Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar dit voorjaar temperatuurrecords worden gebroken en aanhoudende droogte nu al zorgt voor grote problemen. Hoe gaat het Zuid-Europese land om met het veranderende klimaat?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe erg zijn de hitte en de droogte in Spanje?
‘Spanje maakt zich op voor bloedhete zomertemperaturen deze lente’, kopte persbureau Reuters op 26 april. In het Zuid-Europese land worden deze week temperaturen tot 40 graden Celsius (ºC) verwacht, waarmee weerrecords in april verbroken zouden worden. Volgens weerautoriteiten komt dit vanwege een combinatie van ‘zeer warme en droge luchtmassa uit Afrika in combinatie met atmosferische stabiliteit en een sterke zon’.
Spanje kampt al langer met stijgende temperaturen, wat door experts wordt toegeschreven aan klimaatverandering. In 2020 kwam het Spaanse Staatsbureau voor Meteorologie (Aemet) met een verslag over de toestand van het klimaat in Spanje, schrijft ABC, dat liet zien hoe hard de temperaturen zijn gestegen in het land.
Sinds het pre-industriële tijdperk (1850 tot 1900) zijn de temperaturen in het land met 1,7 graden Celsius gestegen, maar de grootste stijging (1,3 ºC) vond plaats in de afgelopen zestig jaar. Als niet werd ingegrepen, zo werd gewaarschuwd, kon het land tegen het einde van deze eeuw een temperatuurstijging van 5 graden Celsius verwachten.
© Rober Solsona / Contacto via ZUMA Press
Dat komt niet alleen door mondiale klimaatverandering: urbanisatie, uitstoot van gassen en de opwarming van de oceanen en zeeën aan de Spaanse kusten zorgen voor een verdere stijging van de temperaturen. Daar komt bij dat het ook ongelofelijk droog is in Spanje: al drie jaar valt er veel minder regen dan gemiddeld in het land, wat een grote impact heeft op waterreservoirs, stuwmeren, de agrarische industrie en de leefbaarheid in Spaanse dorpen en steden.
RTVE schrijft deze maand dat de waterreservoirs op het schiereiland op slechts de helft van hun capaciteit gevuld zijn, ver onder het gemiddelde van de afgelopen tien jaar (68,3 procent). EuroNews citeert de Spaanse premier Pedro Sánchez, die het parlement in april vertelde dat ‘droogte de komende jaren onderwerp van een van de centrale politieke en territoriale debatten van ons land zal zijn’. Zo lijdt de regio Catalonië onder zware droogte en hebben regionale autoriteiten een ‘droogtenoodtoestand’ afgekondigd. ‘Op dit moment is dit het ergste probleem waarmee we geconfronteerd worden,’ zei de Catalaanse leider Pere Aragonès, die sprak van ‘de ergste droogte in vijftig jaar’.
Wat is de impact op het land?
De aanhoudende droogte en de oplopende hitte zorgen voor grote problemen in Spanje. In grote steden in Spanje is sprake van hitte-eilanden, zo schrijft El País: ‘asfalt en beton absorberen overdag warmte en geven die ’s nachts af, waardoor de temperatuur veel hoger is dan op nabijgelegen plaatsen waar grond, bomen en planten staan’.
‘Daarnaast verhinderen gebouwen ook de ventilatie, dat wil zeggen dat de lucht niet kan stromen en de warmte niet kan ontsnappen. En in grote steden rijden veel auto’s rond en staan airconditioners te loeien, wat een enorme hoeveelheid warmte afgeeft’, zo zegt Ricardo Torrijo, woordvoerder van het Staatsbureau voor Meteorologie (Aemet), tegen de Spaanse krant. Volgens Torrijo kan dat ervoor zorgen dat op sommige plaatsen de temperatuur 10 graden hoger is.
De steden moeten aangepast worden, zo schrijft een onderzoeker in El País. ‘Spanje heeft een van de laagste percentages bomen van alle Europese steden. In plaats daarvan zijn er veel pleinen van beton of asfalt, zonder bomen of begroeiing, en die moeten worden heroverwogen (…) Er moeten groene daken en muren komen, vooral in dichtbebouwde stedelijke gebieden waar het moeilijk is om bomen te planten. Een ander voorstel is om ondoordringbare oppervlakken zoals asfalt te vervangen door meer doordringbare, zoals kasseien, die water doorlaten. Maar het tegenovergestelde gebeurt momenteel: straten die vroeger met kasseien waren geplaveid worden nu geasfalteerd, bijvoorbeeld in het centrum van Madrid.’
