Kwestie van politieke onwil, noemt George Packer, schrijver en journalist van de New Yorker, het beschamend lage aantal (2000) Syrische vluchtelingen dat de VS toelaten.
In november 1979 bracht de vrouw van de toenmalige Amerikaanse president Jimmy Carter, Rosalynn Carter, een bezoek aan een vluchtelingenkamp aan de grens van Thailand met Cambodja. Zuid-Vietnam, Cambodja en Laos (tezamen Indochina) waren vier jaar eerder geteisterd door communistische guerrillabewegingen, wat drie miljoen mensen op de vlucht deed slaan: Vietnamese bootvluchtelingen die aan vervolging probeerden te ontkomen, leden van de Hmong-minderheid die de pro-communistische verzetsbeweging Pathet Lao ontliepen en Cambodjaanse slachtoffers van genocide, oorlog en hongersnood. Niemand zat op deze ontheemden te wachten. Buurlanden stuurden gammele, overvolle Vietnamese vissersboten terug en de Thaise regering weigerde de Cambodjanen als vluchtelingen te erkennen; het leger liet velen aan de grens rechtsomkeert maken, de mijnenvelden in. Westerse regeringen stuurden liever hulp dan een reddende hand te bieden.
De VS zouden ruim één miljoen Zuid-Aziatische vluchtelingen toelaten
De Amerikanen hadden, na hun jarenlange, nutteloze oorlog in Vietnam, toch al een zekere weerzin tegen de hele regio. Hoewel Washington onmiskenbaar een bepaalde verantwoordelijkheid droeg, wilden sommige progressieve én conservatieve politici niet dat het land midden in een economische crisis geld aan buitenlanders uitgaf. In 1975 zei de zojuist ingezworen gouverneur van Californië Jerry Brown: ‘We kunnen onze blik niet achtduizend kilometer verderop richten en tegelijkertijd de mensen hier links laten liggen.’ Nadat president Gerald Ford toestemming had gegeven om 130.000 Zuid-Aziatische vluchtelingen toe te laten, probeerde iemand uit de kring rond Brown te voorkomen dat een vliegtuig vol vluchtelingen op luchtmachtbasis Travis Air Force Base landde, nabij Sacramento. Senator Jesse Helms maakte op raciale gronden be-zwaar tegen de landing, zonder zich achteraf te verontschuldigen. ‘Door dat hele smeltkroesidee hebben we met steeds meer maatschappelijke problemen te maken,’ zei hij. ‘Er bestaat grote bezorgdheid of zo’n grote groep zich wel aan de Amerikaanse normen en waarden kan aanpassen.’ Er heerste zelfs angst voor een communistische staatgreep.
Jimmy Carter was een groot strijder voor mensenrechten, maar zijn regering stond niet te trappelen om de deuren open te zetten voor Cambodjanen die op de vlucht waren voor honger en gevechten tussen het Vietnamese bezettingsleger en de Rode Khmer. Eind 1979, toen de crisis op een ramp uitdraaide, voelde Carter de druk van democratische rivaal, senator Edward Kennedy, en stuurde hij zijn vrouw naar de chaotische grenskampen. Rosalynn Carter liep tussen de uitgehongerde en stervende mensen door met honderdvijftig journalisten in haar kielzog. Ze hield een baby die bijna doodging in haar armen terwijl ze met de moeder van het kind sprak, die op de grond lag. ‘Mag ik een glimlach?’ vroeg ze een andere vrouw, die ze een kus op het voorhoofd drukte. Na afloop zei mevrouw Carter dat ze snel naar huis terugging ‘om er mijn man over te vertellen’. Doordat de schijnwerpers als gevolg van haar bezoek op de kampen waren gericht, kwamen er internationale hulpprogramma’s en opvangregelingen op gang. Uiteindelijk zouden de VS ruim één miljoen Zuid-Aziatische vluchtelingen toelaten. De meesten bleken zich aan de Amerikaanse normen en waarden te kunnen aanpassen.
Maar al te gemakkelijk wordt vergeten dat elk genereus gebaar dat de VS naar vluchtelingen maken aanvankelijk op fel verzet stuitte, dat werd gevoed door onwetendheid. Door de geschiedenis heen blijkt het optreden van de president de doorslag te hebben gegeven. Na de Tweede Wereldoorlog nam het Amerikaanse congres een wet aan die het Joodse slachtoffers van de nazi’s moeilijker maakte zich in de VS te vestigen dan gevluchte Duitsers. De voorzitter van de senaatscommissie voor immigratie, Chapman Revercomb uit West Virginia, schreef: ‘Velen die tot dit land willen worden toegelaten, hebben nauwelijks enige notie van onze vorm van bestuur. Velen zijn afkomstig uit landen waar het communisme is ontkiemd en waar het de politieke overtuigingen en ideeën van de mensen beheerst.’ De woede en de volharding van president Harry Truman moesten eraan te pas komen om het congres zover te krijgen meer vluchtelingen toe te laten en discriminerende maatregelen uit te bannen.
