Echtgenoten van hetzelfde geslacht zijn vaak gelukkiger in hun relatie dan heteroseksuele partners, zo blijkt uit recent onderzoek. Wat is hun geheim?
Keuze uit het archief
Deze week was het vijfentwintig jaar geleden dat in Nederland het eerste homohuwelijk gesloten werd. In de jaren na 2001 zouden veel Europese landen dit voorbeeld navolgen. Op dit moment is trouwen met iemand van hetzelfde geslacht wereldwijd in achtendertig landen legaal.
Dit artikel van zes jaar geleden beschrijft de voor- en nadelen van het homohuwelijk ten opzichte van een heterohuwelijk. Niet alleen de aard van het huwelijk, maar ook het geslacht van de huwelijkspartners blijkt daarbij een rol te spelen.
Het is nu bijna vijf jaar legaal in het hele land, maar het homohuwelijk heeft het heteroseksuele huwelijk nog altijd niet verdrongen. Toch lijkt het erop dat echtparen van verschillende geslachten gelukkiger getrouwd zouden zijn als ze wat vaker een voorbeeld zouden nemen aan tegenhangers van hetzelfde geslacht.
Onderzoekers hebben onlangs drie soorten getrouwde stellen gevraagd – heteroseksueel, homoseksueel en lesbisch – om dagelijks dagboeken bij te houden waarin ze hun huwelijksproblemen en ongemakken vastleggen. Vrouwen in huwelijken van verschillend geslacht rapporteerden de meeste psychische problemen. Mannen in homohuwelijken de laagste. Mannen die met mannen getrouwd zijn en vrouwen en vrouwen zaten daar tussenin, met ongeveer dezelfde mate van problematiek.
Nieuw ideaal
Wat opvalt, zegt hoofdonderzoeker Michael Garcia, is dat eerder onderzoek deed vermoeden dat vrouwen sowieso de meeste relatieproblemen zouden melden. Maar dat bleek alleen op te gaan als ze met een man zijn getrouwd.
Er zijn sterke redenen om aan te nemen dat heteroseksuele huwelijken onderhevig zijn aan meer spanning, miscommunicatie en wrok dan relaties van hetzelfde geslacht. Wat het heteroseksuele huwelijk door de eeuwen heen vooral kenmerkte, is de strakke scheidslijn tussen de rechten en plichten van de betrokkenen.
In sommige gevallen had de man gezag over één vrouw, soms ook over twee of meer. Soms, bijvoorbeeld in veel van de meer dan tachtig samenlevingen waarvan bekend is dat er polyandrie in voorkwam, oefenden verschillende echtgenoten macht uit over één vrouw. Tot in de jaren 1970 was vanaf het moment dat een Amerikaanse vrouw trouwde, haar man de baas over haar seksualiteit, financiën, bezittingen en gedrag.
Tegen die tijd begonnen veel Amerikanen het traditionele huwelijk af te zweren. In de jaren zeventig en tachtig werden vrouwen juridisch gelijkgesteld aan hun echtgenoten en werden de verantwoordelijkheden van echtgenoten door rechtbanken in genderneutrale termen geherdefinieerd. In 1994 was een meerderheid van de Amerikanen tegen geslachtsspecifieke rollen binnen het huwelijk. Gedeelde verantwoordelijkheden waren het nieuwe ideaal.
De meest tevreden echtparen zijn degenen die het huishoudelijk werk en de opvang van de kinderen zo gelijk mogelijk verdelen
Inderdaad is het verdelen van de taken binnenshuis een steeds belangrijkere voorwaarde geworden van huwelijkse stabiliteit. Een gebrek aan een dergelijke verdeling is zelfs een sterke voorspeller van conflicten. In huwelijken die vóór 1992 werden afgesloten, leken stellen tevreden dat de vrouw het grootste deel van het huishouden en de kinderopvang op zich nam. Maar dat is veranderd. Studies uit 2006 hebben aangetoond dat de gelukkigste en op seksueel vlak meest tevreden echtparen degenen zijn die het huishoudelijk werk en de opvang van de kinderen zo gelijk mogelijk verdelen. Koppels waar de vrouw het grootste deel van de standaard huishoudtaken, zoals afwassen, op zich neemt, melden de hoogste niveaus van onenigheid.
Toch had slechts minder dan een derde van de in 2006 benaderde paren van verschillend geslacht bij benadering gelijkheid bereikt in de verdeling van het huishoudelijke werk. Voor de meeste heteroseksuelen blijft het huwelijk de stereotypering versterken. Een onderzoek uit 1999 wees uit dat wanneer een nooit eerder getrouwde man trouwde, zijn huishoudelijk werk met gemiddeld drieënhalf uur per week afnam. Als een vrouw trouwde, nam de tijd die ze aan het huishouden besteedde – het geestdodende werk dat elke dag weer moet gebeuren – met ongeveer net zoveel uren toe.
Wanneer er kinderen in het spel zijn, wordt de traditionele verdeling nog sterker. Een onderzoeker van de Universiteit van Texas, Joanna Pepin, en haar collega’s ontdekten onlangs dat getrouwde moeders meer tijd besteden aan huishoudelijk werk dan alleenstaande moeders en aanzienlijk minder vrije tijd hebben dan samenwonende moeders. ‘De genderverwachtingen die van oudsher geassocieerd worden met een vrouw, maken dat getrouwde moeders geneigd zijn meer huishoudelijk werk op zich te nemen dan hun ongehuwde tegenhangers, en dat hun mannen dat als normaal accepteren,’ aldus Pepin.
Op dit gebied kunnen echtparen van hetzelfde geslacht, die niet kunnen teruggrijpen op een stereotype verdeling tussen mannen en vrouwen, enkele nuttige tips geven. Waar heteroseksuele ouders taken als voor de kinderen zorgen en kleren wassen vaak als onderdeel van een pakket zien dat bij één partner wordt ondergebracht, nemen koppels van hetzelfde geslacht veel vaker zowel traditioneel ‘vrouwelijke’ als ‘mannelijke’ taken op zich.
Uit een onderzoek uit 2015 bleek dat bijna de helft van tweeverdienende stellen van hetzelfde geslacht de wastaken verdeelde, tegenover iets minder dan een derde van de koppels van verschillende geslachten. Maar liefst 74 procent van koppels van hetzelfde geslacht namen samen de opvang van de kinderen op zich, vergeleken met slechts 38 procent van de hetero koppels.
Homoseksuele mannen lijken het meest tevreden over de taakverdeling
Net als heteroseksuele paren met kinderen, hebben ouders van hetzelfde geslacht vaak een partner die dan wel stopt met werken, dan wel tijdelijk minder werkt. In beide soorten huwelijken komt dit bijna net zo veel voor. Maar echtparen van hetzelfde geslacht zullen minder snel zogenaamd vrouwenwerk toewijzen aan de partner met minder werkuren. Afspraken over wie wat doet worden vaker gemaakt aan de hand van individuele voorkeuren. Dit geldt met name voor homoseksuele mannen en is er waarschijnlijk de reden van dat zij het meest tevreden lijken te zijn met de taakverdeling.
Ook op het gebied van ouderschap zijn de verschillen opvallend. Uit een analyse over de tijdsindeling van Amerikanen tussen 2003 tot 2013, bleek dat mannen met vrouwelijke partners de minste tijd en het kleinste deel van hun niet-werkende tijd met hun kinderen doorbrachten.
Kinderen die bij ouders van hetzelfde geslacht wonen, ervaren een uur meer ouderschap per dag
Maar mannen met partners van hetzelfde geslacht brachten evenveel tijd met hun kinderen door als de gemiddelde vrouw die met een man is getrouwd. Het resultaat? Kinderen die bij ouders van hetzelfde geslacht wonen, ervaren gemiddeld drieënhalf uur ouderschap per dag. Bij kinderen van een heteroseksueel echtpaar is dat tweeënhalf uur.