Voor een kortetermijnoplossing kijken steden naar andere oplossingen. Lesroosters worden aangepast, er worden opvangcentra geopend en publieke zwembaden, die normaal gesproken alleen in de zomer open zijn, gaan eerder open. Er worden extra airconditioners geplaatst in publieke ruimtes.
Ook de economie in Spanje wordt hard geraakt door de droogte. Deze week luidde een nationale federatie van boeren de noodklok, zo meldt 20minutos. De boeren spreken van ‘een van de ergste droogtes sinds mensenheugenis’.
‘Het stroomgebied dat er het slechtst aan toe is, is de Guadalquivir, dat een zeer ernstige droogte kent en nog maar ongeveer 12 procent van zijn normale waterstand heeft,’ zegt een woordvoerder. Het gebrek aan water zorgt niet alleen voor problemen bij het planten van gewassen, het veroorzaakt bovendien nieuwe plagen.
The Guardian schrijft dat in Catalonië boeren last hebben van een enorme konijnenplaag. ‘Bij gebrek aan gras en water vernietigen de dieren gewassen, vooral jonge tarwe en gerst, en eten ze de schors van wijnstokken en fruitbomen op’, schrijft de krant.
De gevolgen van droogte in Spanje zijn tot in de supermarkten elders in Europa te merken. Zo schrijft Financial Times dat de prijs van olijfolie sinds juni met bijna 60 procent is gestegen, tot ongeveer 5,4 euro per kilogram. ‘Spanje, de grootste producent van olijfolie, werd bijzonder hard getroffen’, aldus de krant. ‘De boeren in het land produceren gewoonlijk de helft van de olijfolie in de wereld, maar de jaarlijkse aanvoer is de afgelopen twaalf maanden ongeveer gehalveerd, tot ongeveer 780.000 ton.’
Hoe ziet de toekomst van Spanje eruit?
De klimatologische toekomst van Spanje ziet er somber uit, zo benadrukt een woordvoerder van het Spaans Meteorologisch Agentschap (AEMET) in een interview vorig jaar aan Nius Diario. ‘Als we zo veel blijven uitstoten als nu, zullen de zomers in het Middellandse Zeegebied over dertig jaar tweeënhalf keer zo warm zijn. Dat lijkt ver weg, maar dertig jaar is niets.’ Hij benadrukt dat de 50 graden mogelijk bereikt wordt in Spanje. ‘We weten niet wanneer. Maar aangezien we vorig jaar in Montoro (Córdoba) de 47,5 graden bereikten, en de voorspellingen voor het klimaat ons op middellange termijn 2,5 graden hetere zomers geven, is het duidelijk dat het zeer waarschijnlijk is.’
Maar niet alleen zomers worden heter: hittegolven zullen vaker voorkomen, langer duren en zich al eerder in het jaar aandienen. Voor Spanje betekenen deze vooruitzichten een groot probleem. In 2020 schreef La Marea dat Spanje over enkele decennia het klimaat krijgt dat Marokko nu heeft. Dit brengt zware gezondheidsrisico’s met zich mee, zo meldt de publicatie. ‘Tegen het einde van de eeuw zouden bijna dertienduizend mensen per jaar in Spanje kunnen sterven als het land zich niet aanpast aan de stijgende temperaturen.’
Cadena Ser keek in 2019 naar de gevolgen voor de Spaanse economie: zo bestaat er een kans dat de bananenindustrie, een belangrijke bron van inkomsten voor het land, tegen 2050 grotendeels verdwenen is vanwege het toenemende aantal schimmeluitbraken en problemen met de landbouwgrond. Spaanse wijnen zullen enkel nog in het noorden van het land verbouwd kunnen worden en een groot deel van de groenten en fruit uit Murcia, Valencia en Almería zal opdrogen – met mogelijk implicaties voor heel Europa. Spanje investeert al enorm in hernieuwbare energie, mede om de uitstoot van schadelijke gassen te beperken, die weer zorgen voor warmere temperaturen. Persbureau AFP meldt dat Spanje nu al goed is voor 20 procent van alle groene waterstofprojecten ter wereld. De regering investeert in nieuwe stedelijke infrastructuur, gaat bomen planten, maar zijn deze maatregelen genoeg om de dramatische klimaatvooruitzichten een halt toe te roepen?
Lees ook:
