Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Libië, dat vorige week zwaar getroffen is door overstromingen. De stad Derna aan de Middellandse Zee is grotendeels verwoest. Hoe kan het dat het land hier niet op was voorbereid?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Wat is er gebeurd in Libië?
Op zondag 10 september raasde storm Daniel over het oosten van Libië en liet in zijn spoor een grote ravage achter langs de Middellandse Zeekust van het land. Het tot nu toe bevestigde dodental varieert, maar het loopt in de duizenden, met nog eens duizenden vermisten. Volgens de VN gaat het om 3958 doden en 9000 vermisten, bericht Al Jazeera. Ugochi Daniels, plaatsvervangend directeur-generaal voor operaties bij de Internationale Organisatie voor Migratie, vertelde Al Jazeera dat de laatste schatting van het aantal ontheemden door de overstroming 46.000 is.
Vooral havenstad Derna is zwaar getroffen. Revista 5W geeft een ontluisterend beeld van de ravage in de stad waar voorheen 100.000 mensen woonden: ‘Gebouwen verpulverd, verwrongen auto’s aangespoeld, bruggen verbrijzeld en roodachtige modder die alles bedekt. Honderden levenloze lichamen, gewikkeld in dekens, lagen op de trottoirs, en in een van de ziekenhuizen van Derna, omgebouwd tot mortuarium, lagen lijkzakken opgestapeld op de afdelingen. In de dagen na de tragedie zijn vanuit de zee tientallen levenloze lichamen aangespoeld.’
Bij velen rijst nu de vraag hoe deze storm zo veel schade en doden tot gevolg kon hebben. In slechts 24 uur viel er meer regen dan het gebied normaal gesproken in een heel jaar te voortduren krijgt, zo’n 400 millimeter. Volgens de Libische meteorologische dienst was het de zwaarste regenval in meer dan vier decennia. Die stortregens hebben het stroomgebied van de Wadi Derna, de rivier die ontspringt in de bergen rond de stad, overspoeld. In de nacht van zondag op maandag, toen de meeste mensen thuis waren nadat de noodtoestand voor Daniel was afgekondigd, stortten twee dammen in de rivier in als gevolg van de regens en raasde een stortvloed van water met verwoestende kracht over de stad: naar schatting 33 miljoen kubieke meter, het equivalent van 12.000 Olympische zwembaden, beschrijft Revista 5W. Toen de regens de eerste dam, die ongeveer 70 meter hoog was, verwoestten, zorgde een overstroming ervoor dat de tweede dam barstte.
‘De combinatie van deze extreme weersomstandigheden en de kwetsbaarheid van het land, de wegen en de dammen maakte dit de ergste storm die Noord-Afrika in bijna een eeuw heeft getroffen’, vat The Washington Post samen.
Waarom was de impact zo groot?
‘In de uren voordat de dam in de buitenwijken van Derna brak en catastrofale overstromingen veroorzaakte, lijken zowel de autoriteiten als de bewoners zich bewust te zijn geweest van het dreigende levensgevaar’, schrijft Middle East Eye. Toch zijn zelfs na alle waarschuwingen de autoriteiten niet overgegaan tot evacuatie. ‘Bronnen ter plaatse en openbare verklaringen van Libische autoriteiten onthullen een weifelende en lakse reactie op de gevaren, zowel in de uren voor de ramp als in de noodlottige nacht waarin de regen Oost-Libië teisterde.’
De oorzaak voor dit gebrek aan handelen zit volgens veel media in de politiek instabiele situatie in Libië. ‘Het instorten van de twee dammen in Wadi Derna onderstreept de zwakte van de Libische infrastructuur na meer dan een decennium van chaos’, aldus The Guardian. ‘De situatie werd verergerd doordat Libië verdeeld is door twee rivaliserende regeringen: een door de VN erkende regering in Tripoli en een regering in het oosten, gesteund door een meerderheid van de parlementsleden en de oostelijke commandant Khalifa Haftar’, voegt Middle East Eye daaraantoe.
