Democraten kunnen heel wat lessen trekken uit de succesvolle campagne en overwinning van John Fetterman, versgekozen senator. De voormalig vicegouverneur van de staat Pennsylvania wist met zijn onconventionele verschijning eindelijk weer mensen uit de arbeidersklasse aan te spreken.
Toen John Fetterman begin 2021 zijn kandidatuur voor de Amerikaanse Senaatsverkiezingen aankondigde, zwoer hij dat hij overal de strijd zou aangaan, ook in delen van Pennsylvania die zich ‘in de steek gelaten’ en buitengesloten’ voelden. Zijn mantra tijdens de campagne: ‘Elk kiesdistrict, elke stem’.
In de oren van veel ervaren politici klonk dit als een belofte die wel moest bezwijken onder het meedogenloze rekenwerk dat bij een staatbrede verkiezingscampagne komt kijken. Net als elders in Amerika zijn ook in Pennsylvania de kiezers op het platteland steeds verder buiten het bereik van de Democraten geraakt. Dus waarom zou je al die moeite doen, als je gewoon kunt profiteren van al die Democratische stemmen in de steden en voorsteden?
Maar Fetterman, vicegouverneur van de staat en in bijna elk opzicht een eigenzinnig politicus, liet zich niet van zijn plan afbrengen. En de uitslagen lieten zien dat hij een substantieel gat had geslagen in de enorme voorsprong die Donald Trump in de dieprode gemeenschappen van Pennsylvania had behaald toen hij in 2016 Hillary Clinton versloeg en opnieuw toen hij vier jaar later de staat nipt verloor aan Joe Biden.
Overwinning
Biden won in Pennsylvania met een flinterdun verschil van 1,2 procent. Fettermans voorsprong op Mehmet Oz was ruim 4 procent, een comfortabele kwart miljoen stemmen. In sommige grootstedelijke gebieden, met name in Pittsburgh en de voorsteden daarvan, haalde hij meer stemmen dan Biden en Clinton; maar het verschil zat hem voornamelijk in de stemmen uit een scala aan kleinere plaatsen en plattelandsgemeenten.
Fettermans overwinning van vorige maand zorgde voor de enige Senaatszetel die van de ene partij naar de andere overging. Voor de Democraten zou het de moeite lonen om eens goed te kijken hoe het Fetterman precies lukte om televisieberoemdheid ‘Dr. Oz’ te verslaan in een echte swingstate waar de strijd altijd hevig is – en dan ook nog eens na een herseninfarct dat hem bijna fataal werd en waardoor hij wekenlang geen campagne kon voeren. Dat de kiezers bereid waren een nog niet geheel genezen kandidaat naar Washington te sturen, duidt erop dat ze een sterke emotionele band met Fetterman hadden opgebouwd.
Elke kandidaat is uniek, en dat geldt zeker voor John Fetterman
Elke kandidaat is uniek, en dat geldt zeker voor John Fetterman. Hij is twee meter lang, heeft een kale kop, meerdere tattoos en een kledingstijl die tussen hipster en boers in hangt. De Democraten hebben niet zoveel andere getatoeëerde reuzen om naar voren te schuiven als kandidaat, maar ze kunnen uit Fettermans succesvolle campagne wel lessen trekken.
Eén les is dat Fetterman telkens weer kwam opdraven op plekken waar vóór die tijd zelden een Democraat langskwam. Dat begon al met zijn campagne voor de Senaatsverkiezingen van 2016, die hij in de voorverkiezingen verloor. Sinds zijn verkiezing tot vicegouverneur in 2018, een functie met weinig officiële taken, reisde hij de hele staat af. ‘Ik heb nooit eerder een kandidaat meegemaakt die zo veel tijd op het platteland van Pennsylvania heeft doorgebracht als hij,’ zegt Jeff Eggleston, voorzitter van de Democratische plattelandscaucus. ‘Hij leerde mensen kennen. Hij zat bij ons in de achtertuin. Hij ging echte, waardevolle relaties aan, en daarom hadden mensen er enorm veel voor over om hem over de eindstreep te krijgen.’
Eggleston komt uit Warren County, een kiesdistrict in de uiterste noordwesthoek van Pennsylvania. Kijk je alleen naar de uitslag bij de Senaatsverkiezingen van vorige maand in dat kiesdistrict, 63 procent voor Dr. Oz tegen 34 procent voor Fetterman, dan denk je misschien dat de Democraat een beroerde avond heeft gehad. Maar Donald Trump won dit kiesdistrict twee keer met bijna 70 procent van de stemmen. Hetzelfde patroon tekende zich af bij plattelandsdistricten in de rest van de staat en dat, in combinatie met de goede uitslagen onder Democratische kiezers in steden en voor-steden, betekende dat Fetterman de overwinning mocht opeisen.
