Dat het de verkeerde kant opgaat met het klimaat, staat voor beide auteurs vast. Maar over de vraag hoe verandering tot stand moet komen, verschillen econoom Fred Luks en milieuhistoricus Judith Rainhorn sterk van mening. Luks waarschuwt dat maatschappelijke verandering niet van bovenaf kan worden afgedwongen. Rainhorn vindt juist dat de klimaatcrisis dringend gepolitiseerd moet worden.

Nee: ‘Er is sprake van een steeds grotere kloof tussen ambitie en realiteit’

Volgens econoom en milieuonderzoeker Fred Luks moet er dringend iets veranderen aan het klimaatbeleid. Maar volgens hem ligt de oplossing niet in méér regels en strengere klimaatdoelstellingen. Integendeel: juist het geloof dat maatschappelijke verandering van bovenaf kan worden afgedwongen, staat volgens Luks een werkelijke transitie in de weg. 

‘Er is momenteel nauwelijks een organisatie te vinden die duurzaamheid helemaal niet belangrijk vindt. Tegelijkertijd wordt het steeds duidelijker dat veel zaken ons boven het hoofd groeien. We moeten daarom nadenken over een nieuwe vorm van duurzaamheid’, schrijft Luks in de Neue Zürcher Zeitung.

In 2015 namen de 193 lidstaten van de VN de Agenda 2030 aan, met daarin zeventien duurzameontwikkelingsdoelen (SDG’s). Die lopen uiteen van schoon water en gendergelijkheid tot klimaatactie, vrede en rechtvaardigheid.

‘Het blijft opmerkelijk wie er allemaal met deze doelstellingen heeft ingestemd’, schrijft Luks. ‘Zijn de Arabische oliestaten voor klimaatbescherming en gelijkheid? Is Rusland voorstander van vrede en rechtvaardigheid?’ Volgens de onderzoeker zitten de VN-doelstellingen vol met hypocrisie. ‘Er is sprake van een steeds grotere kloof tussen ambitie en realiteit, en dat is een wezenlijk probleem.’

De omstandigheden zijn niet meer dezelfde als in 2015

Volgens Luks blijven sommigen ‘naïef’ hopen op een sociaalecologische transitie, terwijl de wereld ondertussen in rap tempo verandert. Kunstmatige intelligentie, oorlog in Europa en elders en de groeiende macht van China maken volgens hem duidelijk dat de omstandigheden niet meer dezelfde zijn als in 2015.

Volgens Luks begint een effectieve klimaattransitie niet bij steeds meer regels en doelstellingen, maar bij het creëren van ruimte voor innovatie. De overheid kan maatschappelijke verandering volgens hem niet volledig van bovenaf sturen. Wel kan zij de juiste voorwaarden scheppen waarbinnen bedrijven, onderzoekers en burgers zelf nieuwe oplossingen kunnen ontwikkelen. Bovendien vreest Luks dat apocalyptische narratieven een averechts effect hebben: ‘Het heeft geen zin om te roepen dat duurzaamheid belangrijker is dan vrijheid, dat het einde nabij is of dat we moreler moeten handelen. Deze ideeën doen simpelweg geen recht aan de complexiteit en de conflicten van nu.’

Daarom moeten we volgens Luks af van het idee dat duurzaamheid maakbaar is als we maar genoeg beleid maken. ‘Als we daar niet van af kunnen stappen, dan zal de klimaattransitie uiteindelijk mislukken.’

Fred Luks is econoom en milieuonderzoeker. Onlangs verscheen zijn boek Afscheid van duurzaamheid. Een nieuwe filosofie van transformatie.

Ja: ‘Het is tijd om de rampen die ons overweldigen en de angst die ons kwelt eindelijk te politiseren’

Elk jaar duiken er in de Franse media weer nieuwe milieuproblemen en gezondheidsrisico’s op, schrijft milieuhistoricus Judith Rainhorn in Le Monde. Vissen die massaal sterven door vervuilde rivieren; dieren die in de buurt van industrieterreinen leven lopen rond met verbrande neusgaten; kinderen van wie het speelgoed na het buitenspelen sporen van lood, cadmium en arseen bevat. ‘Hoe kunnen we deze ecologische ramp nog langer negeren?’ Onwetendheid is volgens Rainhorn allang geen geldig argument meer. 

In 2022 zei Emmanuel Macron nog: ‘Wie had de klimaatcrisis kunnen voorspellen?’ Volgens Rainhorn stapelen de slappe politieke praatjes van politici zich op. ‘Ze betreuren de gebeurtenissen, zijn verbijsterd, en kijken vervolgens de andere kant op,’ verwijt de historicus hun.

‘We beschouwen de klimaatcrisis als een plaag, een ongeluk en een onvermijdelijk lot’

Ze vreest dat het volgend jaar weer hetzelfde liedje zal zijn. ‘In het voorjaar van 2027 zullen we opnieuw versteld staan ​​van hoe vroeg de hitte begint en dat de rampen van voorgaande jaren verergeren. De branden bereiken dan de stadsgrenzen en campings zullen wederom massaal worden geëvacueerd. Vervolgens duwen we weer een microfoon onder de neus van een overlevende, die tijdens een ongelukkige vakantie in een gymzaal schuilt.’

We zijn altijd slecht in staat geweest om met collectieve tegenslagen om te gaan, schrijft Rainhorn. ‘We beschouwen de klimaatcrisis als een plaag, een ongeluk en een onvermijdelijk lot.’ Dat moet volgens haar veranderen. ‘Het is tijd om de natuurrampen en de klimaatcrisis te politiseren. Want de hittegolf is politiek, net als bosbranden, vervuiling, de gezondheid van kinderen en de lucht die we inademen. Er is dringend behoefte aan actie.’

Judith Rainhorn is historicus, hoogleraar aan de Sorbonne en lid van de wetenschappelijke en burgerraad van het Parijse plan voor gezondheid en milieu.

Lees ook: