ze wilde de belasting op hogere inkomens verlagen, wilde schadelijke industrieën meer ruimte geven, maar weigerde – ondanks de hoge inflatie – pensioenen te verhogen.
Onder opvolger Rishi Sunak, de huidige premier, gaat het niet veel beter, constateert de Huffington Post. ‘Ondanks alle beloften, herlanceringen en beleidsaankondigingen bevinden de Tories zich ongeveer op hetzelfde punt waar ze zich twaalf maanden geleden bevonden, toen Sunak het stokje overnam van Truss – mijlenver achter Labour in de peilingen en zonder een duidelijke, samenhangende strategie om de zaken voor de volgende verkiezingen te veranderen.’
Maar dat het slecht gaat met de Tories komt niet uitsluitend door interne schandalen: het land zelf kampt met veel problemen, zoals de hoge inflatie, energieprijzen, migratie en werkeloosheid, waar de Conservatieve Partij in de afgelopen vier regeringen geen antwoord op heeft gevonden. Sterker nog, ze hebben sommige problemen alleen maar erger gemaakt, schrijft The Economist, met name door te bezuinigen. Bezuinigen op sociale diensten, op de zorg, op het onderwijs.
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang’
‘De Tories zijn allergisch voor de hoge belastingen die nodig zijn voor een staat van Europese omvang, maar hebben niet de ballen om marktgebaseerde oplossingen te steunen. Bezuinigen is het armzalige compromis. Britten dwingen om in de rij te staan is geen manier om een land te besturen’, schrijft de van oorsprong Conservatieve krant. ‘De duurzame oplossing voor de ellende ligt in het hervormen van de productie, niet in de distributie. (…) De Britse openbare diensten moeten efficiënter worden. Dat zal niet goedkoop zijn, maar het is beter dan de alternatieven.’
The Guardian zegt dat ook de explosieve stijging van armoede in het VK is toe te schrijven aan het beleid van de Tories. ‘De afgelopen tien jaar hebben de door miljardairs gesteunde pers en rijke ministers de mythe verspreid dat de armoede niets te maken heeft met het beleid van de Conservatieven, door de structurele ongelijkheid te wijten aan de ogenschijnlijke luiheid en overbesteding van de arbeidersklasse.’ Diezelfde arbeidersklasse dreigt nu massaal op de linksere Labourpartij te stemmen.
Hoe ziet de toekomst van de Tories eruit?
De algemene verkiezingen in het VK staan gepland voor 2025. Ver weg dus. Toch komen er volgens de BBC mogelijk eerder verkiezingen. Premier Sunak kan deze uitschrijven, maar hij kan ook worden weggestemd door een motie van wantrouwen. Dat zou dan betekenen dat parlementsleden uit de eigen partij van Sunak hem weg willen hebben. Een onwaarschijnlijk scenario, zeker nu de partij er zo beroerd voorstaat.
Een meerderheid van de Britten zou wel graag begin volgend jaar al naar de stembus gaan, schrijft The Standard. ‘Uit cijfers van More in Common (een Britse peiling, red.) die dinsdag zijn vrijgegeven, blijkt dat bijna driekwart van de respondenten de verkiezingen vóór mei wil houden.’ Een vervroegde verkiezing zou rampzalig kunnen uitpakken voor de Tories. Volgens peilingen zou de regeringspartij als de verkiezingen nu werden gehouden zo’n 24 procent van de stemmen krijgen, tegenover zo’n 45 procent voor Labour.
Binnen de Conservatieve Partij is er weinig vertrouwen, schrijft Sky News op basis van gesprekken van hooggeplaatste partijleden. ‘Een voormalige kabinetsminister zei dat dit de ‘nadagen van een afbrokkelende partij’ zijn. Onder het huidige leiderschap of kabinet verandert er niets, er is nul reden om op ons te stemmen. Dat wordt weerspiegeld in de peilingen, er is geen weg naar verbetering.’
‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’
Met dat geluid komt ook The Guardian. De krant sprak met twee backbenchers – of algemene parlementsleden – uit de Conservatieve Partij, die in niet mis te verstane bewoordingen de toekomst van de partij schetsten. ‘Elke hoop op een verkiezingsoverwinning van de Conservatieven berust nu op een wonder’, zegt een anonieme Tory, die benadrukt dat geen enkel conservatief bolwerk in het VK nog zeker is van verkiezingswinst. ‘Rishi kan nu niets anders doen dan competent overkomen en er het beste van te hopen. In alle eerlijkheid gaat het nu alleen nog om het minimaliseren van verliezen.’
James Frayne, directeur van opiniepeilingsbureau PublicFirst en voormalig adviseur van de Conservatieven, zegt tegen Politico dat trouwe conservatieve stemmers, bijvoorbeeld zij die in 2016 vóór Brexit stemden, hetzelfde zeggen. ‘Ze praten al over de Conservatieven in de verleden tijd. […]. Er is geen gevoel van “we gaan ze een kans geven” – Volgens hen is het gewoon afgelopen.’
