Alleen zelfvernietiging kan de democratie in de VS en Israël ten val brengen

27 oktober en 3 november 2026 kunnen weleens twee van de belangrijkste dagen worden in de geschiedenis van twee van ’s werelds belangrijkste democratieën: Israël en de Verenigde Staten. Met slechts een week ertussen worden in beide landen verkiezingen gehouden die grote gevolgen kunnen hebben.

Laten we beginnen met de verkiezingen in Israël, die als eerste plaatsvinden. Netanyahu regeert in een coalitie met Joodse supremacisten. Een voormalig hoofd van de Mossad [de Israëlische buitenlandse inlichtingendienst] beschreef hen zelfs als ‘erger dan de Ku Klux Klan’. Als de coalitie wordt herkozen, zal ze naar alle waarschijnlijkheid haar plannen doorzetten om de onafhankelijkheid van zowel de Israëlische procureur-generaal als het Hooggerechtshof te ondermijnen. Daarna dreigen de annexatie van de Westelijke Jordaanoever en Gaza en de etnische zuivering van Palestijnen uit beide gebieden. En daarmee zal Israël als democratie ophouden te bestaan.

Als dat gebeurt, zal Israël een paria worden, zoals Zuid-Afrika dat was ten tijde van de apartheid. De Joodse staat heeft nu al de steun verloren van een groot deel van de Democratische Partij in de Verenigde Staten, van veel jonge Republikeinen en van vrijwel alle liberale partijen in Europa. Israëlische academici en zangers zullen wereldwijd steeds vaker worden geweerd van podia en evenementen. Duizenden Israëlische wetenschappers, wiskundigen, AI-softwareontwikkelaars, ingenieurs, gevechtspiloten en kernfysici – het grootste talent van het land – zullen geleidelijk emigreren. Uit recent onderzoek blijkt dat 1.370 artsen Israël de afgelopen drie jaar voor minstens twaalf maanden hebben verlaten. Dat zijn er meer dan er in veel grote Israëlische ziekenhuizen werken.

‘Joodse suprematie’

De voormalige minister van Defensie Moshe Ya’alon, die onder Netanyahu diende en geldt als een bedachtzame politicus van centrumrechts, waarschuwt al enkele jaren voor de koers van de Israëlische regering. Zoals mijn collega’s van The New York Times vanuit Israël berichtten, heeft Ya’alon zijn waarschuwingen onlangs flink aangescherpt. In Israëlische media vergeleek hij de ideologie van extremistische Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever met die van nazi-Duitsland. ‘Wat is Joodse suprematie?’ vroeg Ya’alon onlangs op de Israëlische nieuwssite Ynet. ‘Tachtig jaar na de Holocaust: “Mein Kampf”, maar dan omgekeerd. Wij zijn het superieure ras.’

Dit zou alle alarmbellen moeten doen afgaan. De Israëlische samenleving is nog te getraumatiseerd door de oorlog in Gaza om meteen weer vredesonderhandelingen met de Palestijnen te beginnen. Maar ik twijfel er niet aan dat als de oppositie tegen Netanyahu op 27 oktober wint, er op zijn minst een einde zal komen aan de beschamende pogrom die Joodse kolonisten op de Westelijke Jordaanoever hebben aangericht en die Netanyahu mogelijk heeft gemaakt. De oppositie wordt momenteel vooral aangevoerd door Gadi Eisenkot, voormalig stafchef van het Israëlische leger en een zeer fatsoenlijke man die veel gemeen heeft met Yitzhak Rabin.

Daarmee zou er een Israëlische partner zijn die bereid is zich oprecht in te zetten voor de uitvoering van Trumps vredesplan voor Gaza. Het zou dan ook wel heel dwaas zijn als Trump Netanyahu steunt, aangezien die er alles aan heeft gedaan om dat initiatief te dwarsbomen.

Om zijn coalitiepartners aan boord te houden en zelf aan de macht te blijven, is Netanyahu bereid gebleken fundamentele Israëlische waarden op te offeren en elk Amerikaans vredesplan te dwarsbomen. Ook probeert hij zijn proces wegens meerdere beschuldigingen van corruptie zo lang mogelijk te rekken.

