Vrouwen in de feministische 4B-beweging zeggen nee tegen huwelijk, bevalling, afspraakjes en seks. Het is een duidelijke waarschuwing naar een alsmaar vrouwonvriendelijker klimaat in de Verenigde Staten.
In de aanloop naar de inauguratie van Donald Trump spreekt een aanzienlijk aantal jonge vrouwen in de VS zich online uit over de noodzaak om de zogeheten 4B-beweging van Zuid-Korea te volgen, waarbij de 4 B’s staan voor bihon (geen heteroseksueel huwelijk), biyeonae (niet daten met mannen), bichulsan (geen kinderen) en bisekseu (geen seksuele relaties met mannen). Veel anderen in de Verenigde Staten bekritiseren deze nogal radicale afwijzing van mannen. Wat bereik je ermee? Hoe gaat dit ons verder helpen? Is dit niet gewoon het zich toe-eigenen van andermans cultuur?
Voor mij is de 4B-beweging, ongeacht waar deze plaatsvindt, een ernstig waarschuwingssignaal. Als journalist die de Zuid-Koreaanse feministische bewegingen al jaren volgt, is deze onbedoelde export van weer een ander ‘K-cultuur’-product zowel fascinerend als hartverscheurend. Fascinerend vanwege de verschillen: het feit dat niet-Koreaanse vrouwen dit Koreaanse idee overnemen. Hartverscheurend vanwege de overeenkomsten: elke voorstander van de 4B-ideeën wordt uiteindelijk geregeerd door wanhoop, angst en, ondanks alles, hoop.
In de kern is de 4B-beweging een noodkreet. De vraag is hoe en of deze gehoord zal worden.
Middelpunt
In de VS groeit de 4B-beweging als een directe reactie op de strijd voor de reproductieve rechten van vrouwen, die nu Trump opnieuw aan de macht is nog meer risico lopen. ‘Ik zal me door geen man meer laten aanraken zolang ik mijn rechten niet terug heb,’ zegt een aanhanger van de beweging tegen The Guardian. Een ander vertelt aan CNN dat 4B verkent ‘hoe een leven eruitziet waarin mannen niet zo in het middelpunt staan’.
TikTok en andere onlineplatforms vormen het belangrijkste strijdtoneel, sommige 4B-content is hier al miljoenen keren bekeken.
In Zuid-Korea is de beweging ook online ontstaan, hoewel het al meer dan vijf jaar geleden is dat ze viraal ging in de mainstream media. Het is het Koreaanse publiek uiteraard niet ontgaan dat de beweging momenteel is overgeslagen naar de VS. Reacties variëren van ‘Huh? Is dat nog steeds een ding?’ tot meer introspectieve beschouwingen over de erfenis van 4B binnen Zuid-Korea. ‘Toen de politiek en de instellingen er niet in slaagden om adequaat te reageren op discriminatie van en geweld tegen vrouwen, werden [4B-aanhangers] gedwongen om op hun eigen terrein actie te ondernemen,’ schreef Sohn Heejung, een cultuurcriticus en feministisch onderzoeker, in de Koreaanse krant Hankyoreh.
Toen 4B viraal ging in de mainstream media, gooiden drommen vrouwen hun make-up weg en knipten hun haar kort
4B is in Zuid-Korea altijd een marginale beweging geweest, die wordt uitgedragen door een kleine groep mensen die hun persoonlijke leven bewust zien als een politieke daad van verzet. De aanhangers ervan worden vaak over één kam geschoren met de vele andere jonge Zuid-Koreanen die weigeren te trouwen en/of kinderen te krijgen – het land heeft het laagste vruchtbaarheidscijfer ter wereld –, maar bij die laatste groep zijn de redenen vaak eerder economisch dan uitgesproken feministisch of politiek van aard.
De wortels van 4B zijn in Korea niet zo duidelijk aan te wijzen als in de VS. 4B dook rond 2015 voor het eerst op als een trend in onlinegemeenschappen die vooral op vrouwen waren gericht. Dit was een kritieke periode in het Zuid-Koreaanse feminisme waarin jonge vrouwen zich verenigden in de nasleep van een angstaanjagend incident: in 2016 werd een willekeurige vrouw van in de twintig door een man neergestoken in de buurt van het Gangnam-station in Seoul. ‘Ik deed het omdat vrouwen me altijd hebben genegeerd,’ zou de 34-jarige man hebben gezegd. De politie ontkende dat het incident het gevolg was van vrouwenhaat en verwees naar de psychische stoornissen van de moordenaar.
Veel van mijn vrienden, die in de twintig en dertig zijn, herinneren zich deze periode als een keerpunt in hun leven. Ze schrokken van de gedachte dat dit elke vrouw had kunnen overkomen. Dus gingen ze naar herdenkingen in Gangnam en twitterden ze hashtags om andere vrouwen een hart onder de riem te steken. Dit was het moment waarop veel jonge vrouwen zich gingen identificeren als feminist, als reactie op de krachten in de Zuid-Koreaanse samenleving die buiten hun macht leken te liggen. Uit deze gedeelde paniek – en wanhopige pogingen tot empowerment – ontstond een beweging als 4B.
Een paar jaar na het incident in Gangnam leek het feminisme zijn hoogtijdagen te beleven. De #MeToo-beweging zorgde ervoor dat mannen met machtige functies hun baan kwijtraakten, toenmalig presidentskandidaat Moon Jae-in verklaarde zichzelf in 2017 feminist en in 2018 gingen historische aantallen vrouwen de straat op om te protesteren tegen illegaal opgenomen ‘spycam’-beelden. In de tijd dat 4B viraal ging in de mainstream media, gooiden drommen vrouwen hun make-up weg en knipten hun haar kort, waarmee ze de patriarchale druk om er mooi uit te zien van zich afwierpen. Ze kwamen bekend te staan als de ‘ontsnap aan het korset’-beweging.
Vies woord
Toen kwam de tegenreactie. Enige context: ik leef in een kleine progressieve bubbel in Seoul. Mijn sociale kringen zijn veilige plekken voor feministen, waar we regelmatig frustraties delen over wijdverspreide vrouwenhaat en conservatieve gendernormen. Zuid-Korea heeft de hoogste loonkloof tussen mannen en vrouwen van alle OESO-landen; vrouwen zijn nauwelijks vertegenwoordigd in hogere en leidinggevende functies en vrouwonvriendelijke microagressie is de norm.
Buiten mijn bubbel, in grotere delen van Zuid-Korea, is feminisme steeds meer een vies woord geworden en wordt het gezien als een taboe. Bij de meest recente presidentsverkiezingen in 2022 profiteerde de inmiddels afgezette president Yoon Suk Yeol van het antifeministische sentiment onder jonge mannelijke kiezers – een wereld van verschil met de vorige verkiezingen.
Feministische bewegingen zoals 4B zijn door velen bestempeld als ‘extremistisch’ of ‘te radicaal’ en worden gezien als vergif voor de samenleving. Ik betwijfel ten zeerste of een Zuid-Koreaanse 4B-aanhanger daar in het openbaar voor uit zou komen zonder enige tegenreactie te verwachten. Het is dan ook ironisch dat 4B zo veel aandacht heeft gekregen in de VS – de grote broer van Zuid-Korea – terwijl feministen in het land waar de beweging is ontstaan te maken hebben met toenemende censuur.
Deze negatieve reacties en gevaren voor vrouwenrechten zijn nog wijdverbreid. Helaas hebben Zuid-Korea en de VS nog een andere realiteit gemeen: veel jonge mannen zien zichzelf als slachtoffer. Doordat ze niet begrijpen wat de werkelijke oorzaken zijn van hun weinig stabiele omstandigheden, richten ze onterecht hun woede op vrouwen en andere minderheden.
Neem mannen als Elon Musk en Nick Fuentes. In de nasleep van Trumps overwinning zijn deze boegbeelden van overwegend mannelijke proteststemmen nog harder gaan schreeuwen. Fuentes tweette onlangs in een post die viraal ging: ‘Jouw lichaam, mijn keuze. Voor altijd.’ The New Yorker noemde dit onheilspellend een ‘slogan die misschien het komende tijdperk van achteruitgang op het gebied van genderkwesties inluidt’.
4B lijkt voor velen misschien een absurde beweging. Veel vrouwen, waaronder ikzelf, zien nog steeds de waarde in van (goed, veilig) mannelijk gezelschap. Maar het is niet moeilijk te begrijpen waarom 4B vandaag de dag bestaat. De wereld waarin we leven lijkt absurder te worden. De 4B-beweging is daar slechts een symptoom van.
De Colombiaanse stad Medellín wordt overspoeld door sekstoeristen, zoals de 36-jarige man die in een hotel werd ontdekt met twee meisjes van 12 en 13 jaar. ‘Er heerst hier een zeldzame vrijheid. Je kunt doen wat je wilt.’
Yenifer staat op een hoek in de wijk San Diego, op 15 minuten lopen van het stadhuis van Medellín, met vijf andere meisjes. Ze hebben allemaal tatoeages, ze laten allemaal veel ontblote huid zien, ze zien er allemaal uit als tieners: het zijn allemaal minderjarige prostituees. Yenifer zegt dat ze Yenifer heet, maar dat lijkt een verzonnen naam te zijn. Ze zegt ook dat ze vijftien jaar oud is, en dat lijkt wel te kloppen. Ze heeft een meisjeslichaam, een meisjesgezicht: het is echt nog een meisje. En ze is nerveus. Een giechel onthult haar blauwe beugel. Ze draagt een paars topje en minirokje. Die bedekken haar buik en de getatoeëerde vlinder op haar heup niet. Ze zegt dat ze om negen uur is aangekomen en tot vier uur ’s ochtends gaat ‘werken’. Het is halftien. Het regent. Er staat haar een lange nacht te wachten.
Ze legt uit dat ze twee maanden geleden is begonnen met dit werk, ‘vanwege problemen’, en kijkt naar de grond. Achter haar staan haar vriendinnen; ze zijn druk in de weer met hun mobiele telefoon en zien eruit zoals andere tieners. Yenifer zegt dat ze geen baas heeft, dat ze elke avond drie of vier – pedofiele – klanten bedient en dat de meesten van hen gewoon uit Colombia komen. Een half uur kost 100.000 peso’s [ongeveer 24 euro], het gangbare tarief in San Diego. Als er een buitenlander komt, wat ‘soms’ gebeurt, maakt ze de prijs drie keer zo hoog.
‘En wat gebeurt er als je hun je leeftijd vertelt?’
‘Dat hangt ervan af waarvoor ze komen.’
De meisjes worden omringd door vrachtwagens, gesloten garages, slecht verlichte straten. Ze zijn niet de enigen: er zijn zo’n vijftig prostituees in de buurt. De meesten van hen zien er nog jonger uit dan Yenifer. Allemaal zijn ze het slachtoffer van seksuele uitbuiting en misbruik door klanten. Ze zijn slank, meisjesachtig, hun lichaam heeft zich nog niet gevormd. Vorig jaar werden er in Medellín meer dan 320 slachtoffers van seksuele uitbuiting van minderjarigen gemeld, volgens de ngo Valientes Colombia. Hier in San Diego staan er zo nog minstens dertig die aan die lijst kunnen worden toegevoegd.
Ze worden vergezeld door een paar koffieverkopers die in de straat wonen, maar niet door de politie. Tijdens de anderhalf uur dat we in een taxi rondjes rijden door de buurt, komt er één keer een motor met twee agenten in uniform langs. Ze vragen niet naar ID’s, spreken niemand aan, stoppen niet: ze lijken niet geïnteresseerd. Volgens Yenifer en haar vrienden is dit normaal: ‘Het gebeurt elke avond. Ze kijken naar ons en dan gaan ze weer weg.’
Anderhalf uur later, om elf uur, is het spitsuur in San Diego. Er komen steeds meer auto’s aan en beetje bij beetje verdwijnen de meisjes. De taxichauffeur, die zijn auto heeft geparkeerd en dit alles gadeslaat, doet een bekentenis: ‘Ik ben hier twee keer geweest omdat buitenlandse klanten me daarom vroegen. Beide keren pikten we meisjes op, heel jonge meisjes, elf of twaalf jaar oud. Beide keren heb ik ze afgezet bij een Airbnb.’
Arrestatiebevel
Eind maart werd in Medellín een 36-jarige inwoner van de VS door de politie betrapt in een hotel in de wijk El Poblado met twee meisjes van twaalf en dertien jaar. Volgens de Colombiaanse wet kan er alleen sprake zijn van seksuele toestemming van iemand onder de zestien jaar als de ander nog geen drie jaar ouder is. Ondanks het leeftijdsverschil van ruim twintig jaar werd Timothy Alan Livingston kort daarna vrijgelaten door de autoriteiten en twee dagen later teruggestuurd naar Florida. Op een video die op sociale media is geplaatst, is te zien hoe de twee meisjes geld aan het tellen zijn terwijl ze met de lift naar beneden gaan. Begin april vaardigde een Colombiaanse rechter een arrestatiebevel uit tegen Livingston. Het Openbaar Ministerie heeft de Nationale Politie gevraagd om Interpol een internationaal arrestatiebevel te laten uitvaardigen.
De zaak leidde tot woede in het land en burgemeester Fico Gutiérrez moest in actie komen. De sheriff, zoals hij zichzelf noemt, ondertekende vervolgens twee decreten die tippelen in El Poblado, een zeer toeristische wijk, voor zes maanden verbieden – prostitutie is in Colombia niet illegaal en wordt ook niet bestraft. Tijdens een persconferentie zei Gutiérrez dat Parque Lleras, een omheind gebied vol nachtclubs en restaurants die populair zijn bij toeristen, een plek is geworden voor misdaden als mensenhandel, drugshandel en de uitbuiting van minderjarigen. Hij bepaalde ook dat alle bars in Parque Lleras de rest van de maand om één uur ’s nachts moesten sluiten, in plaats van om vier uur, de wettelijke sluitingstijd.
Je lichaam verkopen
Diezelfde nacht, voordat het decreet van kracht wordt, staat Alexa Gómez in Calle 10 in El Poblado, één blok verwijderd van Parque Lleras. Ze draagt een minuscuul zwart jurkje en wordt vergezeld door twee identiek geklede vrouwen. Na nog geen vijf minuten praten geeft ze zonder veel moeite de details van haar beroep prijs: ‘Ik regel meisjes, lieverd.’
Gómez zit op het terras van een bar in El Poblado. Het regent hard. Onder een grote gele paraplu en met een biertje in haar hand begint ze te vertellen. ‘Weet je hoe moeilijk het is om je lichaam te verkopen, hoe vreselijk het is om bij mannen te zijn die je helemaal niks interesseren?’ vraagt ze. Ze heeft steil donker haar, donkere ogen, een doordringende blik, volle lippen, een slank lichaam en op haar rechterhand is het woord ‘biljoen’ getatoeëerd. Ze rilt en doet een rood jack aan dat bij haar sportschoenen past.
Groene zones
Medellín staat niet alleen bekend om geweld, drugshandel en prostitutie, de stad transformeerde het afgelopen jaar tot een pionier in stedelijke innovatie en duurzaamheid.
De Colombiaanse stad maakt gebruik van zogeheten groene corridors om de temperatuur te verlagen en de leefbaarheid te verbeteren, schrijft Reasons to Be Cheerful. Deze groene zones, gevuld met inheemse planten en bomen, hebben sinds de start van het project in 2016 gezorgd voor een temperatuurverlaging van twee graden. Het project begon onder voormalig burgemeester Federico Gutiérrez en omvatte de aanleg van dertig groene corridors, goed voor ruim 70 hectare nieuwe of verbeterde groene ruimte. Deze corridors verbinden verschillende soorten groen, zoals parken, pleinen, verticale tuinen en zelfs de zeven heuvels rond de stad.
De groene infrastructuur biedt naast verkoeling ook andere voordelen. Het aantal planten en bomen is sinds 2016 explosief gestegen, wat bijdraagt aan een betere luchtkwaliteit en een toename van de stedelijke biodiversiteit. Daarnaast spelen stadsboeren een cruciale rol in het onderhoud van deze groene ruimtes, wat weer werkgelegenheid biedt aan kansarme groepen.
De aanpak van Medellín wordt, ondanks de uitdagingen die erbij komen kijken zoals hoge onderhoudskosten, wereldwijd erkend en heeft andere steden zoals Bogotá en São Paulo geïnspireerd om soortgelijke projecten te lanceren.
Gómez heeft een ingewikkeld leven. Ze vertelt dat ze is geboren in Manizales, in het departement Caldas, en opgegroeid in Medellín, in Villa Hermosa, een populaire maar niet onveilige wijk vlak bij het centrum. ‘Ik kom uit een eenvoudig gezin,’ zegt ze. Ze leidt een groep van veertig prostituees en gaat drie keer per week met klanten naar bed. Om dat te kunnen doen, zegt ze, moet ze drugs gebruiken: tusi – roze cocaïne – helpt het best. ‘Je wordt er vrolijk van en iedereen houdt nu eenmaal van een glimlach,’ zegt ze. Ze gebruikt ook cocaïne als ze erg moe is. Haar dagen zijn niet makkelijk: ‘Ik ben alleen. Ik ben mijn hele leven alleen geweest. Mijn moeder stierf toen ik heel jong was. Ik heb vier broers en zussen, maar daar praat ik niet mee, die doen illegale dingen.’
‘Goed, maar jij bent een pooier.’
‘Ja, maar ik hou niet van die term. Ik word liever dealer genoemd.’
‘En hoe werkt dat, een dealer zijn?’
‘Dat zal ik je vertellen.’
Ze zegt dat 90 procent van haar klanten buitenlanders zijn die ze ontmoet in disco’s, voornamelijk in Parque Lleras. Ze benadert ze en stelt zich voor. ‘Ik probeer altijd eerst vriendschap te sluiten. Het is niet alleen maar zakelijk,’ zegt ze. Als ze eenmaal aan de praat zijn, vraagt ze of ze op zoek zijn naar een meisje; ze biedt eerst haar vrouwen aan, voordat ze zichzelf aanbiedt. ‘Als zes van mijn meisjes bij mannen zijn, verdien ik hetzelfde als wanneer ik het zelf doe, maar dan zonder dat ik het hoef te doen,’ verklaart ze. Ze zegt dat ze ongeveer 4000 dollar per maand verdient als ze 120 dollar per uur rekent: de prostituee krijgt dan 100 en zij 20 dollar. Voor die prijs kunnen ze ‘orale en gewone seks hebben. Alles moet met bescherming.’ Als ze eenmaal een klant heeft, moet die een meisje kiezen, of meerdere.
‘Hoe doe je dat?’
‘Dat zal ik je laten zien.’
Ze haalt haar mobiel tevoorschijn, opent WhatsApp en gaat naar de appgroep ‘Bichotas’, naar een nummer van Karol G, de favoriete zangeres van de Colombiaanse meisjes. ‘Wie is er vanavond beschikbaar?’ vraagt ze aan de groep. Binnen vijf seconden reageren er al een paar. Zeker zes antwoorden ‘ik’. Gómez typt ‘Foto’s’ en ineens wordt haar telefoon overspoeld met foto’s. De vrouwen sturen selfies, sommige heel expliciet. Plotseling verandert de dynamiek. Nu is Gómez degene die de vragen stelt.
‘Hoe wil je het hebben?’
‘Hoe bedoel je?’
‘Qua lichaam, hoe wil je dat ze eruitziet?’
‘Ik weet het niet…’
‘Hoe bedoel je, ik weet het niet?’
‘Ik heb dit nog nooit gedaan.’
Gómez opent een chat met een meisje dat Maria heet. Ze laat verschillende foto’s zien die Maria haar heeft gestuurd. Op de ene is ze in een badkamer, op de andere in een poolcentrum, op weer een andere bij een zwembad. ‘Als je een klant was, zou je vanavond bij haar langs kunnen, maar dan moet je eerst een paar dingen doen,’ zegt ze, om te laten zien dat ze anders te werk gaat dan andere pooiers.
Ze legt uit dat alle klanten bij haar hun volledige naam moeten opgeven en het adres waar ze verblijven. Daarna moeten ze het geld vooruitbetalen, ook voor het vervoer van het meisje. Als dat is gebeurd, zegt Gómez, haalt ze het meisje op en zet haar af op de plek waar die haar werk gaat doen.
Na een uur belt ze haar op. Als ze klaar zijn haalt ze haar op, of ze spreekt met de klant af om de service te verlengen.
Gómez omschrijft haar werkwijze als een ‘virtuelere en veiligere’ manier voor zowel de klanten als de werknemers. Medellín, de geboorteplaats van Pablo Escobar en ooit een van de gevaarlijkste steden ter wereld, is de laatste jaren een hotspot geworden voor internationale reizigers. In Colombia staat Medellín bekend als stad van innovatie, schoonheid, feesten en drugskartels. Dit heeft zowel positieve gevolgen gehad als negatieve, zoals sekstoerisme en seksuele uitbuiting van minderjarigen.
In januari waarschuwde de Amerikaanse ambassade haar burgers om in Medellín geen gebruik te maken van datingapps zoals Tinder, Bumble en Grindr, nadat in de stad in twee maanden tijd acht Amerikaanse mannen onder bizarre omstandigheden om het leven waren gekomen. Er was geen bewijs voor een verband tussen de gevallen, maar er was een terugkerende factor: meerdere van hen hadden in hun laatste levensuren gedatet met mensen die ze via datingapps hadden ontmoet. ‘Talloze Amerikaanse burgers zijn gedrogeerd, beroofd en zelfs vermoord op hun afspraakjes in Colombia’, stond in de waarschuwing te lezen.
Het geweld treft ook Colombiaanse vrouwen: in Medellín zijn het afgelopen jaar meerdere vrouwen vermoord door buitenlandse mannen. Gómez zegt dat haar meisjes daar niets mee te maken hebben. Bij haar, zegt ze, werkt alles gesmeerd. Volgens haar zijn haar meisjes braaf, ouder dan achttien, stelen ze niet en doen ze hun werk goed.
‘En wat voor klanten heb jij?’
‘Ze zijn vaak dronken en verlegen. Ze zijn op zoek naar dingen die ze thuis niet kunnen krijgen.’
‘Zijn de meesten gescheiden?’
‘Schat, de meesten zijn getrouwd,’ antwoordt ze en barst in lachen uit.
Iets verderop, in Parque Lleras, zit Bob, een van haar potentiële klanten. Bob komt uit de VS, is 78 jaar oud, heeft een Amerikaans hoofd, een witte baard, kort haar en een zwart T-shirt met vlekken. Hij is lang en heeft een dikke buik.
‘Er is geen andere plek in de wereld zoals deze,’ zegt hij in het Engels.
‘Waarom zegt u dat?’
‘Nou, kijk om je heen.’
Overal getatoeëerde benen. Zo’n tweehonderd vrouwen schuilen voor de regen onder de luifels van Parque Lleras: één groot openluchtbordeel. Ze dragen doorschijnende T-shirts, superkorte rokjes, roken sigaretten en snuiven tusi uit hun make-uptasjes. Een paar buitenlanders wandelen tussen al deze ontblote huid door. Ze beginnen gesprekken met de meisjes in gebrekkig Spaans. ‘Me gusta’, zegt er een, terwijl hij naar het achterwerk van een van hen wijst. Een andere man kijkt verlekkerd terwijl hij de hand van een vrouw pakt die hem mi amor noemt. Niet veel later verdwijnen ze samen. En hier zit Bob van de ‘show’ te genieten met drie Venezolaanse vrouwen die volhouden dat ze geen prostituees zijn, maar ‘gezelschapsdames’. Ze leggen hun hand op zijn been aan en proberen hem over te halen nog een nachtje met hen door te brengen – de tweede in zes dagen. Maar Bob twijfelt of hij met hen mee zal gaan. Hij zegt dat hij van afwisseling houdt.
Meer controle
Bob vertelt dat hij al jaren de wereld rondreist. Betalen voor seks is hem bepaald niet vreemd en Parque Lleras is voor hem een speciale plek, zegt hij: ‘Er heerst hier een zeldzame vrijheid. Je kunt doen wat je wilt.’ Het is maandag, elf uur ’s avonds. Over twee uur wordt prostitutie hier verboden, maar Bob maakt zich daar geen zorgen over; hij zegt dat het beter is voor toeristen zoals hij. ‘Er zal meer controle zijn over de meisjes, minder kans om beroofd te worden. We kunnen nog steeds op zoek blijven gaan,’ zegt hij. Terwijl hij dit allemaal vertelt, streelt Yuliet, een meisje uit de Venezolaanse plaats Valencia, zijn gezicht. Ze vertelt dat ze 24 jaar is en sinds twee jaar als ‘gezelschapsdame’ werkt.
‘Wat deed je daarvoor?’
‘Bedelen op straat.’
Twee uur lang zit Bob naast Yuliet en twee andere meisjes. Ze drinken bier, roken sigaretten en communiceren via Google Translate. Aan de volgende tafel doet zich een soortgelijke situatie voor. Een meisje in een Chicago Bulls-shirt streelt het kale hoofd van een witte man. Die zit er samen met twee mannen van zeker zestig jaar die geen Spaans spreken en ook niet met de media willen praten. ‘Alstublieft, we zijn op vakantie. We willen geen vragen beantwoorden. We willen ons hier gewoon vermaken,’ zeggen ze.
Om 00.50 uur komt de politie – er is hier wél politie – om iedereen weg te sturen. Onder het geloei van de sirenes begeven de mensen zich massaal naar de uitgang die naar Calle 10 leidt. Het lijkt wel een religieuze bedevaart, maar dan met heel andere waarden. Meisjes haasten zich om nog met een buitenlander mee te gaan; ze kunnen het zich niet veroorloven om een nacht werk te verliezen. Net buiten de uitgang staat Yuliet nog steeds naast Bob, die niet met haar mee wil. De man wijst naar twee andere meisjes, zegt ‘hotel’ in het Engels en ze vertrekken. Yuliet zit vanavond zonder werk.
#SOS
Twee dagen later ziet de plek er heel anders uit. Het is 23.30 uur. Tippelen is inmiddels verboden in Parque Lleras, dat vol hangt met grote gele posters tegen de maatregel. ‘#SOS. Wij steunen de seksuele uitbuiting van kinderen niet. Nee tegen decreet 0247 van 2024. Vijfduizend gezinnen zonder werk,’ staat er te lezen. Volgens de werkgevers zal het decreet hun veel geld kosten. Volgens Alexa zijn veel van hen ‘hoerenlopers’.
Ondanks het decreet zijn er nog steeds veel vrouwen in Parque Lleras: zo’n zeventig, vergezeld door een twintigtal buitenlanders. Ze wisselen telefoonnummers uit, drinken biertjes in de bars, houden elkaars hand vast en lopen in stelletjes weg. Het tafereel wordt gadegeslagen door ambtenaren van de gemeente, die de toeristen tegenhouden om de nieuwe maatregelen uit te leggen. Ook zijn er veel politieagenten. Maar die houden niemand tegen: ze controleren alleen de identiteitspapieren van de meisjes bij de ingang.
‘Pardon, agent, is prostitutie hier sinds maandag niet verboden?’
‘Ja, maar we kunnen niet bewijzen dat ze zich prostitueren.’
Er wordt gesproken over Bill Clinton en Donald Trump
Een lijst met daarop bijna tweehonderd namen die op een manier een samenwerking of relatie hadden met Jeffrey Epstein en zijn rechterhand Ghislaine Maxwell wordt naar verwachting dinsdag of woensdag vrijgegeven. Dat schrijft USA Today. In de media wordt de afgelopen dagen al druk gespeculeerd over de namen die op deze lijst staan.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De lijst is opgesteld via getuigenissen en eerdere civiele rechtszaken tegen Epstein, waaronder de zaak tegen de Britse prins Andrew wegens ‘aanranding en het opzettelijk toebrengen van emotioneel leed’, die buiten de rechtbank om werd geschikt voor 12 miljoen dollar. Hoewel de lijst met namen waarschijnlijk niets zal betekenen voor de verdere vervolging van Epstein, die eerder zelfmoord pleegde, en Maxwell, die al veroordeeld is, wordt er wel veel duidelijk over zijn vriendenkring.
Velen op de lijst zullen al publiekelijk bekendstaan als medewerkers van Epstein en Maxwell, of mensen die met zijn vliegtuigen hebben gevlogen. Mogelijk worden ook de vermeende slachtoffers van Epstein genoemd die naar zijn huizen zijn gebracht, waaronder een landhuis in New York, een villa in Palm Beach, en een privé-eiland op de Amerikaanse Maagdeneilanden. Tot nu toe werden alle verdachten ‘John Doe’ genoemd, terwijl het mogelijk gaat om bekende Amerikanen, waaronder Bill Clinton, Donald Trump en Kevin Spacey.
Echtgenoten van hetzelfde geslacht zijn vaak gelukkiger in hun relatie dan heteroseksuele partners, zo blijkt uit recent onderzoek. Wat is hun geheim?
Keuze uit het archief
Deze week was het vijfentwintig jaar geleden dat in Nederland het eerste homohuwelijk gesloten werd. In de jaren na 2001 zouden veel Europese landen dit voorbeeld navolgen. Op dit moment is trouwen met iemand van hetzelfde geslacht wereldwijd in achtendertig landen legaal.
Dit artikel van zes jaar geleden beschrijft de voor- en nadelen van het homohuwelijk ten opzichte van een heterohuwelijk. Niet alleen de aard van het huwelijk, maar ook het geslacht van de huwelijkspartners blijkt daarbij een rol te spelen.
Het is nu bijna vijf jaar legaal in het hele land, maar het homohuwelijk heeft het heteroseksuele huwelijk nog altijd niet verdrongen. Toch lijkt het erop dat echtparen van verschillende geslachten gelukkiger getrouwd zouden zijn als ze wat vaker een voorbeeld zouden nemen aan tegenhangers van hetzelfde geslacht.
Onderzoekers hebben onlangs drie soorten getrouwde stellen gevraagd – heteroseksueel, homoseksueel en lesbisch – om dagelijks dagboeken bij te houden waarin ze hun huwelijksproblemen en ongemakken vastleggen. Vrouwen in huwelijken van verschillend geslacht rapporteerden de meeste psychische problemen. Mannen in homohuwelijken de laagste. Mannen die met mannen getrouwd zijn en vrouwen en vrouwen zaten daar tussenin, met ongeveer dezelfde mate van problematiek.
Nieuw ideaal
Wat opvalt, zegt hoofdonderzoeker Michael Garcia, is dat eerder onderzoek deed vermoeden dat vrouwen sowieso de meeste relatieproblemen zouden melden. Maar dat bleek alleen op te gaan als ze met een man zijn getrouwd.
Er zijn sterke redenen om aan te nemen dat heteroseksuele huwelijken onderhevig zijn aan meer spanning, miscommunicatie en wrok dan relaties van hetzelfde geslacht. Wat het heteroseksuele huwelijk door de eeuwen heen vooral kenmerkte, is de strakke scheidslijn tussen de rechten en plichten van de betrokkenen.
In sommige gevallen had de man gezag over één vrouw, soms ook over twee of meer. Soms, bijvoorbeeld in veel van de meer dan tachtig samenlevingen waarvan bekend is dat er polyandrie in voorkwam, oefenden verschillende echtgenoten macht uit over één vrouw. Tot in de jaren 1970 was vanaf het moment dat een Amerikaanse vrouw trouwde, haar man de baas over haar seksualiteit, financiën, bezittingen en gedrag.
Tegen die tijd begonnen veel Amerikanen het traditionele huwelijk af te zweren. In de jaren zeventig en tachtig werden vrouwen juridisch gelijkgesteld aan hun echtgenoten en werden de verantwoordelijkheden van echtgenoten door rechtbanken in genderneutrale termen geherdefinieerd. In 1994 was een meerderheid van de Amerikanen tegen geslachtsspecifieke rollen binnen het huwelijk. Gedeelde verantwoordelijkheden waren het nieuwe ideaal.
De meest tevreden echtparen zijn degenen die het huishoudelijk werk en de opvang van de kinderen zo gelijk mogelijk verdelen
Inderdaad is het verdelen van de taken binnenshuis een steeds belangrijkere voorwaarde geworden van huwelijkse stabiliteit. Een gebrek aan een dergelijke verdeling is zelfs een sterke voorspeller van conflicten. In huwelijken die vóór 1992 werden afgesloten, leken stellen tevreden dat de vrouw het grootste deel van het huishouden en de kinderopvang op zich nam. Maar dat is veranderd. Studies uit 2006 hebben aangetoond dat de gelukkigste en op seksueel vlak meest tevreden echtparen degenen zijn die het huishoudelijk werk en de opvang van de kinderen zo gelijk mogelijk verdelen. Koppels waar de vrouw het grootste deel van de standaard huishoudtaken, zoals afwassen, op zich neemt, melden de hoogste niveaus van onenigheid.
Toch had slechts minder dan een derde van de in 2006 benaderde paren van verschillend geslacht bij benadering gelijkheid bereikt in de verdeling van het huishoudelijke werk. Voor de meeste heteroseksuelen blijft het huwelijk de stereotypering versterken. Een onderzoek uit 1999 wees uit dat wanneer een nooit eerder getrouwde man trouwde, zijn huishoudelijk werk met gemiddeld drieënhalf uur per week afnam. Als een vrouw trouwde, nam de tijd die ze aan het huishouden besteedde – het geestdodende werk dat elke dag weer moet gebeuren – met ongeveer net zoveel uren toe.
Wanneer er kinderen in het spel zijn, wordt de traditionele verdeling nog sterker. Een onderzoeker van de Universiteit van Texas, Joanna Pepin, en haar collega’s ontdekten onlangs dat getrouwde moeders meer tijd besteden aan huishoudelijk werk dan alleenstaande moeders en aanzienlijk minder vrije tijd hebben dan samenwonende moeders. ‘De genderverwachtingen die van oudsher geassocieerd worden met een vrouw, maken dat getrouwde moeders geneigd zijn meer huishoudelijk werk op zich te nemen dan hun ongehuwde tegenhangers, en dat hun mannen dat als normaal accepteren,’ aldus Pepin.
Enkele ‘same sex marriage’-gegevens in NL van CBS. 1. Leeftijd op de trouwdag; 2. Aantal huwelijken intact sinds 2015; 3. Aantal afgesloten huwelijken.
Op dit gebied kunnen echtparen van hetzelfde geslacht, die niet kunnen teruggrijpen op een stereotype verdeling tussen mannen en vrouwen, enkele nuttige tips geven. Waar heteroseksuele ouders taken als voor de kinderen zorgen en kleren wassen vaak als onderdeel van een pakket zien dat bij één partner wordt ondergebracht, nemen koppels van hetzelfde geslacht veel vaker zowel traditioneel ‘vrouwelijke’ als ‘mannelijke’ taken op zich.
Uit een onderzoek uit 2015 bleek dat bijna de helft van tweeverdienende stellen van hetzelfde geslacht de wastaken verdeelde, tegenover iets minder dan een derde van de koppels van verschillende geslachten. Maar liefst 74 procent van koppels van hetzelfde geslacht namen samen de opvang van de kinderen op zich, vergeleken met slechts 38 procent van de hetero koppels.
Homoseksuele mannen lijken het meest tevreden over de taakverdeling
Net als heteroseksuele paren met kinderen, hebben ouders van hetzelfde geslacht vaak een partner die dan wel stopt met werken, dan wel tijdelijk minder werkt. In beide soorten huwelijken komt dit bijna net zo veel voor. Maar echtparen van hetzelfde geslacht zullen minder snel zogenaamd vrouwenwerk toewijzen aan de partner met minder werkuren. Afspraken over wie wat doet worden vaker gemaakt aan de hand van individuele voorkeuren. Dit geldt met name voor homoseksuele mannen en is er waarschijnlijk de reden van dat zij het meest tevreden lijken te zijn met de taakverdeling.
Ook op het gebied van ouderschap zijn de verschillen opvallend. Uit een analyse over de tijdsindeling van Amerikanen tussen 2003 tot 2013, bleek dat mannen met vrouwelijke partners de minste tijd en het kleinste deel van hun niet-werkende tijd met hun kinderen doorbrachten.
Kinderen die bij ouders van hetzelfde geslacht wonen, ervaren een uur meer ouderschap per dag
Maar mannen met partners van hetzelfde geslacht brachten evenveel tijd met hun kinderen door als de gemiddelde vrouw die met een man is getrouwd. Het resultaat? Kinderen die bij ouders van hetzelfde geslacht wonen, ervaren gemiddeld drieënhalf uur ouderschap per dag. Bij kinderen van een heteroseksueel echtpaar is dat tweeënhalf uur.
Bovendien werd aangetoond dat lesbische en homoseksuele ouders vaker samen tijd met hun kinderen doorbrengen. In huishoudens van verschillend geslacht neemt de moeder vaker het voortouw en is de vader ofwel op de achtergrond, of wel met andere dingen bezig.
Een ander ouderschapsvoordeel voor homoseksuele en lesbische stellen is dat ze zelden onbedoeld of ongewenst een kind krijgen, wat een risicofactor is voor nalatig ouderschap. In 2011, het laatste jaar waarvoor cijfers beschikbaar zijn, was 45 procent van de zwangerschappen in Amerika onbedoeld en 18 procent ongewenst. Als tegenstanders van anticonceptie en abortus terrein blijven winnen, zal het voordeel van ouders van hetzelfde geslacht op dit vlak alleen maar toenemen.
Genegenheid en humor
Een vergelijking over een periode van twaalf jaar van de aanpak van meningsverschillen deed partners van hetzelfde geslacht eveneens beter uitkomen. Onderzoekers John Gottman en Robert Levenson ontdekten dat een meningsverschil tussen homo’s en lesbiennes minder strijdlustig, dominant en gespannen verliep dan tussen de verschillende seksen, wat mogelijk te maken heeft met de ongelijkheid die lang tussen mannen en vrouwen heeft bestaan. Homoseksuele paren gebruikten meer genegenheid en humor bij het bespreken van hun onenigheden, raakten minder geagiteerd en kalmeerden achteraf sneller.
Zelfs in gewone dagelijkse interacties gebruiken ze volgens het onderzoek positievere methoden om een partner te beïnvloeden. In plaats van kritiek, een preek of een beroep op schuldgevoelens wordt in deze relaties vaker gebruikgemaakt van complimenten en aanmoediging.
Homoparen maken vaak gedetailleerde afspraken over welke soorten seksueel contact wel en niet binnen de relatie zijn toegestaan, onder welke omstandigheden en hoe vaak
Een onderscheidende kracht van mannelijke echtparen is dat hun neiging om voorkeuren openhartig te bespreken zich ook uitstrekt tot het gebied van de seksualiteit, op een manier die heteroseksuelen soms afschrikt. Zo komen openlijke niet-monogame relaties in huwelijken tussen twee mannen vaker voor dan bij lesbiennes of heteroseksuelen. Homoparen maken vaak gedetailleerde afspraken over welke soorten seksueel contact buiten de relatie wel en niet zijn toegestaan, onder welke omstandigheden en hoe vaak.
Hoewel losse relaties tussen mannen minder stabiel zijn dan die tussen twee vrouwen of tussen een vrouw en een man, zijn hun officiële relaties even stabiel als die tussen heteroseksuelen en stabieler dan officiële relaties tussen twee vrouwen.
Een dieper niveau van intimiteit
Socioloog Virginia Rutter, een co-auteur van The Gender of Sexuality, betoogt dat heteroseksuele paren een dieper niveau van intimiteit zouden kunnen bereiken en destructieve ontwikkelingen in hun relaties zouden kunnen voorkomen als ze eerlijker over hun seksuele verlangens zouden praten.
Toch worden ook huwelijken van hetzelfde geslacht beïnvloed door de generaliserende genderverwachtingen. Homo’s en lesbiennes hebben veel van deze verwachtingen geïnternaliseerd, zelfs al staan ze er afwijzend tegenover. Daardoor zullen koppels van hetzelfde geslacht vaker dezelfde prioriteiten stellen en dezelfde gewoontes hebben.
Zo wordt vrouwen al heel lang aangeleerd dat het bieden en ontvangen van emotionele steun in relaties een verplichting is, iets wat, net als het op tafel brengen van voedsel, elke dag weer moet gebeuren. Een socioloog van de Universiteit van Texas, Debra Umberson, zegt dat vrouwen de neiging hebben om ‘all-in’ te zijn als het gaat om het anticiperen op, het lezen van en het reageren op de emotionele en fysieke behoeften van hun partner.
Homoseksuele mannen verwachten geen emotionele steun tenzij ze er expliciet om vragen
‘Maar dit verloopt heel anders wanneer een vrouw een relatie heeft met een andere vrouw,’ vertelt professor Umberson. ‘Met twee vrouwen is er veel meer sprake van wederkerigheid, zodat beide echtgenoten op de hoogte zijn van de behoeften en voorkeuren van de ander en daar actief op reageren.’ In heteroseksuele huwelijken zijn mannen ‘geneigd om dit gedeelte als vanzelfsprekend te beschouwen, ze zijn zich vaak niet bewust van de aandacht die hun vrouw hiervoor heeft en herkennen haar behoeften aan emotionele steun doorgaans niet.’
Ook homoseksuele echtparen vertonen wederkerigheid op dit vlak, zij het op een lager niveau van intensiteit dan vrouwen. Net als heteroseksuele mannen hechten homoseksuele partners meestal meer waarde aan emotionele autonomie en onafhankelijkheid dan aan een grotere intimiteit. Homoseksuele mannen, zegt professor Umberson, zijn meer ‘ingehouden’ dan vrouwen en bieden emotionele en praktische steun aan een partner wanneer die duidelijk gewenst is, in plaats van dat deze vanzelfsprekend is. Daarnaast verwachten homoseksuele mannen dergelijke zorg niet, tenzij ze er expliciet om vragen.
Maar, wellicht omdat er in homoseksuele huwelijken geen vrouw in huis is die de emotionele gemoederen bewaakt, zijn twee mannen in een relatie zich veel bewuster dan heteroseksuele mannen van de behoefte van hun partner aan emotionele ondersteuning, zodat ze beter in staat zijn deze te bieden wanneer dat echt nodig is.
Dit alles wil niet zeggen dat homoseksuele en lesbische echtparen alle antwoorden hebben voor heteroseksuelen die zich van de traditionele rolverdeling hebben losgemaakt. Een dubbele dosis mannelijke of vrouwelijke socialisatie in een relatie kan ook problemen veroorzaken. Zo steken vrouwen meer energie dan mannen in het behouden en vergroten van de intimiteit dan de meeste mannen, en verwachten ze veel meer empathie en emotionele steun. Ze bewaken de kwaliteit van de relatie kritischer en stellen hogere eisen.
Deze eigenschappen kunnen uitzonderlijk intieme en ondersteunende relaties voortbrengen, maar ze kosten ook veel energie en stress en teleurstelling liggen op de loer. Mede hierdoor kan worden verklaard dat lesbische partnerschappen, ondanks de hoge gemiddelde kwaliteit, vaker worden verbroken dan homoseksuele of heteroseksuele relaties.
Ook homoseksuele echtparen hebben hun kwetsbaarheden. Zo bleek uit het Gottman en Levenson-onderzoek dat mannelijke partners bijzonder negatief kunnen worden bij het weergeven van hun standpunt in een meningsverschil. Bij zo’n gelegenheid vonden partners het moeilijker om het gesprek terug te brengen naar een rustiger niveau dan lesbische en heteroseksuele partners. Deze neiging om negativiteit te doen escaleren in vijandigheid, kan ermee te maken hebben dat mannen vanuit de maatschappij hebben geleerd dat ze moeten worden gerespecteerd.
Kans om van elkaar te leren
Heteroseksueel, homoseksueel of lesbisch, we moeten allemaal obstakels overwinnen bij het vinden van alternatieven voor de traditionele zienswijzen die tegen onze huidige denkbeelden indruisen. En als iets voor de ene relatie werkt, hoeft dat niet altijd voor de ander ook op te gaan.
Maar dat is des te meer reden om het bestaan van verschillende soorten relaties en de zichtbare onderlinge verschillen te erkennen en ervan te leren. Kristi Williams, redacteur van The Journal of Marriage and Family, zegt bijvoorbeeld nieuwsgierig te zijn hoe het groeiende aantal gendervrijen in Amerika zich in relaties gedraagt. ‘Dat gezinnen evolueren en diversifiëren, biedt ons de kans om van elkaar te leren,’ aldus Williams.
Seks vóór het huwelijk is taboe in Algerije, dankzij de islam en eeuwenoude tradities. Tegelijk is tweederde van de bevolking jonger dan 35 jaar, en wordt er steeds later getrouwd. De Franse journalist Pierre Daum ondervroeg tientallen Algerijnse jongeren over de ‘lange jaren’ tussen puberteit en huwelijk.
De 23-jarige Rabah uit Tifelfel in het Aurèsgebergte is pas afgestudeerd in de wiskunde aan de Universiteit van Batna. Net als de meeste van zijn leeftijdsgenoten met wie we spraken over seksualiteit, begint ook hij binnen vijf minuten over religie. Hij vertelt dat hij voortdurend voor zichzelf de afweging maakt tussen hasanaat (pluspunten die je krijgt voor elke goede daad die je verricht) en sayyi’aat (minpunten). Van het verschil tussen die twee hangt af of hij naar het paradijs zal gaan. ‘Ik bid vijf keer per dag in de moskee, want daar verdien je 27 keer zoveel hasanaat mee als wanneer je thuis bidt.’
Rabah heeft al drie vriendinnetjes gehad; de laatste heette Dhikra. ‘Ik ben anderhalf jaar met haar gegaan. Ze was erg mooi en had een rijke vader. Maar ik heb haar nooit op haar mond gezoend, alleen op haar hand of op haar wangen. We zijn nu een half jaar uit elkaar en ik hoor dat ze een nieuwe vriend heeft die ze wel op zijn mond zoent. Nu vind ik haar een hoer.’
Vóór het huwelijk met een vrouw naar bed gaan is voor hem ‘absoluut ondenkbaar’, want in Gods ogen is dat een misdaad. Wel masturbeert hij ‘elke dag’. ‘Ik weet dat dat haram [verboden] is, maar de aandrang is te groot. Voor masturberen krijg je minder sayyi’aat dan wanneer je je door een vrouw laat strelen.’
Met haar naar bed gaan? Nooit! Dat is tegen de islam
We weten natuurlijk niet zeker of Rabah wel de hele waarheid vertelt. Maar aan de andere kant, tegen een buitenlandse journalist kun je tenminste openhartig zijn zonder meteen veroordeeld te worden (alle voornamen in dit stuk zijn overigens gefingeerd). Zijn verhaal lijkt bovendien erg veel op dat van de vijftig andere jongeren uit het hele land met wie wij spraken. Natuurlijk zijn er ook individuele verschillen. De 26-jarige Noureddine bijvoorbeeld, vijfdejaarsstudent in Ouargla, heeft een zeer serieuze relatie met de tweedejaarsstudente Sarah. ‘We zijn al zes jaar bij elkaar. Onze vaders kennen elkaar en we gaan trouwen, insjallah [als God het wil].
In tegenstelling tot de meeste van zijn vrienden heeft deze jonge student een auto, zodat het stel er af en toe samen op uit kan trekken. ‘We tongzoenen met elkaar. Ik streel haar, zij streelt mij, maar er is een rode lijn waar je niet overheen mag gaan. Met haar naar bed gaan? Nooit! Dat is tegen de islam. Daarvoor respecteer ik haar ook te veel. We wandelen en kletsen eigenlijk vooral. We spelen in het park, gaan naar de dieren kijken en om zes uur breng ik haar weer terug naar de campus. Daarna hebben we contact via de mobiele telefoon.’
Net als zijn vrienden bezit Noureddine meerdere mobiele telefoonnummers. Een voor zijn ouders, een voor zijn geliefde, met een onbeperkt aantal belminuten tussen middernacht en zes uur ’s ochtends, en nog een derde… voor zijn vriendinnetjes. ‘Ik geef toe, ik dribbel er ook naast,’ lacht hij besmuikt. ‘Maar met die anderen speel ik alleen maar een beetje, dat stelt niets voor.’
‘Dribbelen’ betekent flirten met meisjes die je op internet ontmoet (op Facebook, Skype etc.) of van wie je via vrienden het telefoonnummer krijgt. Soms lukt het ook om op straat met een overtuigende babbel een telefoonnummer los te krijgen. ‘Met hen is het duidelijk dat het alleen om de seks gaat.’ ‘Seks’ wil zeggen: een rustig plekje opzoeken om te zoenen, elkaars huid te strelen… ‘Soms kan het zelfs tot penetratie van achteren komen, eh, sodomie dus.’ Maar tot vaginale penetratie komt het nooit, ‘want dat is haram! En trouwens, ik wil mijn lid puur houden voor de huwelijksnacht met Sarah.’
Jonger dan 35 jaar
Tweederde van de bevolking is jonger dan 35 jaar. Amira is Algerijnse, draagt een hoofddoek en woont alleen in een kleine woning in het centrum, ver van de buurt van haar ouders. De 30-jarige promovenda in de archeologie is ‘uiteraard’ nog maagd. Ze is net als de meeste vrouwen van haar leeftijd niet getrouwd. ‘Maar ik krijg soms wel zin in seks, dat is waar. Dan kijk ik een pornofilm en masturbeer ik.’
Een echte geliefde heeft de jonge academica nog niet gevonden, maar wel een goede vriend, die binnenkort bij haar op bezoek komt, ‘zonder over mij te oordelen.’ ‘Ik heb hem twee keer opgebeld, we hebben elkaar aangeraakt, dat was fijn. Maar verder zijn we natuurlijk niet gegaan.’ Niemand weet ervan. ‘Als je in Algerije wilt overleven, moet je tegen iedereen liegen, tegen je ouders, je vrienden, je vriend, soms zelfs tegen jezelf.’
Er bestaat geen enkele studie over het liefdes- en seksleven dat jonge Algerijnen vóór het huwelijk hebben. In 2006 was voor antropoloog Abderrahman Moussaoui een klein berichtje in de Algerijnse pers aanleiding om onderzoek te gaan doen naar de hernieuwde populariteit van het ‘huwelijk bij afspraak’, waarmee een stel zich aan het islamitische verbod op seks kan onttrekken.
Hij meldde echter niet hoe wijdverbreid het fenomeen is. Uit gesprekken met jonge Algerijnen in vijftien steden (waaronder Algiers, Oran, Annaba, Béjaïa, Tizi Ouzou, Ouargla en Chlef) komt telkens hetzelfde beeld naar voren, met minimale regionale verschillen, wat ook bevestigd wordt door onderzoekers en andere deskundigen met wie wij spraken.
‘Voor de meeste jonge Algerijnen is de maagdelijkheid van een meisje een grens waar je niet overheen gaat,’ beaamt Djelloul Hammouda, arts in Oran. ‘Maar verder beoefenen jonge ongehuwden elke denkbare vorm van seks.’ Dat komt onder andere omdat de afgelopen twintig jaar mensen gemiddeld veel later zijn gaan trouwen, vooral omdat het steeds moeilijker wordt om werk en een woning te vinden.
Inmiddels ligt die leeftijd voor vrouwen op 30 jaar en voor mannen op 34. Onder studenten, van wie het aantal razendsnel groeit – het zijn er momenteel anderhalf miljoen – ligt die leeftijd nog hoger.
In Algerije geldt een dertiger nog als ‘jong’ (en dat terwijl 66 procent van de bevolking jonger is dan 35 jaar). Het komt geregeld voor dat vrouwen tot na hun veertigste maagd blijven. Vooral onder hoogopgeleide vrouwen met goede banen zie je dat veel: zij hebben moeite om een man te vinden die hun intellectuele en financiële onafhankelijkheid accepteert.
‘Ik heb een eigen woning, maar ik kan er niet intrekken,’ vertelt de 43-jarige journaliste Khadija, afkomstig uit een goede familie in Annaba. ‘Omdat ik niet getrouwd ben zou iedereen dan vanzelf gaan denken dat ik thuis allerlei mannen ontvang. Dat zou ook voor mijn familie heel beschamend zijn.’
Jongeren vervelen zich dood, er is geen georganiseerd vermaak in Algerije
Hoe moet je gedurende al die lange jaren met je seksualiteit omgaan, vanaf het moment van je allereerste seksuele ontwaken tot aan de huwelijksdatum ver in de toekomst? Op deze vraag rust een enorm taboe: over seksualiteit praat je noch met je ouders, noch met broers en zusters, zelfs niet met je beste vrienden. Zoals de jonge Idir uit Tizi Ouzou het schertsend uitdrukt: ‘De eerste keer dat je met een meisje samen bent, komt alles wat je weet uit pornofilms.’
Niets houdt jonge Algerijnen dan ook zozeer bezig als dit beklemmend nauw met religie verbonden onderwerp. ‘Het is het enige waar ze zich zorgen over hoeven maken,’ verduidelijkt sterjournalist Kamel Saoed van de Quotidien d’Oran. ‘Ze wonen bij hun ouders, krijgen drie maaltijden per dag en geld van de staat dankzij de olie-inkomsten.
Maar tegelijk vervelen jongeren zich dood: er is geen georganiseerd vermaak in Algerije. Je zou in elke stad een zwembad moeten hebben, een bibliotheek, sportvelden, een bioscoop, een theater, enzovoorts. Maar er is he-le-maal niets!’
Als zijlijntje van haar promotieonderwerp, prostitutie, begon Keltouma Aguis zich te interesseren voor het seksuele leven van haar jonge landgenoten. De promovenda aan het Onderzoekscentrum voor Sociale- en Culturele Antropologie in Oran verontschuldigt zich voor het feit dat ze de naam van haar promotor niet kan noemen: ‘Dat zou haar in de problemen kunnen brengen.’ Bij het uitleven van hun seksualiteit krijgen jonge Algerijnen met drie – perfect op elkaar afgestemde – typen van verboden te maken: een religieus, een zedelijk en een wettelijk verbod.
Artikel 333 van het Algerijnse Wetboek van Strafrecht stelt dat ‘elke persoon die zich in het openbaar niet aan de goede zeden houdt, wordt bestraft met een gevangenisstraf van twee maanden tot twee jaar, of met een boete van 500 tot 2000 dinar [5 tot 20 euro].’ Dit wetsartikel wordt door Algerijnse rechters veelvuldig tegen jonge ongehuwden gebruikt die zijn betrapt bij het in het openbaar kussen of vrijen.
Traditie en sociale controle
Een buitenlander merkt het bij aankomst in Algerije meteen: de islam neemt weliswaar in de publieke ruimte een bescheiden plaats in, maar het is gespreksonderwerp nummer één, vooral wanneer het over seksualiteit gaat. De islam verbiedt namelijk elk seksueel contact vóór het huwelijk. Psychoanalist Khaled Aït Sidhoum uit Algiers (de enige in Algerije die is aangesloten bij de International Psychoanalytic Association) legt uit waarom het onderwerp de gemoederen zo bezighoudt: ‘Jonge Algerijnen, zowel mannen als vrouwen, hebben het erg moeilijk, omdat ze hun seksuele verlangens nooit echt kunnen bevredigen.
En als ze zichzelf soms toch een seksuele escapade veroorloven, worden ze daarna verteerd door schuldgevoel. De islam biedt hun zowel de sociaal geaccepteerde rechtvaardiging van dat verbod, als ook een collectief kader om met de spanning om te gaan die het oproept. Het gaat ongeveer net zo als bij padvinders of bij voetbalsupporters.’
Een anekdote kan dit illustreren. Een kleine groep Algerijnse activisten riep in september 2013 jonge stellen op om, naar voorbeeld van de hangslotjes aan de bruggen van Parijs, een liefdesslot aan het hekwerk van de Télemlybrug in het centrum van Algiers op te hangen. Tot dan toe stond die plek juist bekend als de ‘zelfmoordbrug’. Diezelfde avond nog kwamen er echter jonge islamisten uit de buurt naartoe, gekleed in islamitische gewaden, om de sloten er weer af te slopen. In hun ogen waren het ‘ketterse symbolen van westerse decadentie’.
Dat lokte vervolgens weer een storm van protesten uit op de plek die daar bij uitstek geschikt voor is: sociale netwerken. ‘Wij hebben in Kabylië een spreekwoord: wie hooi in zijn buik heeft, is bang voor vuur,’ zegt Aït Sidhoum. ‘Als je iemand op zijn zwakke plek raakt, reageert hij alsof hij door een wesp is gestoken. Beide partijen hebben te maken met dezelfde erotische en agressieve driften. Het enige verschil is dat de islamitische beweging over grote sommen geld beschikt. Uiteindelijk winnen ze het daarmee altijd.’
De Algerijnse jeugd heeft nog een ander juk te torsen: dat van de traditie en de daarmee gepaard gaande onophoudelijke sociale controle. De 24-jarige Saïd, die we spreken in een café in Béjaïa, legt uit: ‘Je kunt al die verboden niet overtreden, je kunt niet met een meisje naar bed gaan, je kunt niet schelden tegen je ouders. Dat wordt je onmogelijk gemaakt, omdat ze je dan meteen de deur uitzetten.
Dan sta je op straat, zonder familie, zonder wat dan ook, en wat moet je dan? Het kan gewoon niet!’ In elk dorp, in elke buurt, in elke flat let iedereen op elkaar. Jonge geliefden vinden dan ook maar moeilijk een plek om elkaar te ontmoeten.
Op het platteland of in een dorp is het sowieso ondenkbaar, maar zelfs in de stad is het knap lastig om ergens een beetje privacy te vinden. Theehuizen zijn nog de beste ontmoetingsplekken, daar kun je elkaar rustig urenlang in de ogen kijken en misschien zelfs elkaars hand vasthouden. Als je nog verder wilt gaan (knuffelen, een beetje zoenen), is er in elke stad wel een plek te vinden waar dat kan: in het centrum van Algiers in het Gallandpark of de Jardin d’Essai bijvoorbeeld, in Béjaïa de Brise de Mer, in Oran de zeeboulevard, enzovoorts.
Maar het toppunt van romantiek is voor inwoners van Algiers toch wel een bezoekje aan de Romeinse ruïnes van Tipara. Maar pas op! Overal waar gezinnen met kinderen komen, lopen oppassers rond die liefdespaartjes dicht op de huid zitten, zelfs een kusje geldt als een ‘affront voor de familie’.
Jonge stellen kussen vurig tussen het vuilnis, terwijl hun handen de blote huid van de ander zoeken
Nog lastiger wordt het wanneer je een plek zoekt om nog verder te gaan dan een beetje knuffelen. Je geliefde mee naar huis nemen is ondenkbaar (er is altijd wel iemand thuis, en anders verklikken de buren het wel) en maar weinigen kennen iemand die voor een paar uurtjes een appartement te leen heeft.
Al even onmogelijk is het om ‘het’ op een studentenkamer te doen. Campussen lijken op ommuurde vestingen en zijn niet gemengd. Een uitzondering is de campus van Béjaïa, die doorgaat voor ‘gemengd’ omdat de studentenhuizen van de vrouwen er zich op hetzelfde terrein bevinden als die van de mannen. Niet dat dat het probleem oplost: de gebouwen zelf zijn evengoed verboden terrein voor leden van het andere geslacht.
’s Avonds na zonsondergang ontmoeten geliefden elkaar daarom in de ‘love street’, een donker straatje achter de kleine sporthal. Daar zie je jonge stellen elkaar vurig kussen tussen het vuilnis, terwijl hun handen de blote huid van de ander zoeken, onder kleren die nooit worden uitgetrokken.
In december 2013 vertoonde de zender Ennahar TV met een verborgen camera gefilmde opnamen van bier drinkende studentes, die na het ingaan van de avondklok achter de mannen aan gingen. De documentaire veroordeelde dit al, en de meeste Algerijnen spraken er schande van.
Om ‘seks te hebben’, zoals Noureddine het uitdrukt, gaat er niets boven de eigen auto. Dan kun je tenminste naar een afgelegen plek rijden en in de auto je gang gaan. Wie daar geen geld voor heeft, heeft dan nog de optie om de bus te nemen naar een van de immense parken, die bekend staan om hun discrete struikgewas.
In de buitenwijken van Algiers roept de naam Ben Aknoenpark onmiddellijk allerlei erotische associaties op. Er blijken daar inderdaad vanuit kleine zijpaadjes voortdurend koppeltjes aan te komen wandelen, de vrouwen onberispelijk gekleed in hijab, lange jas of djellaba, de overheersende kledingstijl in Algerije, tot norm geworden na de periode van islamitisch terrorisme begin jaren negentig.
‘Maar zowel in de auto als in parken liggen er altijd twee vijanden op de loer: de politie en dieven,’ vertelt Moerad, die we op een laan in het Ben Aknoenpark tegenkomen. ‘Als de politie je snapt, riskeer je de gevangenis of, erger voor het meisje, een agent kan haar vader bellen op om haar te komen halen.’ Ook stikt het van de dieven: ‘Ze zetten je een mes op de keel, plukken je kaal, zitten aan je vriendin en weten heel goed dat je nooit aangifte tegen ze zult doen.’
Degenen die het zich kunnen veroorloven huren zo nu en dan een hotelkamer. Of liever gezegd, twee, want een tweepersoonskamer krijg je in geen enkel hotel in Algerije zonder trouwboekje. Prostituees zijn voor de meeste jonge mannen te duur; dat is meer iets voor getrouwde mannen. Ook bezoeken veel jongemannen van het platteland op gezette tijden een prostituee. Maar in de seksuele leerschool van de gemiddelde Algerijn spelen ze toch niet echt een rol.
Er bestaan dan ook maar drie officiële bordelen, een in Oran, een Skikda en een in Tindoef. De prostitutie speelt zich vooral af in merkez (een soort tot bordelen getransformeerde villa’s, die in meerdere of mindere mate gedoogd worden, al naar gelang de relatie van de eigenaar met de lokale gezagsdragers), in clubs langs het strand van Oran, Algiers en Béjaïa en in sommige hotels.
“Hoer” is een term die om de haverklap valt in Algerije
‘Jonge Algerijnen zijn seksueel buitengewoon gefrustreerd,’ merkt dr. Hammouda op. ‘Zelfs als ze een seksleven hebben zonder rol voor de vagina blijft het heel beperkt, en het niveau van frustratie is hier veel hoger dan in Europa.’ Een tijdlang konden de verlangens enigszins worden gereguleerd dankzij de opkomst van internet en mobiele telefonie (‘Het paradijs voor afspraakjes!’ noemt de jonge, charmante Dihya uit Béjaïa het enthousiast), maar die magische apparaten hebben ook een keerzijde.
‘In tegenstelling tot wat je zou verwachten, is door de opkomst van internet de frustratie van jongeren er niet minder op geworden, maar juist erger. Ze hebben een beeld gekregen van wat er allemaal mogelijk is, terwijl ze daarvóór geen idee hadden. Maar er zijn tegelijkertijd geen nieuwe mogelijkheden ontstaan om de opgewekte begeerte te bevredigen,’ stelt psychoanalyticus Aït Sidhoum.
In het Algerije van 2014 brengen jonge Algerijnen hun tijd vooral door in ‘cyberspace’. In elke stad en in elk dorp zijn er spaarzaam ingerichte ruimtes te vinden met daarin een twintigtal computers, met het scherm naar de muur toe gericht. Ze ademen triestheid, niemand praat er met elkaar. In plaats daarvan is men ‘in gesprek’ met – vaak onbekende – ‘vrienden’, die ze via Facebook, Skype of chatruimtes hebben opgeduikeld. Of anders worden er wel ongezien een paar nieuwe pornofilmpjes gedownload. Ook zijn er steeds meer locaties die wifi aanbieden, wat jongeren in staat stelt overdag of ’s avonds een paar uur het huis te ontvluchten.
Een van de meest in het oog springende gevolgen van de oplopende frustratie is de agressie waarmee jonge mannen in drukke straten van de grote steden meisjes nakijken of hen aanspreken. Nordine en Bachir, twee leerling-loodgieters van 22 en 23 jaar, hangen rond onder de arcades van Larbi Ben M’Hidi, de belangrijkste winkelstraat van Oran.
Er lopen twee ‘normaal’ geklede meisjes voorbij, het hoofd bedekt met een hijab en de lichaamsvormen verhuld onder meerdere lagen: een jurk, een trui en een djellaba. Onmiddellijk beginnen de twee jongemannen hen in grove bewoordingen lastig te vallen. Wanneer ze geen antwoord krijgen, wordt het tweetal voor ‘hoer’ uitgemaakt.
Het is een term die om de haverklap valt in Algerije, niet alleen in de zin van ‘prostituee’, maar eerder in die van ‘gemakkelijke vrouw’. Ketlouma Aguis geeft daar de volgende uitleg aan: ‘Het woord “hoer” [qahaba in het Arabisch] wordt gebruikt voor elke vrouw die zich niet conformeert aan de sociale normen, al is het maar een klein beetje. Dat kan binnenshuis zijn (weigeren het huishouden te doen of te koken) of buitenshuis, door middel van kleding, sigaretten, manier van lopen of het zich op bepaalde tijdstippen op bepaalde plekken bevinden.
Zodra een vrouw een van die vele niet-seksuele normen overschrijdt, wordt ervan uitgegaan dat zij ook de seksuele normen wel zal overschrijden zodra de situatie zich voordoet.’ Meerdere jonge mannen die we spreken noemen desgevraagd dochters van naar Frankrijk geëmigreerde Algerijnen ‘hoeren’. ‘Tuurlijk’, zegt Mokhtar uit Oran, die het ‘obscurantisme’ van de Algerijnse maatschappij te lijf zegt te willen gaan. ‘Ze gaan uit wanneer ze maar willen, doen geen hoofddoek om, ze roken, kussen hun vriend midden op straat. Dus zijn het hoeren.’
Voetbal en relletjes als uitlaatklep
‘De seksuele frustratie gaat samen met een sterke mate van latente agressie,’ vertelt klinisch psychologe Nalia Hamiche van het Bab El-Oued-ziekenhuis in Algiers. ‘De geschiedenis van Algerije is een aaneenschakeling van gewelddadige trauma’s, die nooit goed verwerkt zijn: de koloniale overheersing, de bevrijdingsoorlog en daarna de burgeroorlog van de jaren negentig. Door al die geweldstrauma’s, met daarbij opgeteld de seksuele frustraties, hebben Algerijnen hun driften niet goed onder controle. Jongens staan op straat constant op de loer, klaar voor de aanval.’
In elke stad zijn er wel plaatsen – de meeste eigenlijk – waar een ongeschreven wet het vrouwen verbiedt om zich er na een bepaald tijdstip te wagen, meestal na zonsondergang. ‘En wee degene die zich daar niet aan houdt: dan loopt ze de kans om seksueel belaagd te worden!’ Veel van de vrouwen die we spreken zijn meermaals betast, sommigen zelfs verkracht. ‘In mijn praktijk in het ziekenhuis kom ik veel gevallen van pedofilie en incest tegen,’ vertelt Nalia Hamiche. ‘Binnen het gezin, op school, in de moskee, enzovoorts. En de slachtoffers zwijgen erover, want er wordt toch niet naar hen geluisterd.’
Met dit seksuele leven van de Algerijnse jeugd in het achterhoofd worden veel sociale en politieke verschijnselen opeens begrijpelijker. ‘Seksuele onvolwassenheid en financiële afhankelijkheid, het is allemaal met elkaar verbonden,’ oppert psychologe Hamiche. ‘Door de oliegelden bevindt de jeugd zich in een positie van totale afhankelijkheid ten opzichte van de staat.
Jongeren hoeven niet echt te werken, de regering biedt voorzieningen waardoor ze toch altijd wel wat geld ontvangen, zonder er iets voor te hoeven te doen. Die situatie van afhankelijkheid zie je ook terug in de familiekring. Het recht van kinderen op seksuele en politieke autonomie wordt tot aan hun dertigste, vijfendertigste of zelfs veertigste niet erkend.’
Onze politici willen niet begrijpen hoe gevaarlijk al die spanning is
Het grootste deel van de jongeren heeft nooit gestemd. Ze ‘walgen’ ervan dat hun elke mogelijkheid tot sociale of politieke activiteit ontzegd wordt. Wat blijft er dan nog over? Een voetbalavondje, of anders een incidentele rel in de stad. Elke dag, behalve vrijdag, gaan er wel ergens in het land mannen schreeuwend de straat op, hitsen de buren op, steken autobanden en prullenbakken in de fik, bijvoorbeeld omdat het water in hun buurt is afgesloten, de gasaansluiting op zich laat wachten, beloftes van renovatie niet worden nageleefd of het vuilnis niet wordt opgehaald. En daarna gaan ze gelaten weer naar huis.
Volgens Aït Sidhoum vormen ‘deze relletjes een uitlaatklep om met de opgelopen spanningen om te gaan. Maar tegelijk is het onvoldoende om de beangstigend hoog opgelopen spanningen te kanaliseren. En onze politici willen maar niet begrijpen wat een gevaarlijke tijdbom al die spanning toch is.’
Het voetbal en de uitbarstingen van uitzinnige vreugde na een overwinning van het nationale elftal op het WK fungeren ook als bliksemafleider. Hamiche vermoedt dat ‘voetbalstadions en de straat na een overwinning tot ruimtes worden waar mannen de melancholie te lijf gaan. Door zo te keer te gaan, creëren zij de illusie dat ze leven.’
Maar zulke gelegenheden om zich uit te leven bieden zich maar zelden aan. Dan resteert alleen nog de droom om naar Frankrijk te verhuizen (het Franse consulaat kreeg in 2013 een half miljoen visa-aanvragen te verwerken, op een inwoneraantal van 38 miljoen), het eigen leven te wagen op zee om zo zelf Europa te bereiken, of in Syrië op jihad te gaan. Zelfmoordcijfers schijnen recordhoogten te bereiken, maar ook daarover geeft de staat geen gegevens vrij.
Seksuele blokkades nestelen zich ook op plekken waar je ze het minst zou verwachten. De 34-jarige journalist en activist Mohand is lid van Barakat, een kortgeleden opgericht platform van de meest uitgesproken militanten van het land. Guitig vertelt hij: ‘Wanneer er militanten bij mij thuis komen, stuur ik mijn vrouw naar haar familie in Kabylië.’
Waarom? ‘Ach, ziet u, we drinken, we roken, ze zou zich maar slecht op haar gemak voelen.’ Politicologe Naoual Belakhdar, die aan een Berlijnse universiteit onderzoek doet naar Algerijnse sociale bewegingen, vat het als volgt samen: ‘Pas wanneer je in Algerije demonstranten met hun vriendin, zus of moeder de straat op ziet gaan, zul je merken dat er echt iets veranderd is.’
Auteur: Pierre Daum
Vertaler: Valentijn van Dijk
Le Monde diplomatique Frankrijk, maandblad, oplage 300.000
‘Le Diplo’ heeft een linkse blik op de internationale politiek en cultuur. Kritisch op de wereldwijde effecten van het neoliberalisme. Met tien buitenlandse edities komt het lezersaantal op 1 miljoen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