Bovendien werd aangetoond dat lesbische en homoseksuele ouders vaker samen tijd met hun kinderen doorbrengen. In huishoudens van verschillend geslacht neemt de moeder vaker het voortouw en is de vader ofwel op de achtergrond, of wel met andere dingen bezig.
Een ander ouderschapsvoordeel voor homoseksuele en lesbische stellen is dat ze zelden onbedoeld of ongewenst een kind krijgen, wat een risicofactor is voor nalatig ouderschap. In 2011, het laatste jaar waarvoor cijfers beschikbaar zijn, was 45 procent van de zwangerschappen in Amerika onbedoeld en 18 procent ongewenst. Als tegenstanders van anticonceptie en abortus terrein blijven winnen, zal het voordeel van ouders van hetzelfde geslacht op dit vlak alleen maar toenemen.
Genegenheid en humor
Een vergelijking over een periode van twaalf jaar van de aanpak van meningsverschillen deed partners van hetzelfde geslacht eveneens beter uitkomen. Onderzoekers John Gottman en Robert Levenson ontdekten dat een meningsverschil tussen homo’s en lesbiennes minder strijdlustig, dominant en gespannen verliep dan tussen de verschillende seksen, wat mogelijk te maken heeft met de ongelijkheid die lang tussen mannen en vrouwen heeft bestaan. Homoseksuele paren gebruikten meer genegenheid en humor bij het bespreken van hun onenigheden, raakten minder geagiteerd en kalmeerden achteraf sneller.
Zelfs in gewone dagelijkse interacties gebruiken ze volgens het onderzoek positievere methoden om een partner te beïnvloeden. In plaats van kritiek, een preek of een beroep op schuldgevoelens wordt in deze relaties vaker gebruikgemaakt van complimenten en aanmoediging.
Homoparen maken vaak gedetailleerde afspraken over welke soorten seksueel contact wel en niet binnen de relatie zijn toegestaan, onder welke omstandigheden en hoe vaak
Een onderscheidende kracht van mannelijke echtparen is dat hun neiging om voorkeuren openhartig te bespreken zich ook uitstrekt tot het gebied van de seksualiteit, op een manier die heteroseksuelen soms afschrikt. Zo komen openlijke niet-monogame relaties in huwelijken tussen twee mannen vaker voor dan bij lesbiennes of heteroseksuelen. Homoparen maken vaak gedetailleerde afspraken over welke soorten seksueel contact buiten de relatie wel en niet zijn toegestaan, onder welke omstandigheden en hoe vaak.
Hoewel losse relaties tussen mannen minder stabiel zijn dan die tussen twee vrouwen of tussen een vrouw en een man, zijn hun officiële relaties even stabiel als die tussen heteroseksuelen en stabieler dan officiële relaties tussen twee vrouwen.
Een dieper niveau van intimiteit
Socioloog Virginia Rutter, een co-auteur van The Gender of Sexuality, betoogt dat heteroseksuele paren een dieper niveau van intimiteit zouden kunnen bereiken en destructieve ontwikkelingen in hun relaties zouden kunnen voorkomen als ze eerlijker over hun seksuele verlangens zouden praten.
Toch worden ook huwelijken van hetzelfde geslacht beïnvloed door de generaliserende genderverwachtingen. Homo’s en lesbiennes hebben veel van deze verwachtingen geïnternaliseerd, zelfs al staan ze er afwijzend tegenover. Daardoor zullen koppels van hetzelfde geslacht vaker dezelfde prioriteiten stellen en dezelfde gewoontes hebben.
Zo wordt vrouwen al heel lang aangeleerd dat het bieden en ontvangen van emotionele steun in relaties een verplichting is, iets wat, net als het op tafel brengen van voedsel, elke dag weer moet gebeuren. Een socioloog van de Universiteit van Texas, Debra Umberson, zegt dat vrouwen de neiging hebben om ‘all-in’ te zijn als het gaat om het anticiperen op, het lezen van en het reageren op de emotionele en fysieke behoeften van hun partner.
