De nucleaire deal met de Saoedi’s is een typisch trumpiaans fiasco

Opnieuw gaat de Amerikaanse president prat op een buitenlands akkoord dat is doordrenkt van roekeloosheid, leugens en corruptie.

Donald Trump gaat maar al te graag prat op denkbeeldige overwinningen en nog niet behaalde successen. In een eerdere column noemde ik dit ‘een ernstig geval van proclamatio praecox’, oftewel voorbarig victorie kraaien. Het houdt verband met een andere kwaal van de president: projectielstoornis, oftewel een buitensporig vertrouwen in raketten om politieke en diplomatieke doelen te bereiken. 

In werkelijkheid krijg je maar zelden macht over een gebied door er van grote afstand bommen op te werpen, al kan het wel verschrikkelijk veel schade aanrichten. Dat is een bittere les die de Verenigde Staten keer op keer hebben moeten leren, in Korea, Vietnam, Irak, Afghanistan en nu weer Iran. Trump heeft herhaaldelijk gesnoefd dat de Amerikaanse luchtmacht het Iraanse leger ‘volledig heeft uitgeschakeld’. Zijn grootspraak wordt gelogenstraft door de hervatting van zware gevechten in het Midden-Oosten, waarbij Iran ernstige schade toebrengt aan de VS en hun bondgenoten.

Onder het voorwendsel dat de VS hun militaire doel hadden bereikt ondertekende Trump op 17 juni een memorandum van overeenstemming met Iran. Maar de deal liep algauw op niets uit, omdat hij niet op wederzijdse overeenstemming was gebaseerd maar op een wederzijds misverstand: in de fantasie van Trump bevestigde de deal zijn verhaal dat hij Iran in de pan had gehakt, terwijl de Iraniërs er alleen maar een consolidatie van hun macht over de Straat van Hormuz in zagen die ze in de oorlog hadden verworven. Op opinieplatform The Bulwark vatte Will Saletan het als volgt samen: ‘Zes weken geleden hing [Trump] een verhaal op om zijn terugtrekking uit de oorlog te rechtvaardigen. Volgens dat verhaal had Iran gecapituleerd, was vrede binnen handbereik en zou de wereldwijde olietoevoer spoedig weer op gang komen. Hij zal aan dat verhaal vasthouden, hoe lang de oorlog ook duurt.’

‘Een overwinning voor de Saoedi’s’

Maar niemand heeft Trump er ooit van verdac[ht dat hij leert van zijn vergissingen. Momenteel heeft hij opnieuw een aanval van proclamatio praecox, ditmaal veroorzaakt door de opzienbarende nucleaire deal met Saoedi-Arabië die hij op 23 juli aankondigde. In de aanvankelijke versie ging een langgekoesterde wens van de Saoedi’s in vervulling: groen licht en steun van de VS voor hun civiele kernenergieprogramma, zonder de concessies die een eerder akkoord in de weg hadden gestaan. 

The Wall Street Journal sprak van ‘een grote overwinning’ voor de Saoedi’s en Trita Parsi van het Quincy Institute merkte op: ‘Vergeleken bij eerdere onderhandelingen heeft Riyad opmerkelijke concessies binnengehaald. Normalisering van de betrekkingen met Israël lijkt geen onderdeel van het pakket meer te zijn. Naar verluidt hoeft er geen traditionele Sectie 123-overeenkomst te worden ondertekend die [Saoedi-Arabië] het recht op verrijkingstechnologie zou ontzeggen. Ook ontbreken uitgebreide garanties [van het Internationaal Atoomenergieagentschap, IAEA] zoals Washington lange tijd in andere gevallen heeft geëist. Als deze berichten kloppen, heeft Saoedi-Arabië een resultaat behaald waarvan maar weinigen hadden verwacht dat Washington het ooit zou accepteren.’

Maar binnen een etmaal dreigde de historische deal al te mislukken. Volgens The New York Times stond de overeenkomst ‘op losse schroeven’ omdat Trump ‘een nieuwe voorwaarde had verbonden aan de verkoop van kernreactoren aan het koninkrijk, namelijk de bereidheid van Saoedi-Arabië om diplomatieke betrekkingen met Israël aan te knopen’. Dit was een typische trumpiaanse onderhandelingstactiek: het kleed onder iemands voeten vandaan trekken na de bevestiging dat de deal rond is. 

‘Tweets maken ondertekende akkoorden niet zomaar ongedaan’

Volgens journalist Laura Rozen bestaat er een kans dat Saoedi-Arabië de capriolen van Trump niet pikt: ‘Over het feit dat Trump schijnbaar nieuwe voorwaarden verbindt aan de nucleaire deal tussen de VS en Saoedi-Arabië, waaronder normalisering van de betrekkingen tussen Saoedi-Arabië en Israël, zei een Saoedische bron: “Er is getekend, er valt dus niets te heronderhandelen.” Waaraan hij nog toevoegde: “Tweets maken ondertekende akkoorden niet zomaar ongedaan.” Toen ik vroeg of Saoedi-Arabië in de overeenkomst zelf of in een bijlage had ingestemd met normalisering van de betrekkingen met Israël op enig moment in de toekomst, zei de Saoedische bron: “Nee.”’ 

De normalisering van de Saoedisch-Israëlische betrekkingen nog even daargelaten is het op zichzelf al een slechte deal. Door af te zien van de garanties van het IAEA en Saoedi-Arabië toegang te geven tot verrijkingstechnologie ondermijnde de regering-Trump de logica achter haar oorlog tegen Iran. Bovendien zou deze vrijbrief voor Saoedi-Arabië gemakkelijk tot verdere nucleaire proliferatie kunnen leiden, te meer omdat de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, de feitelijke machthebber van het land, sinds 2018 openlijk verklaart dat het koninkrijk de productie van kernwapens niet uitsluit. 

Bovendien is Saoedi-Arabië een meedogenloze dictatuur met een lange geschiedenis van onberekenbare acties, variërend van het sponsoren van internationaal terrorisme tot het vermoorden van critici van het regime zoals Jamal Khashoggi. Het terroristische netwerk van Osama bin Laden werd in de jaren tachtig mede in het zadel geholpen door de Saoedische staat. In hoeverre de Saoedische regering medeplichtig was aan de terroristische aanslagen van 11 september blijft onduidelijk en is nog steeds onderwerp van onderzoek. De Saoedische staat op weg helpen een kernmacht te worden is de waanzin ten top. Het houdt vermoedelijk verband met de corrupte zakelijke deals van de familie-Trump met de Saoedische regering.

‘Trump en minister Rubio zijn even hypocriet als roekeloos’

Senator Ed Markey van Massachusetts merkte op dat toen Marco Rubio nog in de Senaat zat, ‘hij een van de luidruchtigste tegenstanders was van het verlenen van toegang tot nucleaire technologie aan Saoedi-Arabië, een land dat openlijk heeft verklaard kernwapens te willen ontwikkelen’. Nu hij minister van Buitenlandse Zaken is, probeert Rubio deze deal al even luidruchtig aan de man te brengen. 

Markey is fel tegen de deal gekant: ‘Sinds het begin van zijn tweede termijn heeft president Trump twee onwettige aanvallen op Iran uitgevoerd, deels om te voorkomen dat Teheran uranium verrijkt. Ironisch genoeg zet zijn regering nu de deur open voor Saoedi-Arabië om zich diezelfde technologie eigen te maken. De regering-Trump heeft zonder enige reden afscheid genomen van de ‘gouden standaard’, die de verrijking en opwerking van uranium in dit geval verbiedt en aanvullende garanties eist volgens het protocol van het IAEA. Trump en minister Rubio zijn even hypocriet als roekeloos; ze staan Saoedi-Arabië, een oorlogszuchtig en autoritair land, toe technologie voor kernwapens te ontwikkelen, terwijl ze een oorlog tegen Iran beginnen onder het voorwendsel een Iraanse kernbom te willen voorkomen. Door deze deal zou het voor ons allemaal minder veilig worden. We moeten de verspreiding van kernwapens een halt toeroepen.’

De nucleaire deal met Iran is een typisch trumpiaans fiasco op buitenlandgebied. Zoals gewoonlijk kondigde de president een akkoord aan dat zo lek was als een mandje, om vervolgens in allerijl te proberen de gaten te dichten. Het goede nieuws is dat de deal alsnog kan mislukken door de belabberde invulling die Trump eraan geeft. Dat zou een goede zaak zijn, omdat het een roekeloos initiatief is dat de verdere verspreiding van kernwapens in de hand kan werken.

Vertaald door Peter Bergsma