Voormalige adviseurs van Trump hebben gewaarschuwd voor het gevaar dat hij vormt voor de democratie. Ze stellen dat hij de grondwet niet respecteert en openlijk verlangt naar absolute macht. Toch kozen miljoenen Amerikanen opnieuw voor hem.
Keuze uit het archief
Het eerste regeringsjaar van Donald Trump zit erop. Oud-adviseurs van hem waarschuwden al geruime tijd voor de gevaren die een nieuwe termijn van Trump voor de VS met zich mee zou brengen. Toch namen veel kiezers de waarschuwingen met een korrel zout, zodat Trump met ruime cijfers herkozen werd. Wie de voorspellingen in deze analyse van The Los Angeles Times leest, kan na een jaar Trump moeilijk nog ontkennen dat de adviseurs de waarheid spraken.
Donald Trumps voormalige stafchef van het Witte Huis, generaal buiten dienst John Kelly, verbrak een lang stilzwijgen en bestempelde zijn voormalige baas als een man die voldoet aan ‘de algemene definitie van een fascist’. De conservatieve, doorgaans zwijgzame Kelly voelde zich geroepen om zich uit te spreken nadat Trump de voormalige voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi, senator Adam Schiff en andere Democraten ‘vijanden van binnenuit’ had genoemd en had gezegd dat hij het leger de straat op zou sturen om de oppositie de kop in te drukken. ‘Het leger inzetten om achter Amerikaanse burgers aan te gaan… dat is een heel slechte zaak,’ zei Kelly tegen The New York Times. ‘Zelfs al zou je het alleen maar zeggen voor politiek gewin, om verkozen te worden, dan nog vind ik het een heel slechte zaak.’
Kelly was niet de enige voormalige medewerker van Trump die waarschuwde dat de codes voor het gebruik van nucleaire wapens niet aan de Republikeinse kandidaat moeten worden toevertrouwd. Tientallen mensen die eerder op hoge posities werkten in de regering-Trump hebben zich uitgesproken. Generaal Mark Milley, voormalig voorzitter van de gezamenlijke stafchefs, noemde hem ‘een fascist in hart en nieren… de gevaarlijkste man voor het land’. Voormalig nationaal veiligheidsadviseur John Bolton zei dat Trump ‘ongeschikt was voor het presidentschap’. Trump ‘heeft nooit geaccepteerd dat hij niet de machtigste man ter wereld was – en met macht bedoel ik de mogelijkheid om alles te doen wat hij wilde en wanneer hij maar wilde,’ aldus Kelly.
Hebben deze waarschuwingen van gezaghebbende personen – eminente figuren die ooit door Trump in hoge functies werden benoemd – enig effect gehad op zijn kiezers, nu de verkiezingsdag nadert? Voor zover we het kunnen beoordelen niet.
Verdeeldheid
Lezers van deze column zal het niet verbazen dat ik het van harte eens ben met Kelly, Milley, Bolton en anderen: Trump is een gevaar voor onze democratie. Hij begrijpt noch respecteert de Grondwet. Hij verlangt er openlijk naar om te regeren zoals Xi Jinping in China en Vladimir Poetin in Rusland dat doen, als een alleenheerser die aan niemand verantwoording hoeft af te leggen. ‘Hij regeert met ijzeren vuist over 1,4 miljard mensen,’ zei hij eens bewonderend over Xi.
Trump geniet van verdeeldheid en wreedheid. En zijn economische ‘programma’, dat neerkomt op enorme invoerheffingen plus het onbeperkt boren naar olie en gas, zou een ramp zijn. Waarom slaan miljoenen kiezers – onder wie, in de woorden van Trump, ‘heel fijne mensen’ – de waarschuwingen van figuren als Kelly, Milley en Bolton in de wind?
Het afgelopen jaar heb ik tientallen Trump-stemmers horen beschrijven waarom ze achter hem blijven staan. Sommigen, zijn harde kern, zijn het eens met alles wat de voormalige president zegt, tot de grofste beledigingen aan toe. Anderen geven toe dat ze hun bedenkingen hebben bij Trumps stijl, maar zeggen dat ze hem steunen omdat ze hopen dat hij de welvaart en de lage inflatie van zijn eerste twee jaar als president zal kunnen terugbrengen.
Velen zeggen dat Trump die dingen volgens hen niet écht zou willen – of kunnen – laten gebeuren
Maar een derde groep, onder wie veel onafhankelijke kiezers en gematigde Republikeinen, is het meest verbijsterend. Zij hebben niet alleen een hekel aan Trumps stijl, ze maken zich ook zorgen over sommige van zijn standpunten: zijn wens om Obamacare te ontmantelen, zijn dreigementen om het leger in te zetten tegen binnenlandse tegenstanders, zijn lukrake importheffingen, zijn plan om duizenden ambtenaren te ontslaan en te vervangen door loyalisten. Maar velen zeggen dat Trump die dingen volgens hen niet écht zou willen – of kunnen – laten gebeuren.