Deze ouders ‘onthouden hun kinderenbewust een basisopleiding die hen in staat stelt de grondbeginselen van de moderne democratie te begrijpen’

Zo deed hij er onlangs alles aan om duizenden ultraorthodoxe jongeren vrijstelling van militaire dienst te geven. Ook trok hij miljoenen sjekels uit voor hun scholen, waar jongeren niet worden voorbereid op het moderne leven of de arbeidsmarkt. En dat terwijl het Israëlische leger met een tekort aan militairen kampt.

De Israëlische econoom Dan Ben-David, directeur van het Shoresh Institute, een instituut voor sociaaleconomisch onderzoek, legt uit welke demografische ontwikkeling volgens hem de Israëlische democratie bedreigt. Bij de meeste bevolkingsgroepen in Israël krijgen vrouwen gemiddeld ongeveer twee kinderen. Onder Netanyahu’s ultraorthodox-joodse Haredische bondgenoten zijn dat er volgens Ben-David ongeveer zeven. Deze ouders ‘onthouden hun kinderen – vooral de jongens – bewust een basisopleiding die hen in staat stelt later economisch zelfstandig te worden en de grondbeginselen van de moderne democratie te begrijpen’, zegt hij.

Een kwart van de Israëlische kinderen in de eerste klas van de basisschool is ultraorthodox, vertelt Ben-David. Hun aandeel in de bevolking verdubbelt elke 25 jaar. ‘De afgelopen vier jaar waren de slechtste in de geschiedenis van Israël’, zegt hij. ‘Ze waren een nachtmerrieachtige voorvertoning van wat ons land te wachten staat als we niet van koers veranderen nu het nog kan.’

De Amerikaanse verkiezingen

Hoe belangrijk ik de verkiezingen in Israël ook vind, die in mijn eigen land gaan me nog veel meer aan. Trump is de meest on-Amerikaanse president die ik in mijn leven heb meegemaakt. Geen enkele president heeft zoveel gedaan – en doet nog altijd zoveel – om de instellingen en bondgenootschappen af te breken die zijn voorgangers na de Tweede Wereldoorlog hebben opgebouwd en in stand gehouden.

Ik heb het onder meer over de NAVO, de Verenigde Naties, de Wereldgezondheidsorganisatie, de Wereldhandelsorganisatie, het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldbank, de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie USAID en NAFTA. Maar ook de nauwe banden met Canada en Mexico en de militaire bondgenootschappen met Zuid-Korea en Japan horen daarbij – om maar een paar voorbeelden te noemen. Samen hebben deze instellingen, relaties en bondgenootschappen generaties lang bijgedragen aan de welvaart in de Verenigde Staten en de rest van de wereld, en aan vrede tussen de grootmachten.

Toch breken Trump en zijn medestanders deze instellingen en bondgenootschappen stelselmatig af onder het motto ‘Amerika eerst’. Het resultaat is een Amerika dat er alleen voor staat en uiteindelijk een Amerika in verval.

Wat ik vooral weerzinwekkend vind, is hoe Trump de Russische dictator Vladimir Poetin in de watten legt. Poetin probeert niet alleen Oekraïne als soevereine staat te vernietigen, maar ondermijnt ook de NAVO en de Europese Unie, twee belangrijke pijlers van de westerse veiligheid en welvaart. Onlangs schepte hij er zelfs over op dat hij Iran helpt in de oorlog tegen de Verenigde Staten in de Perzische Golf, onder meer door Teheran actief te voorzien van ‘noodzakelijke’ apparatuur en essentiële goederen. Poetin blijft Amerika in het gezicht spugen, terwijl Trump de Amerikanen blijft voorhouden: ‘Ach mensen, het regent gewoon.’

als Trump bij de tussentijdse verkiezingen succes boekt, zal hij zich meer dan ooit gesterkt voelen om zijn gang te gaan

Trump heeft nooit een eerlijk beeld geschetst van de oorlog in Oekraïne. We zien hoe Poetin probeert een belangrijke Europese democratie te vernietigen. Waarom? Waar komt die onverwoestbare innige vriendschap tussen Trump en Poetin toch vandaan? Het antwoord ligt al die tijd voor onze neus: anders dan zijn voorgangers ziet Trump democratie niet als een fundamentele waarde. Hij omringt zich liever met leiders als Poetin en Kim Jong-un.

Het is niet moeilijk te begrijpen waarom. Volgens een recent artikel van mijn Times-collega Eric Lipton is er ‘in de Amerikaanse geschiedenis nog nooit iemand geweest als Donald J. Trump’. In zijn eerste jaar terug aan de macht haalde de president ongeveer 1,4 miljard dollar aan nieuwe inkomsten binnen uit cryptobedrijven die rechtstreeks profiteerden van zijn handelen als president. Dat blijkt uit een financieel openbaarmakingsrapport dat op 30 juni werd gepubliceerd. Als Trumps partij in november wint, zal hij zijn offensief tegen de Amerikaanse democratische instellingen en de rechtsstaat vrijwel zeker op alle fronten verder opvoeren.

‘Op dit moment is Trump impopulair en daardoor zwak’, vertelde Ian Bassin. Hij is directeur van Protect Democracy, een non-profitorganisatie die zich inzet voor de integriteit van verkiezingen. ‘Er wordt van uitgegaan dat zijn project politiek is mislukt, dat hij oud nieuws is.’ Maar als de Republikeinen winnen, ‘verandert dat voor iedereen de afweging’, aldus Bassin, van Republikeinse parlementariërs tot techbro’s in Silicon Valley. Ze zullen zich dan nog volgzamer opstellen, waardoor Trump nog vrijer zijn gang kan gaan. ‘Dat is voor mij het grootste gevaar’, zei Bassin.

Uitgeholde instituties

Met andere woorden: als Trump bij de tussentijdse verkiezingen succes boekt, zal hij zich meer dan ooit gesterkt voelen om zijn gang te gaan. En dat op een moment waarop hij geestelijk en lichamelijk duidelijk achteruitgaat. Terwijl we midden in misschien wel de grootste technologische omwenteling uit de geschiedenis van de mensheid zitten: de opkomst van zelflerende AI-agenten en robots. En terwijl klimaatverandering, die hij ontkent, aantoonbaar zorgt voor warmer en grilliger weer.

Tegelijkertijd zal hij vrijwel alle bondgenoten van Amerika van zich hebben vervreemd, zelfs Canada. Ook zit hij vast in een oorlog met Iran die steeds meer van de Amerikaanse militaire capaciteit opslokt. Die oorlog wordt geleid door Pete Hegseth, een clown die mogelijk meer Amerikaanse generaals heeft ontslagen of hun promotie heeft tegengehouden dan Iraanse generaals heeft gedood. En terwijl China de wereldmarkt voor elektrische auto’s verovert, probeert de president de olie van Venezuela in handen te krijgen.

Een jaar geleden hoorde ik een van onze voormalige presidenten in besloten kring zeggen dat we Trumps tweede termijn kunnen doorstaan, zolang onze instituties overeind blijven. Helaas is dat niet gebeurd.

Wie zou vandaag nog durven beweren dat het ministerie van Justitie intact is, nu het is veranderd in een persoonlijk juridisch wapen van de president? Of dat het ministerie van Volksgezondheid, het Pentagon en de Amerikaanse gezondheidsdienst CDC nog naar behoren functioneren? En dan is er nog de Federal Communications Commission (FCC), de Amerikaanse toezichthouder op communicatie en media. Die wordt inmiddels geleid door een door Trump benoemde partijman die zich tegelijk opstelt als overheidscensor en minister van Propaganda. Wie kan nog volhouden dat die instelling intact is?

Het zal moeilijker worden dan veel mensen denken om deze instituties te herstellen, hun onafhankelijkheid terug te geven en ze weer door echte deskundigen te laten leiden. Hetzelfde geldt voor Israël, waar Netanyahu tot diep in het overheidsapparaat en zelfs binnen de nationale veiligheidsdiensten onbekwame vertrouwelingen en partijgetrouwen heeft aangesteld.

Iedere Amerikaan en iedere Israëliër zou hierover moeten nadenken in het stemhokje. Geen enkele buitenlandse vijand is machtig genoeg om een van deze twee democratieën te vernietigen – Iran niet, Rusland niet, niemand. Dat kan alleen van binnenuit gebeuren. Alleen zelfvernietiging kan deze democratieën ten val brengen. En vergis je niet: in beide landen staat zelfvernietiging op het stembiljet.

Vertaald door Tina Papa