Eerst was er de controverse over zijn laatste rustplaats; nu liggen de nabestaanden van Mugabe, de voormalig president van Zimbabwe, in de clinch met de regering van Emmerson Mnangagwa. Dit keer is het onroerend goed van de familie inzet van een persoonlijke vendetta.
De fluwelen handschoenen zijn opgeborgen. Grace Mugabe – ooit een excentrieke en onaantastbare figuur in de Zimbabwaanse politiek – ligt in de clinch met de regering van president Emmerson Mnangagwa en regeringspartij Zanu-PF over familiebezittingen. Overheidsfunctionarissen hebben onlangs geïnteresseerde partijen opgeroepen zich te melden voor mijnbouwactiviteiten op de vier landgoederen die in het bezit zijn van de familie van wijlen Robert Mugabe en waarvan wordt aangenomen dat er een flinke hoeveelheid goud in de grond zit.
Op de landgoederen, ten westen van Harare, bevinden zich een zuivelfabriek, een privéschool en een weeshuis, stuk voor stuk opgezet door de voormalige first lady. Ze maken deel uit van onroerende bezittingen ter waarde van miljoenen dollars die ze opkocht tijdens de gewelddadige overnames van blanke boerderijen op het hoogtepunt van de landhervormingen in het afgelopen decennium.
Er heerst onderling te veel vijandschap om op elkaar te kunnen bouwen
De actie van de regering wordt gezien als wraak tegen Mugabes weduwe voor het kwade bloed dat ze heeft gezet bij oudgedienden van Zanu-PF en, van recenter datum, voor de strijd over Mugabes begrafenis. In eerste instantie had de familie ingestemd met een verzoek van de regering om de oud-president bij te zetten op Heroes Acre in Harare, de begraafplaats die is gereserveerd voor leidende figuren die streden voor de in 1980 verkregen onafhankelijkheid.
De familie stemde pas in nadat president Mnangagwa had beloofd een peperduur mausoleum op een heuveltop te bouwen, dat Mugabe boven alle anderen zou verheffen. Maar Grace besloot op het allerlaatste moment om haar man te begraven in zijn geboortedorp. Dit was een blamage voor de regering en de partijfunctionarissen, die nooit een geheim hebben gemaakt van hun afkeer van de presidentsvrouw vanwege de wig die ze zou hebben gedreven tussen de oud-president en zijn voormalige strijdkameraden en nationale leiders.
Revanche
In 2017, vlak voor de paleiscoup die Mnangagwa aan de macht bracht, werd Grace er door het leger van beschuldigd dat ze de opvolger van haar man en andere oorlogsveteranen zou hebben verjaagd. Vandaar dat de actie van de regering als revanche wordt gezien.
Nog voor de oud-president onder de zoden lag, tijdens het getouwtrek over de begrafenis, zouden afgezanten van president Mnangagwa hebben gedreigd een huis in beslag te nemen dat hij de dochter van Mugabe had geschonken. Het huis in de buitenwijk Mount Pleasant in Harare was door Zanu-PF voor Mugabe gebouwd en de partij is de rechthebbende, maar president Mnangagwa heeft publiekelijk gezegd dat de partij bezig was de eigendomsrechten van het huis over te dragen, en ook die van Mugabes met overheidsgeld gebouwde Blue Roof Mansion in de rijke buitenwijk Borrowdale.
De Zimbabwaanse academicus Alex Magaisa, docent aan de rechtenfaculteit van de universiteit van Kent, zegt dat het te verwachten was dat de nieuwe regering oude rekeningen met Grace Mugabe wil vereffenen. De voormalige first lady was verbonden met een factie in de regeringspartij die ervoor heeft gezorgd dat president Mnangagwa, destijds vicepresident, uit de regering werd gezet, vlak vóór hij na een korte ballingschap in Zuid-Afrika door middel van de paleiscoup aan de macht kwam.
Grace is grotendeels met rust gelaten sinds Mnangagwa in het zadel zit, maar alle bondgenoten in de strijd tegen de toenmalige vicepresident zijn verbannen of gearresteerd. ‘Mugabe was haar schild,’ zegt Magaisa. ‘Ze hadden de oud-president tijdens zijn leven nooit openlijk kunnen vernederen uit angst om naburige regeringen, wier steun het regime nodig heeft, tegen het hoofd te stoten. President Mnangagwa wist dat Mugabe in heel Afrika nog veel respect genoot. Elke maatregel tegen hem zou in het verkeerde keelgat zijn geschoten,’ vertelt hij. ‘De omringende landen hadden president Mnangagwa per slot van rekening gesteund toen hij de macht greep, en in ruil daarvoor werd verwacht dat hij de oud-vrijheidsstrijder respectvol zou behandelen. Een aanval op de voormalige first lady zou als een indirecte aanval op de oud-president zijn opgevat.’
Grace en Robert op zijn 93ste verjaardag in 2017. Mugabe had tijdens zijn eerste huwelijk met Sally Hayfron al een verhouding met secretaresse Grace. Grace, die na de dood van Sally first lady werd, stond bekend om haar exuberante koopgedrag: Gucci Grace werd ze ook wel genoemd. Toen haar echtgenoot lichamelijk zichtbaar achteruitging, bleek ze zelf presidentiële ambities te koesteren om de macht te kunnen behouden. © Tsvangirayi Mukwazhi / AP
Het spreekt voor zich dat Grace Mugabe en president Mnangagwa op gespannen voet met elkaar staan, aldus dr. Magaisa. ‘Het leven van haar en dat van haar familie staat op heel losse schroeven,’ voegt hij eraan toe. ‘Haar bondgenoten weten dat hun toekomst in een post-Mnangagwa-tijdperk ligt, maar er heerst onderling te veel vijandschap om op elkaar te kunnen bouwen.’ In juni zei president Mnangagwa dat de voormalige first lady ‘zestien landgoederen bezit, terwijl dat er volgens de wet maar één zou mogen zijn’.
Hij zinspeelde op onteigening zodra de regering haar onderzoek heeft afgerond naar hoge functionarissen die zichzelf meer dan één landgoed hebben toegeëigend tijdens Zimbabwes controversiële landhervormingsprogramma. De familiewoordvoerder, Leo Mugabe, vertelt dat hun op het hart is gedrukt dat hun eigendommen niet zullen worden geconfisqueerd. ‘De kwestie wordt door de president afgehandeld,’ tekende door de staat gecontroleerde media uit zijn mond op. ‘Hij zal zich over ons ontfermen.’
Auteur: Kitsepile Nyathi
The EastAfrican
Kenia | weekblad | oplage 60.000
Wekelijkse krant met behalve internationaal nieuws ook regionale politieke en economische verhalen uit Oost-Afrikaanse landen. Uitgegeven in Kenia, Tanzania, Oeganda en Rwanda.
