Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar grafiet, een grondstof die cruciaal is voor de energietransitie. Waarom is grafiet het middelpunt geworden van de handelsoorlog tussen het Westen en China?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom beperkt China de export van grafiet?
‘Het is zwart, glanzend en je wordt er erg vies van. Het is familie van steenkool en toch is het een essentiële bondgenoot in het proces om de wereld koolstofvrij te maken – wat nogal vreemd is, aangezien grafiet pure koolstof is. Het wordt al sinds de oudheid gebruikt voor het maken van potloden en inkt, maar nu is het een onmisbaar ingrediënt geworden in onder andere batterijen voor elektrische auto’s. Dus toen de Chinese regering op donderdag 19 oktober aankondigde dat ze de exportregels voor dit mineraal ging herzien, schudde de autowereld zijn hoofd’, schrijft Philippe Escande, economisch redacteur van Le Monde, in een analyse van de geopolitieke strijd om grafiet.
Op 1 december gingen de Chinese exportbeperkingen op grafiet van kracht. Vanaf dat moment hadden Chinese exporteurs een vergunning nodig om de grondstof aan het buitenland te verkopen, aldus Global Times. Volgens het Chinese staatsmedium zijn de maatregelen bedoeld om ‘de nationale veiligheid en belangen van China te beschermen’ en ‘zal China zich blijven inzetten om de stabiliteit van wereldwijde industrieketens te beschermen’. Maar hoe heeft de rest van de wereld gereageerd op de Chinese exportrestricties van grafiet?
The Washington Post spreekt van ‘een nieuw front’ in ‘de steeds feller wordende techoorlog tussen de VS en China’. Volgens de Amerikaanse krant zijn de Chinese maatregelen een reactie op nieuwe regelgeving in de Verenigde Staten die onder andere inhouden dat Amerikaanse bedrijven geen chips voor kunstmatige intelligentie meer aan China mogen leveren.
China gebruikt zijn dominantie op het gebied van bepaalde belangrijke grondstoffen om politieke druk uit te oefenen, zegt Jost Wübbeke, een expert in Chinees industrieel beleid, tegen The Washington Post. China is wereldwijd veruit de grootste producent van grafiet, merkt The Economist op. Negentig procent van het verwerkte grafiet is afkomstig uit het land. Eerder dit jaar, in juli, beperkte China de export van gallium en germanium, eveneens cruciale mineralen voor de energietransitie.
‘Deze oog-om-ooghouding als het aankomt op exportbeperkingen onderstreept hoezeer de concurrentie tussen de VS en China is toegenomen’, aldus WP. ‘China en de Verenigde Staten zijn al jarenlang verwikkeld in een rivaliteit over kwesties als Taiwan, de Zuid-Chinese Zee, de oorlog in Oekraïne en China’s staat van dienst op het gebied van mensenrechten. Nu de twee grootste economieën ter wereld met elkaar wedijveren om het leiderschap van de wereld, zijn ook exportbeperkingen en protectionistisch beleid van steeds grotere invloed op de broze relatie.’
Volgens The Economist test China al jaren hoe het grafiet kan inzetten als economisch wapen. Zo zouden Chinese bedrijven na een diplomatieke ruzie met Zweden in 2020 al van de regering te horen hebben gekregen dat ze geen grafiet mochten leveren aan het Scandinavische land. ‘Sommige insiders vermoedden dat het informele verbod bedoeld was om de ontwikkeling van groene technologieën in Zweden tegen te houden’, aldus de Britse krant.
Waarom is grafiet zo belangrijk?
Grafiet is een zachte vorm van koolstof die wordt gebruikt in bijna alle batterijen voor elektrische auto’s, halfgeleiders en kernreactoren, schrijft WP. Vooral in batterijen voor elektrische voertuigen (EV’s) is het essentieel: het negatief geladen gedeelte van een batterij, de anode, is gemaakt van grafiet, waarvoor nog geen alternatief bestaat. ‘Wat China met deze beslissing tegen het Westen zegt, is: we gaan jullie niet helpen met het maken van elektrische auto’s, jullie moeten je eigen manier maar vinden om dat te doen,’ zei Hugues Jacquemin, CEO van Northern Graphite, tegen Reuters.
Doordat veel ontwikkelde economieën vol hebben ingezet op de overstap naar elektrisch rijden, stijgt de vraag naar grafiet snel. Volgens een rapport van het Internationaal Energieagentschap zal deze in 2040 al zes tot dertig keer zo groot zijn als in 2020. Hoe groot die vraag uiteindelijk wordt, hangt af van de richting waarin de batterij-industrie zich ontwikkelt en of er in de toekomst voor batterijen nog net zo veel grafiet nodig is.
Het goede nieuws is dat grafiet vrijwel overal ter wereld kan worden gevonden, schrijft Philippe Escande van Le Monde. ‘Het (her)openen van mijnen kost echter tijd, vooral in westerse landen.’ Naast ‘natuurlijk’ grafiet uit mijnen kan het materiaal op een synthetische manier uit aardolie worden geproduceerd.
Synthetisch grafiet is efficiënter, waardoor een batterij sneller oplaadt en langer meegaat. Maar de productie is duurder, schrijft The Financial Times. Ook komt bij de productie ervan meer CO2-uitstoot vrij, omdat deze nogal energie-intensief is. Ook van synthetisch grafiet is China momenteel de grootste producent; het land produceerde vorig jaar bijna 70 procent van de wereldwijde hoeveelheid.
Volgens The Washington Post zullen de Chinese exportbeperkingen niet alleen het Westen raken, maar ook de Chinese industrie stimuleren van eindproducten die grafiet bevatten, zoals magneten, batterijen, EV’s, zonnepanelen en windturbines. De toegang tot goedkoop grafiet zou Chinese bedrijven een voorsprong geven op de rest van de wereld.
Hoe kan Europa de toegang tot grafiet veiligstellen?
Met de Critical Raw Materials Act heeft de Europese Commissie in maart een voorstel gedaan om de toegang tot kritieke grondstoffen zoals grafiet veilig te stellen. Toenmalig Eurocommissaris Frans Timmermans zei bij het indienen van het voorstel dat ‘Europa zijn eigen strategische beslissingen moet maken’, aldus Politico. Het doel van de wet is om Europa minder afhankelijk te maken van Chinese technologieën voor schone energie.
China stopt natuurlijk niet per direct met de verkoop van grafiet aan de rest van de wereld, schrijft El País. ‘Dat zou ten nadele zijn van binnenlandse anodefabrikanten zoals Shanshan en Shanghai Putailai New Energy, die al miljarden hebben toegezegd om fabrieken in Finland en Zweden te bouwen.’
Maar Europa wil al in 2030 tenminste 40 procent van het geconsumeerde grafiet zelf verwerken, en 10 procent zelfs op Europese bodem delven, zo staat in de Critical Raw Materials Act. Het delven van grafiet in Europa is alleen veel duurder, zegt Aiden Lavelle, CEO van mijnbouwbedrijf European Green Metals, tegen de Spaanse krant.
Volgens experts kan het vijf jaar of langer duren om nieuwe mijnen in Europa te openen. En de bouw van nieuwe grafietraffinaderijen zou ook veel voeten in de aarde hebben. Autofabrikanten die zich inzetten voor de groene transitie, zoals Volkswagen en Tesla, willen niet wachten tot Europa en de VS hun achterstand hebben ingehaald en wijken momenteel uit naar China, signaleert El País.
En andere manier om grafiet en andere kritieke grondstoffen te winnen, is recycling van onder meer gebruikte batterijen. Maar recycling van batterijen is ingewikkeld en alleen mogelijk met behulp van giftige chemicaliën, schrijft Süddeutsche Zeitung. Reshoring, oftewel de productie naar Europa verplaatsen, zal daarom gepaard gaan met hoge milieukosten ‘die tot nu toe in Europa onzichtbaar zijn gebleven’, aldus Politico.
Volgens de nieuwe voorstellen van de Europese Unie kan aan de aanleg van energie-infrastructuur en strategische mijnbouw-, raffinage- en recyclingprojecten voorrang worden gegeven in het geval van juridische conflicten met bestaande wetgeving, zoals regels voor natuurbehoud en waterbescherming, aldus de politieke nieuwssite. ‘De industrie heeft hierop aangedrongen – met name als het gaat om het openen van nieuwe mijnen voor het winnen van kritieke grondstoffen – maar milieugroeperingen waarschuwen dat de stap schadelijk kan zijn voor Europa’s natuurlijke omgeving.’
Europa staat dus voor een paradox: wil het onafhankelijk van China verduurzamen, dan moet het milieuschade op eigen bodem accepteren. Milieuschade die nu wordt uitbesteed aan andere landen.
Lees ook:
