Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week gaan we dieper in op de recente bootramp voor de kust van Griekenland, die het debat rond de aanhoudende migratiecrisis in Europa weer heeft doen oplaaien. Al jarenlang zoekt de EU naar oplossingen, maar zijn die er wel?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €4 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Hoe groot is de migratiecrisis in Europa?
De tragedie voor de kust van Griekenland, waarbij mogelijk zo’n zeshonderd migranten zijn verdronken nadat hun overvolle boot zonk, heeft volgens The New York Times aangetoond dat de migratiecrisis in Europa nog verre van voorbij is. ‘De pandemie heeft de crisis misschien een tijdje getemperd, maar een enorm aantal mensen is nog steeds bereid om alles te riskeren en in gammele bootjes te stappen in de hoop op een beter leven in Europa’, schrijft de Amerikaanse krant. En de cijfers benadrukken dat.
Uit de meest recente gegevens van het Europese grensbewakingsagentschap Frontex blijkt dat in de eerste vier maanden van 2023 in totaal ruim tachtigduizend mensen illegaal de Europese grenzen overstaken: een stijging van 26 procent ten opzichte van 2022 en het hoogste aantal voor de periode januari-april sinds 2016. Met name de route over de Middellandse Zee – waar de scheepsramp plaatsvond – is nog altijd zeer populair, schrijft BalkanInsight, dat benadrukt dat op alle andere routes juist minder migranten worden geteld.
Naar aanleiding van de bootramp voor de Griekse kust riepen de Verenigde Naties de Europese Unie op tot ‘dringende en beslissende actie om verdere sterfgevallen op zee te voorkomen na de laatste tragedie in de Middellandse Zee, de ergste in jaren’, zo schrijft RFI. Eerder dit jaar riep Italië al de noodtoestand uit vanwege de aanhoudende stroom migranten die vanuit Noord-Afrika de oversteek maken richting het Zuid-Europese land.
Met de noodtoestand maakt het land miljoenen euro’s vrij om de grenzen beter te bewaken en de noodopvang van migranten te regelen. Want, zo schrijft de BBC, onder de rechts-nationalistische regering van Giorgia Meloni worden er wel maatregelen genomen, maar die stoppen de toestroom niet. Europa zit met de handen in het haar: ieder jaar worden strengere maatregelen beloofd. Dat gebeurde in februari nog na een EU-top, waar meer geld werd vrijgemaakt voor een betere grensbewaking en voor manieren om illegale migratie af te schrikken.
‘We zullen actie ondernemen om onze buitengrenzen te versterken en illegale migratie te voorkomen,’ zei Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, na de EU-top volgens Deutsche Welle. Daarbij moet er ook gekeken worden naar de landen waar de migranten vandaan vertrekken, zoals Marokko, Libië en Tunesië. Maar dat laatste land waarschuwde de EU al dat de capaciteiten beperkt zijn. ‘Wij zijn niet de grenswacht van Europa,’ aldus de Tunesische president.
Waarom blijven de migranten komen?
Europa moet met een oplossing komen voor de vluchtelingencrisis, als die al bestaat. Om te kunnen kijken naar manieren om deze crisis het hoofd te bieden, moet de EU eerst begrijpen waar de migranten vandaan komen en wat hen drijft om, ondanks alle risico’s, de oversteek te blijven maken. Want Europa is hier medeverantwoordelijk voor, zo schrijft The Observer, de zondagskrant van The Guardian. De krant wijst naar de scheepsramp in Griekenland, waarbij onder de slachtoffers Pakistanen, Egyptenaren, Syriërs, Afghanen en Palestijnen waren.
‘Het falen van het Westen om de oorlog van het Syrische regime tegen zijn bevolking te stoppen, leidde tot de migrantencrisis van 2015-2016, toen honderdduizenden Syriërs veiligheid zochten in Europa’, schrijft The Observer, die ook kijkt naar de rol van de VS en de NAVO in de huidige crisis in Afghanistan. ‘Dit argument kan verder worden uitgebreid naar mensen uit andere verwaarloosde postkoloniale landen, bijvoorbeeld in de Hoorn van Afrika, de Sahel en Zuid-Azië, wier hopeloosheid, verarming en chronische onveiligheid migratie aanwakkeren’, zo vervolgt de krant.
Volgens het redactioneel van de Britse krant is Europa dus medeverantwoordelijk voor de migratiecrisis en daarmee medeverantwoordelijk voor de oplossing. En naast geweld, armoede en ziektes is er nog een andere drijfveer, zo schrijft Ibrahim Özdemir, adviseur voor de VN, in een artikel voor Politico. Hij noemt de recordcijfers rondom illegale migratie in Europa ‘het begin van een ongekende klimaatvluchtelingencrisis die de sociale orde in Europa snel zou kunnen destabiliseren en de politiek van het continent zou kunnen ontwrichten’.
Özdemir schrijft dat Europa zijn asielsysteem niet heeft hervormd, ondanks dat er steeds meer klimaatvluchtelingen zijn. De EU heeft volgens de beleidsmaker ‘miljarden euro’s verspild aan grensmuren en hekken – het equivalent van bijna twaalf Berlijnse Muren’. The Guardian schrijft ook dat het blokkeren van migratieroutes geen oplossing is. EU-lidstaten geven miljoenen euro’s aan Afrikaanse landen om mensensmokkel tegen te gaan, maar ‘de impact van de antismokkelwet heeft mensen op steeds gevaarlijkere paden gedreven’. Volgens de Britse krant liggen er honderden lichamen van omgekomen migranten in de Sahara. Onzichtbare slachtoffers, net als de vele bootvluchtelingen die zijn omgekomen op de Middellandse Zee.
Wat is de oplossing voor deze crisis?
Volgens The Conversation zijn scheepsrampen als die voor de kust van Griekenland te voorkomen, ‘maar alleen als het EU-beleid niet langer gericht is op het sluiten van grenzen en “ordehandhaving”, maar op humanitaire actie. Dit zou betekenen dat er echt veilige routes worden geopend voor mensen die op zoek zijn naar veiligheid, zodat ze om een asielaanvraag in te kunnen dienen niet afhankelijk zijn van de tocht op een overvol schip’.
Foreign Affairs zegt hetzelfde: je kan je eigen migratiebeleid niet bij andere landen op het bordje leggen; legale migratie moet veiliger worden gemaakt. Hard beleid in eigen land is ook geen oplossing, schrijft de Britse journalist Gideon Rachman in Financial Times. ‘Wanneer één land erin slaagt om een hard beleid te voeren ten aanzien van vluchtelingen, verplaatst het probleem zich vaak gewoon. De Hongaarse intimidatie van vluchtelingen in 2015 was een van de redenen waarom Duitsland zijn grenzen opende.’
Kijken naar wat migranten in het land van bestemming kunnen bijdragen, is een van de meer praktische manieren om de migratiecrisis aan te pakken, schrijft Al Jazeera. De website neemt Polen als voorbeeld, waar duizenden gezondheidswerkers uit andere landen aan de slag zijn gegaan, mede omdat de aanwas van dokters en verpleegkundigen uit eigen land was gestokt. Deze toetreding tot de arbeidsmarkt zorgt voor betere integratie, meer toegankelijkheid tot zorg voor migranten en is een oplossing voor het arbeidstekort.
Migranten zien als bijdrage aan de maatschappij, in plaats van als een gevaar dat koste wat kost buiten de deur moet worden gehouden: Spanje doet hetzelfde, schrijft persbureau Reuters. Dat land werkt met programma’s, zij het tijdelijk, waarbij migranten uit onder meer Senegal en Marokko komen werken en helpen arbeidstekorten te verhelpen, bijvoorbeeld in de groente- en fruitsector.
Andere toonaangevende merken in Europa streven datzelfde doel na, schrijft Forbes. ‘Adidas, Marriott, Amazon en tientallen andere bedrijven kondigden maandag aan dat ze in de komende drie jaar in totaal 250.000 vluchtelingen in dienst zullen nemen, zullen opleiden of op een andere manier zullen helpen’, aldus de website.
Maar migratie is niet alleen nuttig voor de arbeidsmarkt. Volgens de prijswinnende Britse journalist Gaia Vince in The New European is migratie niet eens een probleem, maar een oplossing. Vooral in het licht van de migratiestromen die op gang zullen komen door klimaatverandering. ‘We moeten, als vluchtelingen van naties, onszelf gaan beschouwen als burgers van de planeet Aarde. (…) We moeten klaarstaan om weer te verhuizen als dat nodig is’, schrijft Vince. Door de migratiecrisis zouden we worden gedwongen na te denken over duurzame manieren om mensen te huisvesten die wonen op plaatsen in de wereld die door klimaatverandering onleefbaar zullen worden, aldus de Britse journalist.
Lees ook:
