De beste opvoedtruc? Geld hebben

Jonge kinderen zouden geen schermtijd moeten krijgen, zo waarschuwt een nieuw rapport. Maar welke ouders kunnen het zich eigenlijk veroorloven dat advies op te volgen?

Geen verrassend nieuws: schermtijd is niet goed voor jonge kinderen. Dit wordt bevestigd door een recent Brits onderzoek waarin de resultaten van eerdere studies zijn samengebracht. De onderzoekers concluderen dat meer schermtijd bij peuters steevast samenhangt met minder contact tussen ouder en kind, maar ook met ontwikkelingsachterstanden en slaap- en eetproblemen. Ze adviseren daarom om kinderen onder de twee jaar helemaal geen schermtijd te geven.

Het onderzoek werd uitgevoerd onder leiding van de 1001 Critical Days Foundation. Andrea Leadsom, oprichter van deze non-profitorganisatie, zei tegen The Guardian dat de resultaten ervan ouders wakker zouden moeten schudden. Maar de meeste lezers van die krant zijn waarschijnlijk allang wakker. Welvarende, hoogopgeleide ouders hebben vaak meer tijd en middelen om het nieuws te volgen en adviezen van deskundigen toe te passen in de opvoeding van hun kinderen. Zij beperken de schermtijd nu al vaker dan lager opgeleide ouders met een lager inkomen.

Welvarende, hoogopgeleide ouders zijn eerder geneigd opvoedadviezen te volgen, bijvoorbeeld over borstvoeding of over de Rapley-methode, waarbij baby’s zelf stukjes vast voedsel leren eten. Daardoor is het voor onderzoekers lastig te bepalen of een advies lijkt te werken omdat het advies zelf goed is, of omdat de gezinnen die het volgen aan bepaalde kenmerken voldoen. Het onuitgesproken geheim achter veel adviezen voor ouders: rijk zijn is vaak de beste opvoedtruc.

Welvarende, hoogopgeleide ouders zijn eerder geneigd opvoedadviezen te volgen

Natuurlijk kunnen rijke ouders zich ook onverantwoordelijk gedragen en kunnen ouders met een laag inkomen hun kinderen een liefdevolle en stimulerende omgeving bieden. Een hoog gezinsinkomen is geen garantie voor een fijne jeugd. Toch blijkt al tientallen jaren uit onderzoek dat kinderen uit gezinnen met meer financiële middelen het op allerlei vlakken gemiddeld beter doen.

Volgens Greg Duncan, hoogleraar aan de Universiteit van Californië in Irvine en al jarenlang onderzoeker naar armoede onder kinderen, komt dat onder meer doordat welvarende ouders hun kinderen thuis makkelijker een omgeving kunnen bieden waarin die zich goed kunnen ontwikkelen. Ze kunnen het zich bovendien veroorloven om in veiligere buurten te wonen en hun kinderen naar betere scholen te sturen. Daarnaast erven kinderen tot op zekere hoogte eigenschappen van hun ouders, zoals een groot verantwoordelijkheidsgevoel en een hoger IQ. (In dit artikel gebruik ik het inkomen en het opleidingsniveau van ouders min of meer door elkaar. Volgens Duncan lijkt vooral het opleidingsniveau – en dan met name dat van de moeder – uiteindelijk meer invloed te hebben op hoe het een kind vergaat dan het inkomen van de ouders.)

Neem bijvoorbeeld schermtijd. Kinderen uit welvarende gezinnen zitten veel minder achter een scherm dan kinderen uit gezinnen met een lager inkomen. Uit een recent rapport van [de Amerikaanse ngo] Common Sense Media blijkt dat kinderen uit huishoudens die minder dan 50.000 dollar per jaar verdienen twee keer zoveel schermtijd krijgen als kinderen uit huishoudens met een jaarinkomen van 100.000 dollar of meer. Uit een studie van onderzoeksbureau Pew blijkt bovendien dat ouders met een lager inkomen soepeler omgaan met schermtijd. Zo laten ze hun kinderen vaker dagelijks naar YouTube kijken en geven ze hun vaker een smartphone om ze rustig te krijgen.

Het kost tijd en geld om kinderen bij een scherm weg te houden – twee zaken waar welvarende ouders doorgaans meer van hebben

Die verschillen komen waarschijnlijk doordat het tijd en geld kost om kinderen bij een scherm weg te houden – twee zaken waar welvarende ouders doorgaans meer van hebben. Ze kunnen een oppas of kinderopvang betalen terwijl ze werken of het huishouden doen. Ook kunnen ze boodschappen en maaltijden laten thuisbezorgen en zo tijd besparen. Bovendien hebben ze vaker de mogelijkheid om flexibel of vanuit huis te werken, waardoor er meer tijd overblijft voor schermvrije activiteiten met de kinderen. Sommigen hebben een kantoorbaan waarbij ze tussen vergaderingen door tijd hebben om op internet artikelen met opvoedtips te lezen. Aan het einde van de dag hebben veel welvarende ouders bovendien simpelweg meer energie over om grenzen te stellen. ‘Een hoger inkomen betekent onder meer dat je minder andere zorgen en stress hebt,’ zegt econoom Emily Oster, oprichter van de nieuwsbrief ParentData en auteur van verschillende boeken over zwangerschap en opvoeding. ‘Je hebt emotioneel, fysiek en mentaal meer energie’ om je kind bij de tablet weg te houden.