In een panel dat vorige week voor NBC News werd samengesteld door opinieadviesbureau Engagious, zei Kevin, een bouwtechnisch inspecteur uit Atlanta, dat hij bang was dat de importheffingen van Trump de prijzen voor consumenten zullen opdrijven. ‘Het is een slecht plan,’ zei hij. ‘Maar ik denk niet dat het er echt van zal komen. Ik denk dat het te veel geld gaat kosten. Het zal politiek te ingewikkeld zijn.’ Maar hij gaat waarschijnlijk toch op Trump stemmen, zei hij.
Opiniepeilers noemen dit de ‘geloofwaardigheidskloof’ van Trump. Kiezers horen wat hij zegt, maar ze zwakken het af. Ze denken dat hij ‘het alleen maar zegt’ of dat iemand zijn wat buitensporigere ideeën wel zal tegenhouden. Maar aan dit soort redeneringen waarmee Trump-stemmers zichzelf geruststellen, kleven twee problemen.
Geloofwaardigheidskloof
Ten eerste heeft Trump al een staat van dienst als het gaat om pogingen om dergelijke dingen te doen. Hij probeerde Obamacare ongedaan te maken, maar een handvol gematigde Republikeinse senatoren stond dat in de weg. Hij vaardigde een decreet uit dat hem in staat zou stellen ambtenaren te vervangen door politiek benoemde personen, maar zijn termijn liep af voordat hij er gebruik van kon maken. En toen demonstranten zich voor het Witte Huis verzamelden, drong hij er bij militaire functionarissen op aan het leger in te zetten en demonstranten in de benen te schieten – maar generaal Milley en minister van Defensie Mark Esper hielden hem tegen.
‘Als hij begint over het inzetten van het leger… dan denk ik dat we dat heel serieus moeten nemen,’ zei Olivia Troye, een voormalig medewerker van Trumps vicepresident Mike Pence, onlangs tegen mijn collega Noah Bierman. ‘Hij had het er zelfs over om Amerikanen neer te schieten. Ik was erbij, ik was daar getuige van.’
Het tweede probleem van de geloofwaardigheidskloof is dat als Trump terugkeert in het Witte Huis, de kans groter is dat hij dit keer wel zijn zin krijgt. Hij heeft vaak geklaagd dat hij in zijn eerste termijn een fout heeft gemaakt door medewerkers als Kelly, Milley en Bolton aan te stellen, die het als hun plicht zagen de impulsen van de president in te tomen. Als hij een tweede termijn krijgt, zal hij zich omringen met mensen die zijn bevelen uitvoeren zonder lastige vragen te stellen.
Als Trump zegt dat hij gelooft dat de grondwet hem ‘het recht geeft te doen wat ik wil als president’, dan meent hij dat
Ook zal hij minder tegenstand krijgen van andere instituties. De Republikeinen in het Congres, die Trump af en toe in bedwang hielden toen hij president was, hebben de meeste gematigden uit hun gelederen verwijderd. Senator Mitt Romney gaat met pensioen. Senator Mitch McConnell, die af en toe Trump bekritiseerde, is niet langer de leider van zijn partij in de Senaat. Federale rechtbanken zullen hem misschien ook wat gunstiger gezind zijn, dankzij de rechters die Trump tijdens zijn eerste ambtstermijn heeft aangesteld.
Dus gematigde Republikeinen en onafhankelijke kiezers die in de verleiding komen om op Trump te stemmen omdat ze hopen dat hij de belastingen zal verlagen of de economie zal verbeteren, zouden nog eens goed moeten nadenken over de risico’s. Als Trump zegt dat hij aanklagers op Joe Biden en ‘de Pelosi’s’ af zal sturen, dan meent hij dat. Als Trump zegt dat hij bedrijven als Amazon zal straffen als de standpunten van hun eigenaars hem niet aanstaan, dan meent hij dat. Als Trump zegt dat hij gelooft dat de grondwet hem ‘het recht geeft te doen wat ik wil als president’, dan meent hij dat. En deze keer zou hij beter weten hoe hij zijn wensen voor elkaar moet krijgen.
Een tweede ambtstermijn van Trump zou geen vreedzame herhaling zijn van zijn eerste termijn; het zou veel erger worden, en daarvoor proberen zijn voormalige adviseurs ons te waarschuwen.
