Smartbrillen, die vrijwel niet van gewone brillen te onderscheiden zijn, kunnen onder meer filmen, gesprekken opnemen en van ingebouwde AI-functies gebruikmaken. Twee redacteuren van Süddeutsche Zeitung gaan met elkaar in debat over een openbaar verbod op deze nieuwe technologie.

Ja: ‘Ook in het openbaar heb je recht op privacy’

Er zijn tal van situaties te verzinnen waarin een smartbril van pas komt. Bijvoorbeeld als je jezelf tijdens het koken wilt filmen, maar beide handen nodig hebt. Of als je een visuele beperking hebt en dankzij ingebouwde AI weet wat er om je heen gebeurt. ‘Een bril die ook kan filmen is een even banaal als geweldig idee’, schrijft Marie Gundlach in Süddeutsche Zeitung. ‘Maar wat als de wereld zich niet wil laten filmen?’ 

Gundlach kan zich genoeg momenten indenken waarop je niet gefilmd wil worden, en al helemaal niet door een vreemde. ‘Bijvoorbeeld als je met je kinderen in het openluchtzwembad bent, als je in de trein in slaap bent gevallen of als je op zondagochtend in je joggingbroek door de buurtsuper slentert.’

In Duitsland moet videobewaking in de openbare ruimte altijd met borden worden aangegeven en dat vindt de journalist volkomen terecht. ‘Smartbrillen, die eruitzien als gewone brillen, maken het makkelijker dan ooit om iemand onopgemerkt te filmen.’ Dat blijkt ook uit een hele reeks video’s die onlangs op Instagram en TikTok verschenen: sommige mannen filmden zichzelf terwijl ze vrouwen versierden, anderen maakten daklozen of supermarktmedewerkers belachelijk. De betrokkenen leken niet door te hebben dat ze werden gefilmd. ‘Een algeheel verbod op smartbrillen in de openbare ruimte zou volkomen terecht zijn om grensoverschrijdend gedrag en cybergeweld te voorkomen,’ aldus Gundlach. 

‘In Delhi heeft de politie smartbrillen al ingezet om tijdens demonstraties mensenmassa’s te scannen’

Duitsland is bovendien bij uitstek een land waar gegevensbescherming en het recht op privacy hoog in het vaandel staan. Wie zich hier in het openbaar begeeft, moet er volgens Gundlach op kunnen vertrouwen dat deze rechten worden gehandhaafd. ‘In Duitsland mogen geen verborgen opnameapparaten worden verkocht die eruitzien als alledaagse voorwerpen.’ Dat je ook met een mobiele telefoon kunt filmen, vindt ze dan ook een kulargument. ‘Een mobiele telefoon is herkenbaar als apparaat waarmee video’s kunnen worden opgenomen. Een bril is in de eerste plaats een bril.’

Helemaal onzichtbaar is het filmen met een smartbril niet. Doorgaans brandt er een klein rood lampje dat aangeeft dat er een video wordt opgenomen. Gundlach vreest echter dat in de praktijk, vooral in zonlicht, het lampje nauwelijks opvalt en anders gemakkelijk te camoufleren is.

Bovendien kan de technologie verregaande gevolgen hebben. ‘In Delhi heeft de politie smartbrillen al ingezet om tijdens demonstraties mensenmassa’s te scannen en gezichten te vergelijken met de criminele database. Vrijwel niemand wil door de staat in de gaten worden gehouden. Maar laten we eerlijk zijn: ook niet door Amerikaanse techbedrijven of door andere burgers.’

Marie Gundlach schrijft over het internet voor de kunst- en cultuurredactie van de Süddeutsche Zeitung.

Nee: ‘Smartbrillen zijn gewoon een nieuwe categorie nuttige apparaten’

Vooral Duitsers hebben volgens Max Muth in Süddeutsche Zeitung nogal moeite met het accepteren van technische vernieuwingen. Toen Google in 2010 de dienst Street View lanceerde, was Duitsland bijvoorbeeld het enige land ter wereld waar huizen vooraf op verzoek konden worden geblurd. ‘Maar je moet de tijd en de technologische vooruitgang nu eenmaal niet willen terugdraaien. Ook niet met een verbod op smartbrillen.’

De kritiek op de smartbril is dan ook overtrokken, vindt hij. ‘Het is niet zo dat je helemaal niet kunt zien dat ze filmen.’ Zo moet je bij de Ray-Banmodellen ofwel ‘Hey Meta, maak een video’ zeggen om de camera te activeren, ofwel op een knop op het pootje van de bril drukken. Zodra de opname loopt, brandt er een lampje aan de voorkant van de bril. ‘Echt incognito is het dus niet.’

Op platforms als TikTok of Instagram zijn echter genoeg filmpjes te vinden die duidelijk met smartbrillen zijn gemaakt zonder dat degene die gefilmd werd dat doorhad. ‘Dat is betreurenswaardig, maar uiteindelijk een probleem dat de socialemediaplatforms zelf moeten oplossen.’ Wat volgens Muth strafbaar zou moeten zijn, is het doelbewust stiekem filmen van mensen, niet de bril zelf.

‘Je moet de tijd en de technologische vooruitgang nu eenmaal niet willen terugdraaien’

De voorstanders van een verbod zien over het hoofd dat er zinvolle manieren zijn om misbruik tegen te gaan. Instagram verwijdert inmiddels accounts die duidelijk stiekem gemaakte video’s posten. En ook wat openbare ruimtes betreft zijn er oplossingen te bedenken. ‘In openluchtzwembaden, maar ook in sauna’s en technoclubs, mogen mensen inderdaad verwachten dat ze niet worden gefilmd. Om dat te waarborgen, worden bezoekers van sommige technoclubs bijvoorbeeld verplicht hun mobiele telefoon in te leveren of de camera af te plakken. Wie toch foto’s maakt, wordt eruit gegooid.’ Voor smartbrillen zouden dergelijke regels eveneens denkbaar zijn.

‘De discussie over een verbod gaat voorbij aan het feit dat smartbrillen niet in de eerste plaats hulpmiddelen voor stalking zijn, maar gewoon een nieuwe categorie nuttige apparaten.’ Handsfree filmen en fotograferen is volgens Muth een functie waarvan al door tienduizenden mensen gebruik wordt gemaakt. ‘Een verbod op smartbrillen zou een verbod zijn op een praktisch hulpmiddel.’

Max Muth is bedrijfsredacteur bij Süddeutsche Zeitung. Hij schrijft voornamelijk over maatschappij en technologie, en soms over economie en financiën. 

Lees ook: