Voor altijd gebrandmerkt: de kunst van Ana Mendieta

De Cubaanse kunstenaar probeerde haar afgebroken wortels terug te vinden in de natuur door zichzelf er letterlijk in af te drukken.

Ana Mendieta werd tijdens de Cubaanse revolutie, toen ze twaalf was, naar de Verenigde Staten gestuurd, een migratie die haar verdere leven en werk zou bepalen. Als buitenstaander tussen witte Amerikanen voelde ze zich altijd ontheemd.

Volgens Jonathan Jones, die de tentoonstelling van Mendieta in de Britse Tate voor The Guardian bezocht, was ze eeuwig op zoek naar de oorsprong van kunst en mythologie, en misschien wel naar die van haarzelf. Ze gebruikte haar eigen lichaam om afdrukken in de natuur mee te maken, en wie weet letterlijk opnieuw geworteld te raken.

Soms in rotsen uitgehouwen, met bloemen bezaaid of als kleine altaren in het zand getekend met bloedrood pigment. Of ze gebruikte buskruit en stak dat in brand, zodat er een verschroeide schaduw van haar lichaam achterbleef.

Ze noemde het zelf een ‘obsessieve bezigheid’ om ‘haar banden met de aarde te herbevestigen, een manifestatie van mijn drang tot bestaan’. Dat bestaan heeft helaas niet lang geduurd. Mendieta ‘viel’ van de 34ste verdieping van het appartement waar ze samen met haar kersverse echtgenoot, de kunstenaar Carl Andre woonde. Buren hadden haar horen schreeuwen en Andre werd als verdachte gehoord maar de zaak kwam nooit voor een jury, de rechter oordeelde dat het zelfmoord was.

De nooit opgeloste onnatuurlijke en controversiële dood blijft bewust onbenoemd in de tentoonstelling. De curatoren wilde niet dat haar tragische einde haar tot slachtoffer zou maken, wat ze in levende lijve absoluut niet was. De noodlottige gebeurtenis mocht haar werk niet overschaduwen. Was ze blijven leven, dan zou ze volgens Jones aan de voorhoede van de kunst van deze eeuw staan en zich tegelijkertijd net zo thuis hebben gevoeld in het stenen tijdperk.

Archeologisch onderzoek suggereert dat veel paleolithische handstencils in grotten van vrouwen waren. Mendieta maakte een gietvorm van haar eigen hand en gebruikte die als brandijzer om haar handafdruk letterlijk in de aarde, en in de geschiedenis, te branden. Vrijwel al haar werk probeert kunst en natuur opnieuw te verbinden rond een feministische mythologie van oude, half vergeten godinnen die uit de grond worden opgegraven.