Fetterman heeft een geheel eigen verzameling aan programmapunten
Fetterman valt in de eerste plaats op door zijn verschijning en zijn stijl. Volgens Neil Oxman, een in Philadelphia gevestigde consultant die voor meer dan tien staatcampagnes heeft gewerkt, waaronder twee keer voor voormalig gouverneur Ed Rendell, ‘kun je Fettermans uiterlijk niet uitvlakken’: die verschijnt het liefst in een hoodie van Carhartt en een korte broek. Oxman: ‘Dat is al een binnenkomer. Hij weet mensen uit de arbeidersklasse aan te spreken zoals dat andere Democraten al jaren niet meer is gelukt.’
Nog een les die uit het succes van John Fetterman te trekken valt, is dat de onderwerpen waarvoor hij warmloopt niet veranderd zijn. Hij heeft een geheel eigen verzameling aan programmapunten die – en dat is cruciaal – op het eerste gezicht niet speciaal bedoeld lijken om stemmen te trekken. Als vicegouverneur was hij voorzitter van de Board of Pardons en pleitte hij vurig voor clementie voor gedetineerden die al lang gevangenzaten en geen bedreiging vormden. Dr. Oz besteedde miljoenen dollars aan tv-commercials waarin Fetterman werd verweten te laks te staan tegenover misdaad, maar Fetterman deed op dit punt geen stap terug.
Legalisering marihuana
John Fetterman is al lang voorstander van de legalisering van marihuana. Aan zijn kantoor in Harrisburg wapperde een vlag met een afbeelding van cannabisbladeren. ‘Zijn pleidooi voor legale marihuana is nogal wat,’ zegt opiniepeiler Christopher Borick, directeur van het Muhlenberg College Institute of Public Opinion in Pennsylvania. ‘Aan de peilingen te zien vindt dat weerklank bij kiezers waar de Democraten het moeilijk mee hebben: witte, niet-hoogopgeleide mannen.’
‘Er zal goed worden gekeken naar de aspecten die hij in zich verenigt. Het zou best eens kunnen dat we de volgende keer een paar Fetterman 2.0-kandidaten gaan zien,’ zegt Borick.
Fetterman is ‘het prototype van de witte man uit de arbeidersklasse, een echte kerel, als je het zo wilt noemen’, zegt Anat Shenker-Osorio, die als strateeg werkt voor progressieve kandidaten en organisaties in zuidelijk Californië. Maar ze merkt op dat hij na zijn herseninfarct juist tegen dat type inging. ‘Hij toonde kwetsbaarheid. Normaal gesproken wordt een man als hij niet geacht zwak te zijn of om te vallen. Hij erkende dat hij niet meer alles in de hand had en maakte van zijn zwakheid zijn kracht.’
Pennsylvania heeft nooit een vrouwelijke gouverneur of senator gekozen en het staatsparlement is altijd door mannen gedomineerd. De beslissing van het Hooggerechtshof om Roe v. Wade terug te draaien heeft bij de tussentijdse verkiezingen een belangrijke – en waarschijnlijk zelfs cruciale – rol gespeeld in de verrassend goede prestaties van de Democraten, en van John Fetterman in het bijzonder. Die was altijd al een ferm voorstander van het recht op abortus; na de beslissing van het Hooggerechtshof in de zaak Dobbs v. Jackson Women’s Health Organization [waarbij het Hooggerechtshof Roe v. Wade verwierp] had hij het daar nog vaker over. Borick: ‘Zou hij zonder Dobbs gewonnen hebben? Dat vraag ik me af.’
Eén ding dat anderen van John Fetterman kunnen overnemen, is dat hij Dr. Oz weliswaar hard aanviel, maar vaak met een humor die opvallend was in de verder nogal grimmige politieke sfeer. Om kiezers eraan te herinneren dat zijn tegenstander jarenlang in New Jersey had gewoond en nog maar kortgeleden de staatsgrens over was gekomen, bestookte Fettermans campagne Dr. Oz op sociale media met filmpjes over Nicole Polizzi, beter bekend als Snooki uit de MTV-realityserie Jersey Shore, en Steven Van Zandt uit Bruce Springsteens E Street Band.
Je moet nooit hele bevolkingsgroepen negeren
John Fetterman en zijn vrouw Gisele zijn slimme en geestige gebruikers van sociale media. Zelfs hun hond heeft een eigen Twitteraccount. Op de ochtend na de verkiezingen sprak ik Fettermans campagneleider Brendan McPhillips over de lessen die uit zijn campagne te trekken zijn. ‘Het gaat erom de kandidaten te nemen zoals ze zijn en niet te proberen allemaal dezelfde types te nomineren, of mensen in de mal te persen van een persoon die ze niet zijn,’ zei hij. ‘En je moet nooit hele bevolkingsgroepen negeren, dat gaat gegarandeerd fout.’
Volgens Shenker-Osorio schaarde het Democratische establishment in Pennsylvania zich in de voorverkiezingen van april nog achter Fettermans tegenstander Conor Lamb, een gematigd congreslid uit een familie met een lange geschiedenis in de Democratische politiek. Fetterman ‘werd te links bevonden’, zegt ze. ‘Ze wilden heel erg graag Lamb. Dus misschien is het nu tijd om, bij wijze van stap één, een streep te halen door het begrip electability [verkiesbaarheid] en te bedenken dat het midden van de weg juist de plek is waar je wordt overreden.’