Homoseksuele mannen verwachten geen emotionele steun tenzij ze er expliciet om vragen
‘Maar dit verloopt heel anders wanneer een vrouw een relatie heeft met een andere vrouw,’ vertelt professor Umberson. ‘Met twee vrouwen is er veel meer sprake van wederkerigheid, zodat beide echtgenoten op de hoogte zijn van de behoeften en voorkeuren van de ander en daar actief op reageren.’ In heteroseksuele huwelijken zijn mannen ‘geneigd om dit gedeelte als vanzelfsprekend te beschouwen, ze zijn zich vaak niet bewust van de aandacht die hun vrouw hiervoor heeft en herkennen haar behoeften aan emotionele steun doorgaans niet.’
Ook homoseksuele echtparen vertonen wederkerigheid op dit vlak, zij het op een lager niveau van intensiteit dan vrouwen. Net als heteroseksuele mannen hechten homoseksuele partners meestal meer waarde aan emotionele autonomie en onafhankelijkheid dan aan een grotere intimiteit. Homoseksuele mannen, zegt professor Umberson, zijn meer ‘ingehouden’ dan vrouwen en bieden emotionele en praktische steun aan een partner wanneer die duidelijk gewenst is, in plaats van dat deze vanzelfsprekend is. Daarnaast verwachten homoseksuele mannen dergelijke zorg niet, tenzij ze er expliciet om vragen.
Maar, wellicht omdat er in homoseksuele huwelijken geen vrouw in huis is die de emotionele gemoederen bewaakt, zijn twee mannen in een relatie zich veel bewuster dan heteroseksuele mannen van de behoefte van hun partner aan emotionele ondersteuning, zodat ze beter in staat zijn deze te bieden wanneer dat echt nodig is.
Dit alles wil niet zeggen dat homoseksuele en lesbische echtparen alle antwoorden hebben voor heteroseksuelen die zich van de traditionele rolverdeling hebben losgemaakt. Een dubbele dosis mannelijke of vrouwelijke socialisatie in een relatie kan ook problemen veroorzaken. Zo steken vrouwen meer energie dan mannen in het behouden en vergroten van de intimiteit dan de meeste mannen, en verwachten ze veel meer empathie en emotionele steun. Ze bewaken de kwaliteit van de relatie kritischer en stellen hogere eisen.
Deze eigenschappen kunnen uitzonderlijk intieme en ondersteunende relaties voortbrengen, maar ze kosten ook veel energie en stress en teleurstelling liggen op de loer. Mede hierdoor kan worden verklaard dat lesbische partnerschappen, ondanks de hoge gemiddelde kwaliteit, vaker worden verbroken dan homoseksuele of heteroseksuele relaties.
Ook homoseksuele echtparen hebben hun kwetsbaarheden. Zo bleek uit het Gottman en Levenson-onderzoek dat mannelijke partners bijzonder negatief kunnen worden bij het weergeven van hun standpunt in een meningsverschil. Bij zo’n gelegenheid vonden partners het moeilijker om het gesprek terug te brengen naar een rustiger niveau dan lesbische en heteroseksuele partners. Deze neiging om negativiteit te doen escaleren in vijandigheid, kan ermee te maken hebben dat mannen vanuit de maatschappij hebben geleerd dat ze moeten worden gerespecteerd.
Kans om van elkaar te leren
Heteroseksueel, homoseksueel of lesbisch, we moeten allemaal obstakels overwinnen bij het vinden van alternatieven voor de traditionele zienswijzen die tegen onze huidige denkbeelden indruisen. En als iets voor de ene relatie werkt, hoeft dat niet altijd voor de ander ook op te gaan.
Maar dat is des te meer reden om het bestaan van verschillende soorten relaties en de zichtbare onderlinge verschillen te erkennen en ervan te leren. Kristi Williams, redacteur van The Journal of Marriage and Family, zegt bijvoorbeeld nieuwsgierig te zijn hoe het groeiende aantal gendervrijen in Amerika zich in relaties gedraagt. ‘Dat gezinnen evolueren en diversifiëren, biedt ons de kans om van elkaar te leren,’ aldus Williams.
