Macron: ‘Onze kinderen zijn geen proefpersonen, geen afzetmarkt en geen handelswaar’

Digitale technologie, zoals AI en sociale media, bepaalt in toenemende mate hoe kinderen opgroeien, leren en zich ontwikkelen. ‘Het is onze verantwoordelijkheid om de voordelen zoveel mogelijk te benutten en de risico’s te voorkomen’, schrijven de Franse president Emmanuel Macron en WHO-directeur Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Van sociale media en online gaming tot generatieve AI-systemen: digitale omgevingen zijn uitgegroeid tot krachtige factoren die de gezondheid van mensen beïnvloeden. Dat geldt in het bijzonder voor kinderen en jongeren. Over de hele wereld wordt de kindertijd opnieuw vormgegeven door digitale technologieën, die bepalen hoe jongeren leren, spelen en met elkaar in contact komen.

Het is niet onze taak om technologie te verheerlijken of te veroordelen. Waar het om gaat, is een eenvoudige waarheid onder ogen zien: onze digitale omgeving biedt niet alleen grote voordelen, maar brengt ook ernstige risico’s met zich mee voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Het is onze verantwoordelijkheid om de voordelen zoveel mogelijk te benutten en de risico’s te voorkomen. Het is nog niet te laat om in actie te komen, maar voor kleine, stapsgewijze aanpassingen is het inmiddels wel te laat.

Digitale hulpmiddelen kunnen kansen vergroten door leren, communicatie en de toegang tot gezondheidszorg te ondersteunen, vooral voor kinderen in afgelegen gebieden of regio’s die door crises zijn getroffen. Voor veel jongeren bieden onlineomgevingen bovendien ruimte voor creativiteit, verbondenheid en een gevoel van erbij horen, zeker voor degenen die offline met uitsluiting of isolement te maken hebben.

Maar deze voordelen zijn niet vanzelfsprekend. Ze hangen sterk af van wie toegang heeft tot deze technologieën, hoe ze zijn ontworpen en welke belangen ermee worden gediend.

Frankrijk bereidt wetgeving voor om kinderen onder de vijftien jaar de toegang tot sociale media te ontzeggen

Overheden erkennen steeds vaker dat de bescherming van kinderen online een belangrijke kwestie voor de volksgezondheid is. Australië was het eerste land ter wereld dat sociale-mediaplatforms verplichtte te voorkomen dat kinderen jonger dan zestien jaar een account aanmaken. Frankrijk bereidt wetgeving voor om kinderen onder de vijftien jaar de toegang tot sociale media te ontzeggen. Ook Indonesië heeft de toegang voor kinderen onder de zestien jaar verboden, terwijl Spanje plannen heeft aangekondigd om een vergelijkbare maatregel in te voeren. Daarnaast werkt Ierland samen met partners binnen de Europese Unie aan leeftijdsgrenzen en systemen voor leeftijdsverificatie om jongeren onder de zestien jaar beter te beschermen.

Ook het Verenigd Koninkrijk heeft onlangs plannen aangekondigd om sociale-mediaplatforms te verbieden diensten aan te bieden aan jongeren onder de zestien jaar, naast aanvullende beschermingsmaatregelen zoals beperkingen op livestreaming en contact met onbekenden. Daarnaast heeft Canada wetgeving ingediend om de toegang tot sociale media voor kinderen onder de zestien jaar te beperken. Daarbij worden strengere safety-by-design-maatregelen en meer verantwoordelijkheid van platforms geëist.

Samen weerspiegelen deze maatregelen een groeiende wereldwijde consensus dat digitale omgevingen beter gereguleerd moeten worden, met leeftijdsgerichte ontwerpen en sterkere waarborgen om de gezondheid van kinderen te beschermen. De Wereldgezondheidsorganisatie ondersteunt dit door onderzoek te versterken dat nodig is om de impact van huidige en toekomstige technologieën beter te begrijpen, technische ondersteuning te bieden aan landen en veilige, rechtvaardige digitale gezondheidsomgevingen te bevorderen.

De gevolgen van blootstelling

Oplossingen zijn noodzakelijk, omdat digitale omgevingen niet neutraal zijn. De manier waarop ze worden ontworpen, beheerd en commercieel worden benut, beïnvloedt tal van aspecten van ons leven, en zeker ook onze gezondheid.

Zo beïnvloedt herhaalde blootstelling aan stereotiepe, geseksualiseerde, gewelddadige of discriminerende inhoud hoe kinderen zichzelf en de wereld om hen heen begrijpen. Algoritmen filteren gezondheidsinformatie bovendien steeds vaker met als doel aandacht vast te houden, in plaats van de betrouwbaarheid ervan te waarborgen, waardoor misleidende informatie zich makkelijk kan verspreiden. Ook het verzamelen en gebruiken van persoonsgegevens, vooral voor profilering en gerichte marketing, roept serieuze zorgen op over privacy, manipulatie en welzijn.

Recent onderzoek brengt overmatige digitale blootstelling in verband met problemen zoals angst, depressie, slaapproblemen, toenemende agressie en, in ernstigere gevallen, suïcidale gedachten – vooral bij kwetsbare adolescenten. Daarnaast kan digitale marketing op onlineplatforms jongeren blootstellen aan reclame voor schadelijke producten, zoals tabak, alcohol en gokdiensten.

Veel platforms zijn ontworpen om de betrokkenheid van gebruikers zo groot mogelijk te maken, zonder voldoende bescherming tegen schadelijke inhoud

Het gebruik van sociale media, gaming en AI kan gevoelens van eenzaamheid versterken en offline-relaties naar de achtergrond drukken. Langdurig gebruik draagt bovendien bij aan een zittende levensstijl en slaaptekort, beide bekende risicofactoren voor niet-overdraagbare aandoeningen.

Online seksuele uitbuiting en misbruik nemen wereldwijd toe, evenals de verspreiding van materiaal met seksueel misbruik van kinderen, door AI gegenereerde misbruikbeelden en deepfakes met seksuele of pestgerelateerde inhoud. Dit kan ingrijpende en langdurige gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid, het vertrouwen en het gevoel van veiligheid van de slachtoffers.

Commerciële praktijken vergroten al deze risico’s. Veel platforms zijn ontworpen om de betrokkenheid van gebruikers zo groot mogelijk te maken, zonder voldoende bescherming tegen schadelijke inhoud of adequate voorzieningen om de lichamelijke en geestelijke gezondheid van kinderen te beschermen.

AI en sociale media

Het is essentieel om de blootstelling aan illegale, extreme of expliciete inhoud te beperken. Maar het welzijn van kinderen vraagt om meer dan alleen het voorkomen van schade. Het hangt ook af van stabiele relaties, duidelijke grenzen, voldoende beweging en mogelijkheden voor sociale interactie in de echte wereld. De risico’s nemen toe wanneer digitale omgevingen een gezonde ontwikkeling niet ondersteunen, maar juist belemmeren.

Generatieve AI is een belangrijke ontwikkeling die zowel de kansen als de risico’s voor het welzijn van kinderen vergroot. Wanneer deze technologie verantwoord wordt ingezet, kunnen speciaal ontworpen AI-toepassingen onderwijs, toegankelijkheid en gezondheidszorg ondersteunen. Maar de langetermijngevolgen voor de manier waarop kinderen relaties, empathie en zelfregulatie ontwikkelen, zijn nog onduidelijk. Zolang die onzekerheid bestaat, vormt een voorzorgsbenadering geen rem op innovatie, maar dient zij juist het belang van het kind.

Digitaal evenwicht is een belangrijk onderdeel van de oplossing. Digitale omgevingen vragen om duidelijke regelgeving, meer transparantie, ontwerpen die aansluiten bij de leeftijd van gebruikers, sterkere veiligheids- en vertrouwensmechanismen en sterkere verantwoordingsplicht. Tegelijk moet het beschikbare bewijs gelijke tred houden met de technologische ontwikkelingen. Dat vraagt om onafhankelijk en langdurig onderzoek in uiteenlopende inkomensgroepen en regio’s.

Onze kinderen en jongeren zijn geen proefpersonen, geen afzetmarkt en geen handelswaar

Bovenal moeten we luisteren naar de jongeren van vandaag. Als actieve gebruikers van technologie kunnen zij helpen digitale omgevingen op een verantwoorde manier vorm te geven en verder te ontwikkelen. De online- en offlinewereld zijn inmiddels sterk met elkaar verweven en vormen samen één leefomgeving, waarin digitale hulpmiddelen een gezonde ontwikkeling kunnen ondersteunen, of juist belemmeren. Jongeren moeten daarom hun eigen ervaringen kunnen inbrengen om mee te helpen passende beschermingsmaatregelen vorm te geven. Ook ouders, verzorgers, scholen en gemeenschappen moeten nadrukkelijk deel uitmaken van dit gesprek.

Dit proces vraagt om voortdurende samenwerking tussen overheden, bedrijven, het maatschappelijk middenveld en instellingen voor volksgezondheid, gebaseerd op een gezamenlijke inzet om de voordelen van digitale technologie te maximaliseren en de nadelen zoveel mogelijk te beperken. Meer transparantie, betere gegevensuitwisseling, ontwerpkeuzes die de gezondheid bevorderen en steun vanuit het bedrijfsleven voor effectieve veiligheidsnormen – vooral voor minderjarigen – zijn daarbij essentieel. De Wereldgezondheidsorganisatie kan hierin een verbindende rol spelen en bijdragen aan de ontwikkeling van normen en standaarden.

Onze kinderen en jongeren zijn geen proefpersonen, geen afzetmarkt en geen handelswaar. Samen kunnen – en moeten – we digitale omgevingen creëren die hun gezonde ontwikkeling beschermen en ondersteunen. De keuzes die we vandaag maken, zullen nog generaties lang doorwerken.

Vertaald door Menno Grootveld