Het effectiefste wapen van het islamitische emiraat is niet langer de kalasjnikov of de zelfmoordaanslag, maar de smartphone. Mediawoordvoerder Mullah Muhamad Rasol tweet en post ongehinderd voor de taliban.
De talib grijnst en knipoogt naar de camera. ‘Vrede zij met u,’ groet hij in het Pasjtoe en hij strijkt over zijn pikzwarte baard. Op de achtergrond klinkt het gebruikelijke lawaai van de grote stad: een chaos van getoeter en de oproepen tot gebed van de muezzin. Het is kort na het middaguur in Kaboel. De man die zich Uqab Afghan noemt, is net klaar met zijn wacht. Nu heeft hij tijd voor een videogesprek via WhatsApp.
Uqab Afghan betekent ‘Afghaanse adelaar’. Eigenlijk heet de man Mullah Muhamad Rasol. Hij is 28, getrouwd en vader van twee dochters en een zoon. De jihadist is geboren en getogen in een dorp in de provincie Parwan, 100 kilometer ten noorden van Kaboel. Sinds zijn achttiende vecht Rasol voor de taliban.
Sinds de moslimstrijders midden augustus de macht in Afghanistan hebben overgenomen, werkt Rasol als bewaker en patrouilleert hij in de straten van Kaboel. Bovendien werkt hij voor de media-afdeling van de taliban. Het effectiefste wapen van het islamitische emiraat is – in elk geval volgens een invloedrijk deel van de moslimstrijders – niet langer de kalasjnikov of de zelfmoordaanslag, maar de smartphone. Tenslotte heeft minstens 40 procent van de Afghanen toegang tot internet en heeft 90 procent een smartphone. Zo moet de macht van de taliban worden veiliggesteld en het land regeerbaar worden.
‘Je hebt een jihad met wapens en een jihad met woorden. De intellectuele jihad is veel effectiever’
Al jaren is Rasol voor de taliban actief op Facebook, Instagram en Twitter. Zijn accounts zijn al dikwijls geblokkeerd wanneer de platforms tegen zijn propaganda optraden. De islamist klaagt dat het hem duizenden volgers heeft gekost; op Facebook heeft hij er nu een kleine drieduizend. Tegenwoordig kan hij ongehinderd en onder zijn strijdnaam foto’s, YouTubevideo’s en audioberichten verspreiden.
Zijn tweets laten strijders zien die zoetigheid uitdelen en in een buitgemaakte Black Hawk-helikopter vliegen. Of vrouwelijke scholieren, in het zwart gehulde gestalten zonder gezicht die achter tafels met talibanvlaggetjes erop in een klaslokaal zitten. Vaak is Rasol zelf te zien. Nu eens in een tv-studio, dan weer poseert hij met een semiautomatische M4 en tweet: ‘Daar gaan we!’; ernaast een smiley met hartjesogen. Rasol doet de digitale marketing voor de godsstaat en is een van de eerste talibaninfluencers. Ook het geven van interviews aan westerse media is onderdeel van de rebranding waarop de moslimstrijders zich toeleggen.
Lees ook:
Rasols gezicht straalt een vreemd soort hardheid uit. Het grootste deel van zijn leven heeft hij niets dan oorlog, dood en ellende meegemaakt. Maar hij straalt ook de ijdelheid van de socialemedianarcist uit. ‘Je hebt een jihad met wapens en een jihad met woorden. De intellectuele jihad is veel effectiever,’ doceert hij. Hij klinkt relaxed, geniet duidelijk van alle aandacht en lijkt gevleid dat journalisten uit de hele wereld met hem willen spreken. Dat verleent de overwinning van de taliban die het Westen zo verraste en die ook zijn persoonlijke overwinning is, nog meer aanzien. Hoe belangrijk zijn werk en dat van andere media-activisten voor deze overwinning is geweest, blijkt pas nu.
Propaganda
‘De taliban van vandaag zijn extreme digital natives, ze zijn gewend de sociale media te gebruiken. Met de islamisten van twintig jaar geleden hebben ze niets meer gemeen,’ zegt onderzoekster Rita Katz, die bij de SITE Intelligence Group online-extremisme analyseert. ‘Binnen negen dagen hebben zeventigduizend talibanstrijders het hele land onder de voet gelopen. Het Westen begreep niet dat het zwaar bewapende, driehonderdduizend man sterke Afghaanse leger vrijwel zonder een schot te lossen capituleerde.’
De taliban hadden hun finale veldtocht nauwkeurig gepland en daarbij vooral ingezet op psychologische oorlogvoering. Volgens een onderzoek van het tijdschrift Wired werden in het jaar voordat de Amerikanen zich terugtrokken en Kaboel zou worden veroverd, zo’n 38.000 online propagandaberichten gepubliceerd. Iedere aanslag, iedere overval, zelfs de kleinste schermutseling werd gebracht als een indicatie van de komende omwenteling.
Via WhatsApp verspreidden de video’s van zegevierende commandanten en vernederde gevangenen zich in razend tempo en duizendvoudig, ook onder hun tegenstanders. Met iedere meter territorium die de taliban innamen, nam de tsunami aan propaganda toe. En dat droeg bij aan het breken van het verzet. Uiteindelijk waren het misschien de tweets en posts van de taliban, meer nog dan kogels, die Kaboel ten val brachten. ‘De echte overwinnaar is degene die niet vecht’ – de extremisten hebben het dogma van de Chinese militaire strateeg Sun Tzu ter harte genomen.
