Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op de aangekondigde pensioenshervorming in Frankrijk. Wat betekent deze hervorming voor de Fransen en waarom demonstreren zij hier zo fel tegen?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom wil Macron het pensioenstelsel hervormen?
‘Het feestje is voorbij voor gepensioneerden’, schreef The Wall Street Journal. Hoewel sociale hervormingen in Frankrijk regelmatig gepaard gaan met protesten en stakingen, mede door de machtige positie die vakbonden innemen in het land, wordt met de aangekondigde plannen van de regering aan een van de heilige huisjes van de Franse maatschappij getornd.
Volgens het Franse pensioenstelsel betalen de werkenden nu mee aan de pensioenen van reeds gepensioneerden. Per sector en beroep zijn er verschillende regels. De hoeveelheid geld die iemand in Frankrijk bij pensionering ontvangt, hangt af van verschillende factoren, waaronder het aantal gewerkte jaren, het verdiende salaris en de specifieke pensioenregeling. Over het algemeen krijgt een gepensioneerde 75 procent van zijn of haar voormalige loon uitgekeerd als pensioen.
Vanwege de verschillende regels per sector en beroep is het stelsel scheefgegroeid, met zeer riante pensioenen voor de een en minder hoge pensioenen voor de ander. Onderdeel van de hervorming is het gelijktrekken van pensioenen. De belangrijkste reden dat Macron het stelsel wil hervormen heeft echter te maken met de demografie van de Franse maatschappij.
Er is namelijk sprake van toenemende vergrijzing in Frankrijk: in 2021 waren er ongeveer 16,5 miljoen gepensioneerden, ongeveer een kwart van de bevolking. Omdat de pensioensleeftijd momenteel slechts 62 jaar bedraagt, en voor mensen met fysiek zware beroepen zelfs nog lager ligt, dreigt de druk op de Franse schatkist toe te nemen.
‘Het is hervormen of failliet gaan’, zei minister van Overheidsfinanciën Gabriel Attal onlangs in Le Journal du Dimanche hierover. Ruim 14 procent van het Franse bbp gaat namelijk naar het pensioenstelsel en dat drukt op de groeiende staatsschuld. Een hervorming is broodnodig, zo zeggen de autoriteiten. Maar hoe ziet deze hervorming eruit?
Hoe ziet de hervorming eruit?
In het huidige systeem wordt de pensioenuitkering berekend op basis van het aantal premiejaren en het hoogst verdiende loon. In een poging dat systeem recht te trekken, en verschillende pensioenregelingen te verenigen in één stelsel met dezelfde regels voor alle werknemers, wil president Macron een universeel puntensysteem invoeren.
Volgens dit systeem leveren bijdragen van werkenden aan het systeem punten op, die later worden gebruikt om de hoogte van de pensioenuitkeringen te berekenen. Een ander belangrijk onderdeel van de hervorming is het aantal jaar dat Fransen gewerkt moeten hebben om aanspraak te maken op een volledig pensioen. Momenteel is dat 42 jaar, dat gaat naar 43 jaar.
Maar de grootste verandering is de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd in Frankrijk. Zoals gezegd ligt deze momenteel op 62 jaar, maar in 2030 moet dit 64 jaar zijn. Vanaf september 2023 betekent dit dat Fransen ieder jaar drie maanden langer zullen moeten werken. Heikele punten, want volgens Le Journal du Dimanche voelt bijna 40 procent van de jonge werkende Fransen zich niet in staat tot aan de pensioengerechtigde leeftijd te blijven werken.
Wie vroeg begonnen is met werken of werknemers in sectoren met zware beroepen kunnen nog wel eerder stoppen met werken volgens de hervorming – er zijn dus uitzonderingen. Een ander onderdeel van de hervorming is dat de hoogte van het minimumpensioen voor een deel van de Fransen verhoogd wordt naar 1200 euro, al schrijft econoom Henri Martin van de Universiteit van Lille in La Tribune dat dit alleen geldt voor wie zijn of haar hele leven gewerkt heeft.
Hoe is de reactie van de Fransen?
Massale stakingen, protesten in de straten van Parijs en andere grote Franse steden, confrontaties met de oproerpolitie: de Franse bevolking is op zijn zachtst gezegd niet blij met de aangekondigde plannen. Met name werknemers in beroepen met speciale pensioenregelingen, zoals treinbestuurders en leraren, vrezen dat zij door het nieuwe systeem langer zullen moeten werken en minder uitkeringen zullen ontvangen.
Ook vrezen zij dat het puntensysteem zal leiden tot een verlaging van de pensioenuitkeringen. Anderen zeggen dat vrouwen en mensen met lagere inkomens onevenredig zwaar zouden worden getroffen door de hervormingsplannen. Zeker nu de inflatie er ook in Frankrijk hard inhakt en energieprijzen hoog liggen, vinden Fransen dat Macron niet begrijpt hoe moeilijk zijn landgenoten het hebben. Hun president is, zoals wel vaker wordt gezegd, president van de rijken. Karel Yon, socioloog en professor aan de Universiteit Paris-Nanterre, zegt hierover in een interview met Le Monde dat de woede van de Fransen te begrijpen is ‘gezien de houding van de president’.
Vakbonden, reeds gepensioneerden, studenten, tegenstanders van Macron: volgens organisatoren van de protesten nemen wekelijks haast miljoenen mensen deel aan de protesten, die Frankrijk behoorlijk ontregelen. Door de stakingen ligt iedere week het openbaar vervoer grotendeels plat, blijven scholen gesloten en wordt in Parijs geen vuilnis opgehaald, wat leidt tot enorme stankoverlast. Olieraffinaderijen worden geblokkeerd en in sommige steden wordt de elektriciteitsvoorziening uit protest zelfs stilgelegd.
Er staan nog meer stakingen op het programma, met de meest recente op woensdag 15 maart. Daarnaast willen de machtige vakbonden dat er een referendum komt. ‘Het is tijd dat Macron luistert naar zijn burgers’, zegt Laurent Burger, voorzitter van een van de vakbonden, tegen Le Figaro. En ook in het parlement, waar Macron geen meerderheid heeft, wacht een zware strijd.
Hoewel een van de belangrijkste hervormingen, de verhoging van de pensioenleeftijd, al is aangenomen door de Senaat, moeten er nog veel wetsvoorstellen uit het hervormingspakket besproken worden. Er moet over gestemd worden, de artikelen moeten eventueel gewijzigd worden en linkse partijen zullen eisen dat er meer dialoog met de stakende vakbonden moet komen. Het pensioenstelsel van Frankrijk is wellicht aan een hervorming toe, maar de strijd is nog niet gestreden.
