Tijdreizen is geen goed idee

Wat we vergeten als we fantaseren over tijdreizen, is dat het onmogelijk is de machine zo te programmeren dat hij in die andere tijd weer opduikt in dezelfde kamer als die waaruit je bent vertrokken.

Het idee van tijdreizen spreekt al heel lang tot onze verbeelding. Hoeveel romans, films en tv-series gaan er niet over mensen die terug in de tijd reizen? Wat een geweldig spannend idee, om getuige te kunnen zijn van gebeurtenissen in het verleden, of te zien wat de toekomst gaat brengen! Sinds H.G. Wells met zijn roman De tijdmachine (1895) dit motief in de moderne sciencefiction introduceerde, is het niet meer uit het genre weg te denken. Het wordt nu wel erg vaak als plotmechanisme ingezet, maar de dramatische mogelijkheden van een reis in de tijd zijn nu eenmaal intrigerend voor zowel de schrijver als het publiek.

Fictie is iets anders dan werkelijkheid; dat we iets kunnen verzinnen, wil nog niet zeggen dat we het ook kunnen realiseren. Wat reizen in de tijd betreft zijn de natuurkundigen er nog niet over uit. Volgens sommigen moet het kunnen en valt dat zelfs te bewijzen, volgens anderen is het onmogelijk. De hypothesen van de natuurkundigen (en meer dan hypothesen zijn het niet) berusten op ingewikkelde en moeilijk te volgen discussies over relativiteit, ruimtetijd, de hoeveelheid vereiste energie en of er sowieso tijd bestaat buiten de perceptie van de mens. Discussies over diepgaande en belangrijke kwesties. Maar ze gaan voorbij aan één simpel feit dat verre van hypothetisch is: dat reizen in de tijd een slecht idee is. Een héél slecht idee.

Stel dat jij, genie als je bent, de natuurkundige struikelblokken bij het tijdreizen hebt opgelost. Je hebt een tijdmachine bedacht en gebouwd en popelt om hem in gebruik te nemen. Klinkt goed, toch? Maar voordat je nu aan je loopbaan als tijdreiziger begint, moet je je één heel belangrijk feit goed realiseren. Tijd is misschien de vierde dimensie, maar je hebt ook nog met de andere drie te maken. Wie door de tijd beweegt, beweegt ook in de ruimte.

Het eerste probleem met je reis door de tijd is dat de aarde om haar as draait. Een plek op de evenaar maakt die omwenteling met een snelheid van 1674,4 kilometer per uur. Locaties elders op aarde roteren op een lagere snelheid, zoals iedereen weet die goed heeft opgelet bij meetkunde.

Tijdsprong

Als je in de driedimensionale ruimte kon stilstaan, zou het aardoppervlak op grotere snelheid voorbij zoeven dan een lijnvliegtuig, inclusief de plek van waaraf je met je tijdmachine bent vertrokken. Als je op het aardoppervlak staat, word je op die snelheid meegesleurd. Vraag de natuurkundigen maar hoe dat werkt. Als je in de tijd reist, maak je jezelf los van het bewegende aardoppervlak. Dus als je in je tijdmachine vertrekt vanaf Cape Canaveral en je klok op één uur in de toekomst zet, kom je uit bij de westkust van Mexico. Hoe verder je in de tijd reist, hoe verder je van je beginlocatie op het aardoppervlak verwijderd raakt.

Oké, zeg je, dat los je op door je tijdmachine op een van de polen te zetten, die volgens de berekeningen amper draaien. Je hebt een warme jas, komt goed. En ja, je omwentelingssnelheid is daar praktisch nul, dus je belandt niet ergens anders op het aardoppervlak als gevolg van de omwenteling van de aarde. Of nog een beter idee: je kunt van elke willekeurige plek op aarde je tijdsprong precies zo berekenen dat je tot op de seconde nauwkeurig op precies hetzelfde tijdstip één dag verder in de toekomst of terug in het verleden aankomt. Dan heeft de aarde net één omwenteling gemaakt en eindig je precies waar je begon. Toch?

Nee, sorry, die omwenteling is maar een van de verschillende bewegingen waaraan de aarde onderhevig is. De aarde draait ook in een waanzinnig tempo om de zon heen. Dat gaat met een vaart van 29,78 kilometer per seconde, oftewel 107.200 kilometer per uur. Dus als je met je tijdmachine één uur naar het verleden of de toekomst reist, zit je meteen 107.200 kilometer van de aarde vandaan, driemaal de afstand van de aarde tot een geosynchrone baan. Kortom, op dat nieuwe tijdstip en die nieuwe plaats zou weinig te ontdekken vallen.

Wie door de tijd beweegt, beweegt ook in de ruimte

En denk nu niet dat je het wel zo kunt uitkienen dat je naar precies dezelfde seconde van dezelfde dag van elk jaar kunt reizen en dan op dezelfde plaats belandt als de aarde in haar baan om de zon. Het hele zonnestelsel draait namelijk rond het middelpunt van de Melkweg met een snelheid van naar schatting 500.000 kilometer per uur. Na één uur is de aarde dus al 500.000 kilometer verder, een afstand die veel groter is dan die tussen de aarde en de maan.

Dus ook al zou je uitvogelen hoe je door de tijd kunt reizen, het lukt je niet om de machine zo te programmeren dat hij op een ander tijdstip weer opduikt in dezelfde kamer waaruit je bent vertrokken. Je belandt ergens in de koude, donkere ruimte en bent dan vrij snel dood. Alleen als je vertrek- en eindpunt hetzelfde stationaire punt in de ruimte zouden zijn, zou een tijdreis eenvoudig zijn. Maar er zijn maar heel weinig mensen die geloven dat zo’n stationair punt bestaat.

De enigen die denken dat tijdreizen wél een haalbare kaart is, zijn degenen die hun ogen sluiten voor de werkelijkheid en denken dat de aarde plat is. Er is vreemd genoeg nog steeds een handjevol mensen voor wie dat geldt. Zoek op YouTube naar ‘flat earth’ en je vindt hilarische filmpjes met ondeugdelijke experimenten en bizarre samenzweringstheorieën. De ‘flat earthers’ zijn allicht niet intelligent genoeg om de natuurkundige problemen van tijdreizen op te lossen, maar zou het ze toch lukken, dan zouden ook zij ergens in de koude, donkere ruimte belanden en vrij snel dood zijn.

En natuurlijk is het een hartstikke cool idee dat je terug zou kunnen reizen in de tijd. Maar eigenlijk is het misschien maar goed dat het onmogelijk is, of op zijn minst een heel slecht plan. Als reizen in de tijd zo makkelijk was als we het ons voorstellen in verhalen, dan zouden we worden overspoeld door mensen die vanuit een andere tijd bij ons op bezoek kwamen. Grote historische gebeurtenissen zouden duizenden toeschouwers trekken. Beroemde mensen uit de geschiedenis zouden continu worden aangeklampt door tijdreizigers die met ze willen praten. Het zou een zooitje worden. Dus niet alleen in natuurkundig opzicht, maar ook met het oog op de maatschappelijke orde is tijdreizen een bar slecht idee.

Vertaald door Frank Lekens