Hoewel de regering in Tripoli vooraf wees op de gevaren van de storm in Oost-Libië en liet weten dat het reddingsteams had klaarstaan, kon het niet ingrijpen omdat die gebieden onder controle staan van Haftar. Het Oost-Libische regime koos in plaats van evacuatie voor een reactieve opstelling: er werd een avondklok ingevoerd en pas toen de storm al over Derna was geraasd, werd de noodtoestand afgekondigd.
‘In de huidige omstandigheden in het land, met tientallen gewapende groepen, smokkelnetwerken, wijdverspreide corruptie en verwaarloosde infrastructuur, is de coördinatie van reddingsoperaties en hulp een uiterst complexe uitdaging’, vat Revista 5W samen.
Naast de politieke instabiliteit en de slechte infrastructuur in Libië, speelt ook de opwarming van de Middellandse Zee als gevolg van klimaatverandering een rol. . Voordat de storm Libië bereikte was Daniel uitgegroeid tot een zogenaamde medikaan, oftewel een orkaan in het Middellandse Zeegebied, die ontstaat doordat koude lucht uit het noorden over het warme zeewater stroomt. Ook hierdoor kon deze storm de grootste overstroming in Afrika veroorzaken van de afgelopen honderd jaar.
The Washington Post wijst eveneens naar het ‘abnormaal’ warme water van de Middellandse Zee als veroorzaker van de verwoestingen. ‘Onderzoek heeft aangetoond dat medikanen waarschijnlijk krachtiger worden in een opwarmende wereld.’
Hoe moet het nu verder met Libië?
‘De ramp in het noordoosten van Libië is een nieuwe stap richting de afgrond’, schrijft Revista 5W. ‘Ondanks de rijkdom aan natuurlijke hulpbronnen hebben jaren van conflict de problemen ernstig verergerd, variërend van voedselonzekerheid tot corruptie en diepe ongelijkheid. Vóór het conflict was het land een van de economische schokdempers van de regio, grotendeels dankzij de olie-inkomsten. Het was een bestemming voor zowel migranten uit Sub-Sahara-Afrika als migranten uit Noord-Afrikaanse landen zoals Tunesië en Egypte; Libië was toen niet het beginpunt van de zeeroute naar Europa, maar een bestemming waar migranten geld konden sparen om vervolgens naar huis terug te keren.’
Meer dan een week na de ramp begint de internationale hulp pas echt op gang te komen. Nog steeds zijn reddingsteams op zoek naar overlevenden en druk bezig lichamen te bergen. De getraumatiseerde Libiërs, van wie er nu alleen al in Derna dertigduizend dakloos zijn, hebben dringend schoon water, voedsel, onderdak en basisvoorzieningen nodig, terwijl het risico op cholera, diarree, uitdroging en ondervoeding toneemt, zo waarschuwen de VN.
Maar naast acute noodhulp is er ook steun nodig om het getroffen gebied straks weer op te bouwen. Zo vertelt Badr al-Din al-Toumi, hoofd noodhulp van de Libische regering, aan Al Jazeera dat zo’n 1500 van de 6142 gebouwen in de stad zijn beschadigd. ‘In Griekenland heeft Daniel een schade achtergelaten die wordt geschat op ongeveer 2,5 miljard euro’, schrijft Revista 5W. ‘In Libië zijn de gevolgen nog niet te overzien. Niet alleen zijn er duizenden levens verloren, ook is de wederopbouw complex en zeer kostbaar in een land waar de overheidsstructuren defect zijn.’
In een hoofdredactioneel commentaar wijst The Guardian op het pijnlijke uitblijven van internationale steun. ‘Vanwege grote fossiele brandstofvoorraden en regionale veiligheidsdoelstellingen hebben buitenlandse mogendheden zich in het verleden altijd met Libië bemoeid. De EU heeft het land honderden miljoenen euro’s gegeven om de migratie in te dammen, daarbij de verschrikkelijke misstanden van de Libische kustwacht negerend. Is de EU nu bereid om de gewone Libiërs te helpen? Frankrijk, dat zoveel heeft gedaan om Haftar te steunen, heeft in het bijzonder de verantwoordelijkheid om voor een krachtige Europese reactie te zorgen. De Libiërs hebben terecht het gevoel dat de internationale gemeenschap en hun eigen leiders hen in de steek laten. Ze hebben nu meer dan ooit echte steun nodig.’
Lees ook:
