Hoe kan het dat de Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma nog altijd in het zadel zit, ondanks tal van schandalen? Volgens de Nigeriaanse krant The Guardian moet zijn partij, het ANC, eens goed in de spiegel kijken. ‘Het ANC heeft besloten een in opspraak geraakte leider te steunen en zijn macht te vergroten.’
Keuze uit het archief
De voormalige Zuid-Afrikaanse president Jacob Zuma mag niet meedoen aan de parlementsverkiezingen van 29 mei, zo oordeelde de onafhankelijke kiescommissie IEC donderdag. Dit omdat Zuma in 2021 werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijftien maanden wegens minachting van de rechtbank. Volgens de grondwet mag iemand zich pas vanaf vijf jaar na het einde van de straf weer verkiesbaar stellen voor het parlement.
Zuma was twee termijnen achtereen president van Zuid-Afrika, in de jaren 2009-2018. Dit artikel van The Guardian uit 2016, toen Zuma dus nog aan de macht was, laat zien hoe het Zuma lukte om ondanks zijn corruptie aan de macht te blijven en hoe zijn partij, het ANC, hem in het zadel hield.
Je vraagt je af wat de snelle jongens van kredietbeoordelaar Moody’s gedacht moeten hebben toen ze half maart in Johannesburg arriveerden om de economie van Zuid-Afrika te evalueren. De voorpagina’s van de kranten stonden vol met sensatieverhalen die zo uit een Amerikaanse B-film leken te komen. Een gespecialiseerde politieafdeling met de omineuze naam ‘Crimes Against the State Unit’ had gedreigd de alom gerespecteerde minister van Financiën te arresteren, die kort daarvoor was teruggekeerd van een bezoek aan het buitenland om internationale investeringen binnen te slepen.
Staatssecretaris van Financiën Mcebisi Jonas maakte bekend dat een gefortuneerde familie, die warme banden met president Jacob Zuma onderhoudt, hem het ministerschap had aangeboden, vlak voordat Zuma de betreffende minister had ontslagen. Twee van de drie invloedrijke zakenbroers uit deze familie Gupta zouden hem hebben laten weten dat ‘die ouwe’ hem graag als minister wilde, en dat als hij bereid was ‘mee te werken’ ze hem ‘dat baantje zouden bezorgen’. De Gupta’s en Zuma hebben deze beweringen in alle toonaarden ontkend.
‘Dit is de laatste waarschuwing aan het ANC’
Een ander ANC-parlementslid vertelde dat dezelfde familie hem een kabinetspost had aangeboden. Een van de belangrijkste oud-spindoctors van de regering zei dat de president hem had gebeld en hem had opgedragen advertenties te plaatsen in de nieuwe pro-regeringskrant van de Gupta’s. Dit volgde op onthullingen in januari dat de minister van Mijnbouw naar Zürich was gevlogen om voor de Gupta’s een mijnbouwdeal te beklinken.
En dit alles in een week waarin Moody’s, de enige kredietbeoordelaar die Zuid-Afrika sinds 1994 een investment grade-status toekent, op bezoek kwam om te beoordelen of het land tot prudent fiscaal beleid in staat is. Het is een spannend jaar; de andere twee ratingbureaus, Standard & Poors en Fitch, hebben de kredietwaardigheid van het land verlaagd tot één graad boven de junkstatus.
De onthullingen versterkten herhaalde beschuldigingen van corruptie aan het adres van Zuma. Onthullingen dat de Gupta-familie – die belangen heeft in onder meer de mijnbouw en de media – achter de schermen de hand heeft gehad in het aanstellen en ontslaan van ministers en hooggeplaatste functionarissen, leidden tot de aanzwellende roep om het aftreden van Zuma. ‘Dit is de laatste waarschuwing aan het ANC: als Zuma niet zo snel moge lijk vervangen of uit zijn ambt gezet wordt, dan moet de samenleving in actie komen om hem af te zetten,’ aldus oud-vicevoorzitter Ronald Lamola van de ANC-jeugdliga.
Vlak voor een cruciale bijeenkomst van de ANC-partijtop in maart, deden drie belangrijke organisaties, opgericht door zwaargewichten uit de anti-apartheidsbeweging Nelson Mandela, Ahmed Kathrada en Oliver Tambo, een dringende oproep aan het partijbestuur om in het belang van alle Zuid-Afrikanen ‘corrigerende maatregelen te treffen’. In plaats daarvan gaf het 86 leden tellende bestuur Zuma naar verluidt een staande ovatie en legde na drie dagen debatteren een verklaring af waarmee het zich achter de in opspraak geraakte leider schaarde. ‘De benoeming van ministers en onderministers is, conform de grondwet, uitsluitend voorbehouden aan de president van de republiek. Het ANC betuigt hierbij dan ook zijn volledige steun aan de president,’ verklaarde secretaris-generaal Gwede Mantashe, die kort daarvoor tegenover journalisten nog had gesproken over ‘een dreigende maffiastaat’.
Hoge partijbestuurders opdragen alle relevante informatie over de aantijgingen te verzamelen, is hetzelfde als een wolf vragen het kippenhok te bewaken
Mantashe betoogde verder dat het partijbestuur ‘de partijtop en het National Working Committee [een uitvoerend orgaan waarin zowel hoge partijbestuurders als lagere functionarissen zetelen] heeft opgedragen alle relevante informatie over de aantijgingen te verzamelen, zodat het ANC passende maatregelen kan treffen’.
Dit is hetzelfde als een wolf vragen om het kippenhok te bewaken. Zuma, degene die ervan wordt beschuldigd de staat naar zijn hand te zetten, is de leider van het ANC. De partij vraagt hem nu te luisteren naar diegenen die zijn eigen nominaties hebben afgestemd. Dat gaat niet gebeuren.
Kredietbeoordelaars
Wat gaat er nu wél gebeuren? Zuma behoudt de controle over de ANC-top en kan dus ongestoord blijven doorgaan met het manipuleren van staatsmiddelen om zijn begunstigers, zijn familie en zichzelf te bevoordelen.
Nu Zuma’s wangedrag zo openlijk is blootgelegd, kan een reactie van kredietbeoordelaars niet uitblijven. Zoals de vermaarde econoom Razia Khan van Standard Chartered Bank twitterde: ‘Systematische politieke corruptie maakt een lage kredietwaardigheid bijna onontkoombaar. En die prijs moet worden betaald door de miljoenen Zuid-Afrikanen die in armoede leven.’
En dat is het hem juist. Het ANC heeft besloten een in opspraak geraakte leider te steunen en zijn macht te vergroten, en laat daarmee zien dat het vergeten is wat het betekent om vertegenwoordiger te zijn van de arme Zuid-Afrikanen die hen al meer dan honderd jaar steunen en hen sinds 1994 met een overgrote meerderheid aan de macht hebben geholpen. Terwijl Zuma en zijn kameraden er garen bij spinnen, zal deze grote groep Zuid-Afrikanen gebukt blijven gaan onder een economische groei die dit jaar op minder dan 1 procent zal uitkomen, terwijl de werkeloosheid op 25,5 procent blijft staan.