In veel onderzoeken proberen wetenschappers rekening te houden met ‘verstorende factoren’ zoals inkomen en opleidingsniveau. Maar er zijn altijd verschillen tussen gezinnen die in zo’n onderzoek niet worden meegenomen. Stel dat onderzoekers kijken naar het verband tussen schermtijd en schoolprestaties, dan zouden ze bijvoorbeeld kunnen constateren dat kinderen uit een gezin zonder iPad heel goed presteren bij de toelatingstoets voor het hoger onderwijs. Maar misschien zijn die hoge scores helemaal niet het gevolg van minder schermtijd, maar van andere keuzes die de ouders in de opvoeding hebben gemaakt. Oster vertelde me bijvoorbeeld over de tijd dat haar broer zich voorbereidde op een toelatingstoets; haar ouders legden toen briefjes met woorden onder de borden, die de kinderen tijdens het eten in hun gesprekken moesten verwerken. Zo’n specifieke opvoedtruc komt in een onderzoek naar schermtijd waarschijnlijk niet aan bod, ook niet als onderzoekers rekening houden met inkomen en opleidingsniveau.

Dergelijke verschillen tussen gezinnen maken het onderzoek naar opvoeding behoorlijk ingewikkeld. Zo wordt borstvoeding in verband gebracht met een hoger IQ bij kinderen; maar moeders met een hoger IQ geven vaker borstvoeding en omdat intelligentie deels erfelijk is, zouden hun kinderen waarschijnlijk sowieso een hoger IQ hebben. Bovendien hebben meer bevoorrechte moeders vaker een baan waarbij ze betaald ouderschapsverlof krijgen, waardoor ze ook makkelijker borstvoeding kunnen geven. 

In plaats van ouders de les te lezen over schermgebruik zouden we gezinnen beter moeten ondersteunen

En sterk bewerkt voedsel wordt in verband gebracht met obesitas bij kinderen, maar hoe slank iemand is, wordt deels genetisch bepaald en welvarende ouders zijn gemiddeld slanker. Bovendien geven zij hun kinderen vaker gezond eten dan ouders met een lager inkomen, onder meer omdat ze meer geld hebben voor groente en fruit. Welvarende, hoogopgeleide ouders hebben, kortom, allerlei voordelen waar minder bevoorrechte ouders niet zomaar aan kunnen tippen, hoe dringend die laatsten ook te horen krijgen dat ze dezelfde keuzes zouden moeten maken.

Omdat ik zelf hoogopgeleid ben en over genoeg middelen beschik, geef ik geld uit aan muzieklessen waar ik mijn peuter iedere zondag trouw naartoe breng. Daar negeert hij vervolgens de docent, rent hij door het lokaal en probeert hij zijn vinger in ieder stopcontact te steken. Maar goed, hij zit tenminste niet achter een scherm.

Onlangs schreef een vrouw in een Facebookgroep voor moeders waar ik lid van ben dat haar zoontje van achttien maanden ongeveer drie uur per dag achter een scherm zit. Haar man is vanwege zijn werk voor het leger langere tijd van huis, waardoor de zorg voor hun zoon volledig op haar neerkomt. Ondertussen probeert ze een eigen bedrijf op te zetten en het huishouden bij te houden, terwijl haar zoontje speelt. Toen ik haar bericht las, vroeg ik me af wat voor andere opties ze had dan hem een scherm te geven.

In plaats van ouders de les te lezen over schermgebruik zouden we gezinnen beter moeten ondersteunen, zodat ze minder vaak hun toevlucht hoeven te nemen tot een scherm. Buurtcentra zouden bijvoorbeeld meer betaalbare activiteiten voor kinderen kunnen aanbieden en de overheid zou kinderopvang voor meer gezinnen kunnen subsidiëren. Werkgevers zouden vaker thuiswerken mogelijk kunnen maken, zodat ouders niet om zes uur ’s avonds hoeven te koken, juist wanneer hun peuter er helemaal doorheen zit en de verleiding groot is om een scherm aan te zetten. Maar zolang die ondersteuning er niet is, kan ik me alleen maar aansluiten bij een van de reacties onder het Facebookbericht: ‘Doe wat nodig is.’

Vertaald door Tina Papa