Komt techgigant Meta te makkelijk weg met een schikking van 18 miljard dollar?

Na slechts vier dagen kwam er een einde aan de spraakmakende rechtszaak tegen Meta in Oakland, Californië, door middel van een schikking: het techbedrijf moet 18 miljard dollar betalen en voert strengere veiligheidsfuncties voor minderjarige gebruikers van Instagram en Facebook in. Is dit een veelbelovende uitkomst van een ‘historische’ rechtszaak of schieten de afspraken tekort?

Waar ging de rechtszaak over?

In 2023 klaagden negenentwintig Amerikaanse staten Meta aan. Het moederbedrijf van Instagram en Facebook zou bewust verslavende producten hebben ontworpen die bijdragen aan toenemende klachten over angst, depressie en zelfmoordgedachten onder jonge gebruikers. De techgigant zou bovendien structureel data hebben verzameld van kinderen jonger dan dertien jaar, zonder toestemming van een voogd. Op 18 augustus ging de rechtszaak van start in Oakland, Californië. 

Rob Nicholls, onderzoeker media en communicatie aan de Universiteit van Sydney, schrijft in The Conversation dat Meta juridisch al een zwaar jaar te verduren had. Zo oordeelde een jury in Los Angeles dat het bedrijf, samen met YouTube, aansprakelijk was voor de mentale schade die een jonge vrouw had opgelopen door haar socialemediaverslaving. Een jury in New Mexico veroordeelde Meta tot een schadevergoeding van bijna 600 miljoen euro.

Hoewel Meta instemde met de schikking, blijft het bedrijf ontkennen dat het iets verkeerds heeft gedaan.

Het proces in Oakland zou naar verwachting ruim twee weken duren, maar door een schikking was de zitting na vier dagen al voorbij. Het techbedrijf zal ongeveer 18 miljard dollar, omgerekend een kleine 15 miljard euro, moeten betalen en enkele ingrijpende ontwerpwijzigingen doorvoeren op Facebook en Instagram. Hoewel Meta instemde met de schikking, blijft het bedrijf ontkennen dat het iets verkeerds heeft gedaan. 

Wat is er afgesproken?

Volgens The New York Times is de schikking een ‘spectaculaire capitulatie’ van Mark Zuckerberg, de CEO van Meta. Naast het financiële aspect omvat de schikking ook aanzienlijke veranderingen in de werkwijze van de Amerikaanse multinational, legt The Wall Street Journal uit. Facebook en Instagram zullen onder andere een standaard tijdslimiet van twee uur instellen voor gebruikers onder de achttien. Ook kondigde Meta de lancering aan van een nachtmodus die apps blokkeert tussen middernacht en zes uur ’s ochtends, evenals een schoolmodus die pushmeldingen onderdrukt tijdens schooluren, tussen 8.00 en 15.00 uur. Het is voor het eerst in de VS dat Meta gedwongen wordt belangrijke aspecten van de apps aan te passen.

De schadevergoeding waar Meta mee in heeft gestemd, is aanzienlijk minder dan de 1,4 biljoen dollar die de federale rechtbank theoretisch had kunnen toekennen als de rechtszaak was voortgezet. Het bedrag is hoger dan de schadevergoeding die Volkswagen in 2015 moest betalen voor het manipuleren van uitstootgegevens voor zijn dieselauto’s en zelfs de schadevergoeding die BP betaalde na de olieramp met de Deepwater Horizon in de Golf van Mexico in 2010, maar blijft een fractie van de schikking van 200 miljard dollar die de tabaksindustrie in 1998 aan zesenveertig Amerikaanse staten moest betalen, schrijft Axios. 

‘Een belangrijke vraag is of ook andere platforms de aanpassingen zullen overnemen’

‘Een belangrijke vraag is of ook andere platforms de aanpassingen zullen overnemen’, schrijft mediaonderzoeker Rob Nicholls. Dat is namelijk waar de schikking op gericht is: Meta betaalt het laatste bedrag van 5,3 miljard dollar pas bij ‘sectorbrede toepassing’, het moment waarop Snap, TikTok en YouTube zich aan gelijkwaardige regels houden. Meta heeft een open brief gepubliceerd waarin TikTok en YouTube worden aangespoord om zich ‘onmiddellijk aan te sluiten’. Volgens Nicholls is het de komende maanden afwachten hoe de socialemediaplatforms reageren.

Wat zijn de reacties?

El País spreekt van een ‘historische’ uitspraak. Jorge García Herrero, een advocaat gespecialiseerd in gegevensbescherming, zegt tegen de Spaanse krant: ‘Net zoals bij tabaksfabrikanten, en zoals in de film The Man Who Would Be King, bewijst de eerste pijl die je doet bloeden dat je niet onaantastbaar bent. Meta heeft nog soortgelijke rechtszaken lopen en zal nog veel meer voor de kiezen krijgen.’

Dat Meta koos voor een schikking, suggereert volgens El País bovendien dat het bedrijf vermoedt dat de eisers over sterk bewijsmateriaal beschikken. ‘Het techbedrijf wil koste wat kost voorkomen dat het aansprakelijk wordt gesteld voor het ontwerpen van zijn platforms als een verslavend product, vergelijkbaar met tabak, alcohol en drugs.’

Julia Angwin ziet de schikking vooral als bewijs dat Meta zijn juridische problemen zo snel mogelijk wil afkopen nu het bedrijf volgens haar zijn ‘zombietijdperk’ ingaat: een stagnerend gebruikersaantal, dalende winsten, oplopende juridische claims en torenhoge kosten voor de race op AI-gebied, zo schrijft ze in The New York Times. 

De algoritmes en het verslavende ontwerp blijven grotendeels onaangeroerd

De redactie van The Guardian juicht de verbeterde veiligheidsfuncties voor kinderen weliswaar toe, maar wijst erop dat Meta door voor een schikking te kiezen iedere erkenning van aansprakelijkheid heeft weten te ontwijken. 

De Engelse krant benadrukt bovendien dat het Amerikaanse pakket achterblijft bij de regels die Australië, het Verenigd Koninkrijk, Maleisië, Indonesië en de EU al hebben ingevoerd of aan het invoeren zijn. Doordat de ‘digitale meerderjarigheidsleeftijd’ van dertien jaar niet omhoog gaat, blijven de algoritmes en het verslavende ontwerp van de platforms grotendeels onaangeroerd. Volgens The Guardian reikt de schade door grote techbedrijven veel verder dan alleen de geestelijke gezondheid van kinderen.

Dat de nieuwe regels op kinderen gericht zijn, baart ook Angwin zorgen: ‘Hoewel ik blij ben dat Meta een aantal minimale veiligheidsmaatregelen invoert, zou het veel beter zijn om deze platforms voor iedereen veilig te maken. We hebben allemaal baat bij gordels in auto’s en helmen op bouwplaatsen. Moeten we dan niet ook allemaal worden beschermd tegen de uitbuiting door de grote techbedrijven?’

Lees ook: