Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Venezuela en Guyana. Afgelopen weekend stemden de Venezolanen over de inlijving van een olierijk deel van Guyana. Sluimert er een nieuw conflict in Zuid-Amerika?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waar stemden de Venezolanen over?
‘Het chavismo won zondag het niet-bindende referendum over de annexatie van Essequibo, een junglegebied van 160.000 vierkante kilometer waarover een geschil bestaat met Guyana’, zo schreef El País maandag. ‘Het voornemen van de Venezolaanse regering om dit deel van Guyana, dat twee derde van zijn grondgebied beslaat, in te nemen, heeft de spanningen met het buurland doen toenemen. Guyana beschouwt het referendum als een expliciete provocatie.’
Hoewel slechts 50 procent van de stemgerechtigden kwam opdagen, stemde zeker 95 procent vóór inlijving van Essequibo, waar grote olie- en gasreserves zijn gevonden. Het referendum betekent een nieuw hoofdstuk in het al langer lopende conflict tussen de twee landen, dat vooral wordt aangewakkerd door Venezuela.
Voorafgaand aan het referendum ontving Venezuela van het hoogste gerechtshof van de Verenigde Naties een waarschuwing. Ze zeiden dat Venezuela zich moest ‘onthouden van elke actie die de controle van Guyana over het betwiste gebied aantast’, zo schrijft Deutsche Welle. Guyana zelf was van tevoren naar het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag gestapt over de claims van Venezuela. Het ICJ moet hier nog uitspraak over doen. Venezuela, en met name diens autoritaire leider Nicolás Maduro, heeft niet geluisterd. ‘Maduro heeft [met het referendum] het nationalistisch vuur opgepookt met het doel de aandacht af te leiden van zijn binnenlandse politieke problemen’, schrijft The New York Times.
Maar de claims van Venezuela gaan verder terug dan Maduro of zelfs het chavismo dat hij aanhangt. ‘Venezuela heeft Essequibo altijd als het zijne beschouwd, aangezien het gebied tijdens de Spaanse koloniale periode binnen zijn grenzen lag. Het betwist al lange tijd de grens die in 1899 door internationale arbiters werd vastgesteld, toen Guyana nog een Britse kolonie was’, schrijft The Washington Post. ‘De interesse van Venezuela in Essequibo werd opnieuw gewekt in 2015, toen ExxonMobil aankondigde dat het voor de kust van Essequibo grote hoeveelheden olie had gevonden.’
Daarnaast is er de vraag of de Venezolanen, wier land al jaren in een diepe crisis verkeert, wel echt zo warmliepen voor dit referendum. Het Guyanese Kaieteur News heeft zijn twijfels. ‘Oppositiemedia meldden dat het de hele dag erg rustig was in de stembureaus. De bewering van de regering dat de opkomst hoog was, is dus twijfelachtig’.
Wat waren de reacties op de uitslag?
‘Het referendum is een groot succes geweest voor ons land, voor onze democratie’, zei Maduro na afloop van het referendum volgens het Venezolaanse El Nacional. Een dag later, afgelopen dinsdag, kondigde hij zijn eerste stappen aan.
‘Dit referendum en zijn mandaat zijn bindend. Moge de Verenigde Staten, Guyana en ExxonMobil ernaar luisteren’, zei Maduro. Het Amerikaanse oliebedrijf dat de oliereserves vond, zal ze ook gaan winnen. Volgens de Venezolaanse nieuwssite Efecto Cocuyo kondigde Maduro dinsdag de oprichting aan van een raad die zich moet gaan ontfermen over de nieuwe legale status van Essequibo, en benoemde hij een generaal tot nieuwe leider in het gebied.
Daarnaast gaf hij het Venezolaanse staatsoliebedrijf PDVSA de opdracht te beginnen met het beginnen met olie te boren in Essequibo. Ook moet er volgens hem een volkstelling in het gebied worden gehouden, omdat te kijken hoeveel mensen er nu tot Venezuela gerekend moeten worden. Op Venezolaanse scholen moet een nieuwe kaart van Venezuela verspreid worden waarop het Guyanese gebied tot Venezuela behoort.
Maduro-loyalisten, zoals columnist Vladimir Costa in Ultimas Noticias, noemen het referendum ‘een grootse daad van soevereiniteit en van de verdediging van ons grondgebied’. Costa schrijft verder dat het resultaat ‘niet kan worden genegeerd door Guyana. Met dit referendum (…) moet een nieuwe fase beginnen van snelle en serieuze onderhandelingen en overeenkomsten.’
De Guyanese minister van Buitenlandse Zaken Hugh Todd noemt het referendum in gesprek met The Guardian ‘een onemanshow van een dictator die de mensen vertelt wat ze nodig hebben en niet andersom’. Todd benadrukt dat Guyana de ontwikkelingen nauw in de gaten houdt en vooral voorzichtig probeert om te springen met Venezuela, om de diplomatieke spanningen niet te vegroten.
Voorafgaand aan het referendum wees de Guyanese staatssecretaris van Buitenlandse Zaken Robert Persaud in een opiniestuk in Americas Quarterly erop dat Venezuela zich niet aan het internationaal recht houdt. ‘Ondanks internationale verdragen, de juridisch vastgestelde grenzen en het feit dat Venezuela daar bijna drieënzestig jaar niet aan heeft getornd, is het land consequent blijven ondermijnen, bedreigen en intimideren om zijn territoriale ambities te verwezenlijken’, schreef hij.
Irfaan Ali, president van Guyana, zei volgens Guyana Times dat hij zich zorgen maakt over de retoriek van Venezuela en de gevolgen die deze kan hebben. ‘Het is zorgwekkend omdat we sowieso al een gevaarlijke situatie hebben in Venezuela, waar de bevolking onder de regering te lijden heeft.’ Vicepresident Bharrat Jagdeo klinkt volgens Guyana Chronicle feller. ‘De regering van Guyana kan er niet van uitgaan dat Venezuela ons land niet zal binnenvallen’, citeert de krant Jagdeo. ‘We moeten de komende tijd zeer waakzaam zijn, want de Venezolaanse regering is al vaker zeer onvoorspelbaar gebleken.’
Wat zal er de komende tijd gebeuren?
Autoritaire, impopulaire leiders doen onverwachte dingen, zoals we wereldwijd zien gebeuren. Nicolás Maduro is daarop geen uitzondering. ‘Eigenlijk heeft de regering-Maduro de trekker overgehaald en moeten we nu afwachten wat er gebeurt’, zegt Christopher Sabatini, senior fellow Latijns-Amerika bij de Londense denktank Chatham House, tegen Voice of America News. ‘Als je luistert naar de retoriek van Maduro en leden van de regering, zien we dat de toon [na de uitslag van het referendum] juist oorlogszuchtiger is geworden, wat verontrustend is.’
Phil Gunson, een in Caracas gevestigde analist bij de International Crisis Group, zegt iets soortgelijks tegen CNN. ‘Een autoritaire regering die geconfronteerd wordt met een moeilijke politieke situatie zal altijd op zoek gaan naar een kwestie om het nationalisme aan te wakkeren. Zo kan ze zichzelf in de vlag wikkelen en steun verzamelen. Ik denk dat dat Maduro’s voornaamste doel met dit referendum is geweest’.
Mocht Maduro toch besluiten om verder te gaan dan alleen het gebruik van oorlogszuchtige retoriek, dan kan dat volgens kenners echter als een boemerang in het gezicht van de Venezolaanse regering terugslaan. ‘Een schending van de soevereiniteit van Guyana zou leiden tot een vrijwel algemeen diplomatiek isolement en nieuwe Amerikaanse sancties tegen Venezuela. Het zou er waarschijnlijk ook toe leiden dat de regering in [Guyana-hoofdstad] Georgetown internationale militaire steun krijgt om zichzelf te verdedigen’, schrijft analist Oliver Stuenkel in Americas Quarterly.
Dat laatste is de reden dat een oorlog weinig waarschijnlijk is. Guyana heeft de VS als bondgenoot, en is meer bezig is met economische groei dan met conflicten en instabiliteit. Venezuela zou er de mankracht en economische middelen niet voor hebben. ‘Er zijn geen aanwijzingen voor militaire voorbereidingen, aan beide kanten is er een grote stimulans om de vrede te bewaren’, schrijft Forbes. ‘Het zijn vooral Amerikaanse commentatoren die over oorlog praten. Stokers en sensatiezoekers hebben een oude video gedeeld van Colombiaanse guerrilla‘s met de bewering van er botsingen zijn– het is makkelijk om gringos die accenten niet uit elkaar kunnen houden voor de gek te houden.’De beste oplossing – zoals zo vaak bij dergelijke internationale conflicten – is diplomatie, schrijft ook The Global Americans – ook al waren eerdere pogingen daartoe niet succesvol. ‘De huidige situatie vraagt om een zorgvuldige diplomatieke aanpak die de soevereine rechten van beide landen respecteert, zodat Guyana, Venezuela en de regio in de toekomst hopelijk tot een vreedzame oplossing kunnen komen.’
Lees ook:
