In steeds meer landen, waaronder in het VK, de VS en Japan, daalt het geboortecijfer. Is dit goed nieuws voor onze planeet?
Ja: ‘We moeten deze positieve trend omarmen en ons eraan aanpassen’
‘Ooit werd de groeiende bevolking gezien als de belangrijkste oorzaak van het uitsterven van diersoorten, de uitputting van natuurlijke hulpbronnen, vervuiling en milieuvernietiging,’ blikt Kirsten Stade, conservatiebioloog, terug in Newsweek. ‘Maar tegenwoordig horen we eerder dat er te weinig van ons zijn dan te veel. Deze “crisis”, zo wordt ons verteld, zal ernstige gevolgen hebben voor onze economie en vooral voor senioren.’
Stade wijst erop dat deze retoriek een vertekend beeld geeft. De wereldbevolking groeit namelijk nog steeds met 80 miljoen mensen per jaar en dat heeft grote gevolgen voor het milieu. ‘Ondanks dat het verband tussen bevolkingsgroei en klimaatverandering meermaals is bewezen, komt het terugdringen van onze bevolkingsgroei nauwelijks aan bod in het klimaatdebat.’
Sommigen beweren dat groene technologie een oplossing zou zijn voor het duurzaam ondersteunen van een groeiende wereldbevolking. Maar volgens Stade is dat helemaal niet zo gemakkelijk. Om groene alternatieven zodanig op te schalen, zijn grote investeringen in fossiele brandstoffen en mijnbouw nodig. ‘Mijnbouw voor lithium, koper, nikkel en kobalt, dat wordt gebruikt voor het maken van windturbines en elektrische auto’s, vindt vaak plaats ten koste van laagbetaalde arbeiders, onder wie veel kinderen. En het leidt tot vernietiging van natuurgebieden. Binnenkort is ook de diepzeebodem aan de beurt, wat ten koste zal gaan van het ecosysteem en nog onontdekte diersoorten.’
‘Het is moeilijk voor te stellen hoe we tegen 2100 nog eens 2 miljard extra mensen kunnen voeden’
Ook de voedselproductie vormt een grote uitdaging. ‘Met onze huidige bevolkingsgrootte en consumptiepatroon neemt landbouw al 40 procent van het ijsvrije landoppervlak van de aarde in beslag’, schrijft ze. Ontbossing en habitatvernietiging voor landbouw vormen de grootste bedreiging voor de meeste bedreigde diersoorten. Bovendien verbruikt de agrarische sector 70 procent van het zoetwater. ‘Het is moeilijk voor te stellen hoe we tegen 2100 nog eens 2 miljard extra mensen kunnen voeden zonder de planeet verder uit te putten.’
Een dalend geboortecijfer hoeft dus geen reden te zijn tot paniek. ‘Nu de opwarming van de aarde miljarden mensen dreigt te verdrijven naar gebieden waar de temperatuur nog geschikt is voor menselijk leven, is het niet het moment om ons zorgen te maken over te weinig mensen,’ aldus Stade. ‘In feite is de daling van het geboortecijfer een reden tot vreugde: ze weerspiegelt gendergelijkheid, het welzijn van kinderen en het verlichten van onze druk op de aarde. In plaats van te treuren over het lage geboortecijfer, zouden we deze positieve trend moeten omarmen, ons eraan aanpassen en vieren wat het betekent voor de toekomst van onze planeet.’
Kirsten Stade is conservatiebioloog en communicatiemanager bij de ngo Population Balance.
Nee: ‘Dalende vruchtbaarheidscijfers kunnen de planeet eerder schaden dan helpen’
‘De bezorgdheid over het dalende geboortecijfer neemt toe’, schrijft John Burn-Murdoch in Financial Times. Volgens hem beschouwen progressieven de bezorgdheid over het dalende geboortecijfer als een inherent conservatieve kwestie, omdat het stimuleren van meer kinderen kan botsen met vrouwenrechten. Bovendien betekent meer mensen meer uitstoot. ‘Maar door dit onderwerp aan rechts over te laten, riskeren progressieven juist een conservatievere en minder groene toekomst.’
Een populair argument is dat het dalende geboortecijfer goed zou zijn voor de planeet. ‘De werkelijkheid is minder zwart-wit. De totale uitstoot is namelijk afhankelijk van twee factoren: het aantal mensen dat uitstoot produceert en de hoeveelheid die iedere persoon uitstoot,’ legt Burn-Murdoch uit. ‘De tweede factor heeft een veel grotere impact. Zo hebben technologische vooruitgang en groen beleid de gemiddelde ecologische voetafdruk van westerlingen de afgelopen decennia drastisch verkleind, wat betekent dat landen als het VK en de VS hun totale uitstoot sterk hebben verminderd, ondanks dat de bevolking is gegroeid. In Japan daarentegen heeft de afkeer van schone kernenergie na de ramp in Fukushima geleid tot een stijging van de uitstoot, terwijl het geboortecijfer steeds verder daalde.’
Het is volgens Burn-Murdoch niet alleen zo dat innovatie demografische ontwikkelingen overschaduwt; de twee zijn met elkaar verbonden. ‘Landen met een oudere bevolking zijn over het algemeen conservatiever en minder innovatief, wat de vergroening van hun economieën en samenlevingen kan vertragen.’
‘Een groeiende kloof tussen het geboortecijfer van links en rechts zal de liberalisering vertragen’
Een studie die dit jaar door een groep Amerikaanse onderzoekers is gepubliceerd, komt tot een vergelijkbare conclusie. ‘In het beste geval zullen de dalende geboortecijfers een verwaarloosbare invloed hebben op de mondiale temperaturen en veel te laat komen om de klimaatdoelstellingen te beïnvloeden. In het slechtste geval zal het netto effect zijn dat de vooruitgang wordt vertraagd, waardoor de planeet nog meer vervuild raakt en verder opwarmt.’
Uit recente studies blijkt dat het gebrek aan bezorgdheid van links over het dalende geboortecijfer de samenleving waarschijnlijk in een meer conservatieve richting duwt. ‘Van de VS tot Europa en daarbuiten krijgen mensen die zichzelf als conservatief beschouwen bijna evenveel kinderen als tientallen jaren geleden. De daling is vooral te zien bij progressieve linkse mensen, waardoor elke volgende generatie verder naar rechts verschuift dan anders zou zijn gebeurd.’ Natuurlijk nemen kinderen niet zomaar de politieke opvattingen van hun ouders over. Maar het staat volgens de datajournalist vast dat de waarden van kinderen sterk worden beïnvloed door die van hun ouders. ‘Een groeiende kloof tussen het geboortecijfer van links en rechts zal de liberalisering dus vertragen en kan leiden tot samenlevingen en politici die minder liberaal zijn en minder aandacht hebben voor het milieu dan anders het geval zou zijn. (…)
Iedereen moet de mogelijkheid hebben om het aantal kinderen te krijgen dat hij of zij wenst, en nul is een even legitieme keuze als elke andere. Maar als een deel van iemands redenering om geen kinderen te krijgen is dat dit de juiste keuze is voor de planeet, of dat het progressieve waarden belichaamt, dan is dit zeker niet eenduidig door bewijs onderbouwd.’
John Burn-Murdoch is columnist en dataverslaggever voor Financial Times. Hij schrijft de wekelijkse column Data Points.