Vier miljoen mensen zijn op de vlucht voor de burgeroorlog in Syrië, veel meer dan het verbijsterende aantal van Indochina. Het is de grootste humanitaire crisis van na de Tweede Wereldoorlog. De afgelopen maand staken maar liefst negenduizend mensen de Middellandse Zee over, op weg naar Europa. Maar de VS nemen nog geen tweeduizend Syrische vluchtelingen op. In september kondigde president Obama aan de quota voor 2016 naar tienduizend te zullen verhogen. Dat is maar de helft van het totale aantal vluchtelingen uit Indochina dat in 1980 maandelijks naar de VS kwam. Een voorstander van een ruimhartiger vluchtelingenbeleid noemde het ‘een beschamend laag aantal’. En zelfs dat bescheiden doel wordt waarschijnlijk niet eens gehaald.
Hindernissen
Het kan maar liefst twee jaar duren voordat Syrische vluchtelingen de aanvraagprocedure hebben doorlopen. De nationale veiligheid is zogenaamd de reden voor die lange duur, maar in werkelijkheid zijn de meeste hindernissen vooral bureaucratisch van aard. In de hele regio kampen vluchtelingencentra met onderbezetting en geldgebrek. Al ruim een jaar worden intakegesprekken met vluchtelingen in Libanon – waar één miljoen Syrische vluchtelingen wonen – uitgesteld omdat de Amerikaanse ambassade wordt verbouwd. Zulke gesprekken zouden door middel van een videoconference kunnen worden gevoerd; het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken zou bedrijven toestemming kunnen verlenen en kunnen opleiden om een eerste screening te doen en de overbelaste kantoren van de Verenigde Naties ter plaatse te ontzien. De regering zou ervoor kunnen zorgen dat Syriërs die familie in Amerika hebben sneller een visum kunnen krijgen. Zulke technische maatregelen zijn vrij eenvoudig te nemen. De president zou ook de humanitaire noodtoestand kunnen uitroepen en op grond van een vluchtelingenwet die in 1980 nog door Carter werd ondertekend de vluchtelingenquota tot boven de jaarlijkse limiet kunnen verhogen. Het enige wat ontbreekt is politieke wil.
De regering-Obama laat de Atlantische Oceaan de Amerikanen tegen de humanitaire gevolgen beschermen
Zoals de verwoesting van Cambodja een indirect gevolg was van de Vietnamoorlog, zo heeft de Irakoorlog bijgedragen aan de strijd in Syrië, al was het maar omdat daardoor ruimte kwam voor de Islamitische Staat. De regering-Obama laat de Atlantische Oceaan de Amerikanen tegen de humanitaire gevolgen beschermen, alsof ligging hetzelfde is als morele verantwoordelijkheid. Lang geleden besloot de president dat Amerikaans militair ingrijpen geen einde aan de oorlog in Syrië kon maken. Dat is geen reden om dan ook maar minder mensen toe te laten. Anders dan senator Ted Cruz noemt Obama Syrische vluchtelingen geen ‘jihadisten die hiernaartoe komen om onschuldige Amerikanen te vermoorden’. Evenmin waarschuwt hij, zoals Donald Trump, dat ‘het paard van Troje niets is vergeleken bij een stelletje vluchtelingen die van IS blijken te zijn’. Maar van de passiviteit van de regering gaat wel dezelfde boodschap uit.
Half november gaat Michelle Obama naar Jordanië en Qatar om onderwijsinitiatieven voor meisjes te promoten. In de geest van Rosalynn Carter, zesendertig novembers geleden, zou ze kunnen overwegen een uitstapje te maken naar een kamp met Syrische vluchtelingen aan de grens met Jordanië, waar ze met een moeder zou kunnen praten en een kind zou kunnen vasthouden. Als dat onhaalbaar is, zou ze op bezoek kunnen gaan bij een Syrisch gezin in een opvangcentrum in Istanboel, of bij het kantoor van de VN in Beiroet. Alleen al haar aanwezigheid zou de wereld laten zien dat haar echtgenoot, en bij uitbreiding het land waarover hij regeert, zich het lot van de vluchtelingen aantrekt.
Auteur: George Packer
Vertaler: Nicolette Hoekmeijer
The New Yorker
Verenigde Staten, weekblad, oplage 1.043.000
Sinds 1925 hét New Yorkse tijdschrift met als handelsmerk de satirische karikaturen en cartoons en geïllustreerde covers. Is met zijn parels van reportages, scherpe politieke analyses, fictie en essayistiek, rigoureuze factchecking en brede belangstelling voor cultuur favoriet onder liefhebbers van het journalistieke ambacht in binnen- en buitenland.