Lees ook:
Sinds de machtsovername presenteren de nieuwe machthebbers zich als vergevingsgezinde vredestroepen die voor stabiliteit en orde zorgen. Vóór hun val in 2001 voerden de ‘steentijdislamisten’ nog reeksen openbare terechtstellingen uit en verboden ze muziek en films. De ‘taliban 2.0’ doen zich gematigd voor, voor hun doen althans. Maar online vind je talloze bewijzen van het tegendeel, zoals clips waarin executies en ontvoeringen te zien zijn. Veel Afghanen waren gechoqueerd door de moord op de geliefde cabaretier Khasha Zwan, die op de sociale media zeer populair was en die de strijders op TikTok belachelijk had gemaakt. Hij werd onderweg naar zijn executie gefilmd.
In feite laat Twitter de talibanpropaganda toe, zolang de posts niet tegen de richtlijnen van het netwerk indruisen
Maar intussen hebben we al onze vijanden vergeven, beweert Rasol. ‘We willen niemand intimideren.’ Ze willen juist meer aandacht voor de ‘goede daden’ die ze elke dag doen, en die in het Westen niet in het nieuws komen.
In feite laat Twitter de talibanpropaganda toe, zolang de posts niet tegen de richtlijnen van het netwerk indruisen. Conservatieve politici in de Verenigde Staten klagen dan ook dat Donald Trump op Twitter werd geblokkeerd, terwijl de woordvoerder van de taliban, Suhail Shaheen, met zijn half miljoen volgers wel mocht blijven. Maar dat is voor de techbedrijven niet het enige dilemma. De taliban zijn inmiddels aan de macht en zij maken de dienst uit. Toen Facebook de officiële accounts van de taliban blokkeerde, was daarmee ook een hotline voor geweldslachtoffers niet meer bereikbaar, wat veel kritiek opriep van ontwikkelingswerkers.
Hoe vrij moeten de taliban dus kunnen communiceren? Expert Rita Katz waarschuwt dat ook propaganda die niet tegen de regels van het netwerk ingaat, zich in een cirkelbeweging uitbreidt en een ‘sterker wordende, extreem gevaarlijke en militante globale islamistenbeweging aanwakkert’.
Lees ook:
Dat de technologie van zijn aartsvijand hem veel voordeel heeft gebracht, ‘is een groot genoegen’, zegt Rasol. ‘Wij houden ervan als we de wapens van onze vijanden op henzelf kunnen richten.’ Lezen en schrijven leerde hij op de madrassa, de koranschool. Zijn vader was een moedjahied die al tegen de Sovjet-Unie vocht. Rasols grote droom was om voor de taliban te strijden.
Soldij heeft hij in al die jaren nooit gekregen. In de dorpen kregen de strijders altijd gratis eten. Een van zijn broers onderhoudt met zijn winkel de familie, twee andere broers zijn soldaat. Zo gaat dat in veel families. Zijn eerste mobieltje was een antieke Nokia, waarvoor hij zich een beetje schaamde. Tegenwoordig heeft hij een goedkope Samsung. Zijn bundel kost 120 Afghani per maand, omgerekend 1 euro 50.
Kijkt hij naar YouTube of Netflix? Liket hij wat Kim Kardashian en Cristiano Ronaldo op Instagram posten? Verkent hij de kleurrijke, westerse, totaal niet-islamitische wereld van het onlinevermaak? ‘Ik heb zo veel leed en verdriet gezien, zo veel van mijn vrienden de martelaarsdood zien sterven, dat er in mijn leven geen plaats is voor onnozel vermaak,’ zegt Rasol. In zijn vrije tijd luistert hij alleen naar de audioberichten van zijn leiders.
Toekomst
En hoe ziet hij in de toekomst de rol van de vrouw? Hij wil zijn dochters beschermen, ze moeten geen zwaar werk hoeven doen, zegt hij. Hij hoopt dat zijn kinderen zich zullen ontwikkelen tot succesvolle en goede persoonlijkheden. Maar: nooit mogen ze verraders worden en onder invloed van het Westen komen. ‘Mijn kinderen moeten hun land en de islam altijd trouw blijven.’
Zolang de taliban heersen, vormen mannen als Rasol waarschijnlijk de toekomst van het land. Ze zijn al jong ideologisch geïndoctrineerd en kennen enkel oorlog. Nu moeten ze een godsstaat, die laat zien dat ze een regering kan vormen, opbouwen en beschermen. Met name tegen de nieuwe vijand, de concurrerende islamistenbende van ISIS-K. Bij de bomaanslag door deze extremisten tijdens de evacuaties, eind augustus op het vliegveld van Kaboel, stierven meer dan 180 mensen. Bijna dagelijks worden de taliban in de oostelijke provincies aangevallen. Video’s daarvan worden door de IS-terroristen online verspreid; zij gelden al langer als de toonaangevende media-experts onder de extremisten.
In nieuwe vijanden of nieuwe gevechten heeft Rasol geen zin meer. Hij wil vrede. ‘De jihad is voorbij. We hebben geen jihadisten meer nodig. We staan niet toe dat op ons eigen grondgebied oorlog wordt gevoerd tegen ons eigen volk.’ Dan moet hij een eind maken aan het gesprek, want hij wil naar de bruiloft van een vriend die hij al veertien jaar niet meer gezien heeft. Die is onlangs uit de gevangenis bevrijd en kon nu eindelijk trouwen. ‘Een vreugdevolle dag,’ zegt Rasol. Hij glimlacht en verbreekt de verbinding. Een paar uur later is de talibaninfluencer weer terug op het digitale slagveld en schrijft op Twitter: ‘Ik heb met een buitenlandse journalist gesproken over mijn werk op sociale media. Binnenkort zal ik het artikel delen…!’
Lees ook:
