Gaat Trump de eerste president in de moderne tijd worden die niet werd herkozen maar vervolgens wel het ambt herovert? Verschillende geluiden uit zijn Republikeinse achterban.
Uiteindelijk bracht de laatste hoorzitting van de Jan. 6 Committee op 19 december wat al werd verwacht: de commissie raadde Justitie aan om strafrechtelijke stappen te ondernemen tegen voormalig president Donald Trump vanwege zijn acties rond de belegering van het Amerikaanse Capitool in 2021.
Deze ongekende stap tegen een ex-president is historisch. De commissie, bestaande uit Democraten en anti-Trump Republikeinen, beschuldigt hem onder meer van het aanzetten tot opstand. Maar de verwijzing is slechts adviserend, en daarmee symbolisch. Justitie, met inmiddels een speciaal aangestelde raadsman, deed al onderzoek naar de aanval van 6 januari 2021 op het Capitool door Trump-aanhangers die zijn bewering geloofden dat de verkiezingen van 2020 van hem waren gestolen.
Op 20 december stemde de Ways and Means Committee van het Huis van Afgevaardigden – waarin de Democraten een meerderheid hebben – voor het vrijgeven van de belastingaangiften van Trump in de periode 2015 tot 2020, die een licht moeten werpen op zijn persoonlijke financiën en zakelijke transacties.
Wat betekenen deze laatste ontwikkelingen politiek gezien voor Trump? Naar alle waarschijnlijkheid niet meer of minder dan wat voor hem gold vóór de strafrechtelijke verwijzing van 19 december. Zijn ‘MAGA’-basis – aanhangers van zijn Make America Great Again-sentiment – houdt nog steeds van hem, terwijl mainstream Republikeinen hem beschouwen als een last die de partij afremt.
‘Er is geen gemakkelijke oplossing, behalve die waarin Trump wordt aangeklaagd en veroordeeld,’ meent Doug Heye, voormalig woordvoerder van het Republikeins Nationaal Comité.
Aanhangers van Trump zeggen dat hij het unieke vermogen heeft om in tegenspoed te gedijen en dat hij conventionele wijsheden weerlegt. Zowel de uitspraak van de Jan. 6 Committee als de situatie rond zijn belastingaangifte vinden zijn aanhangers een ‘politieke heksenjacht’. Ongetwijfeld toonden zijn ‘negen levens’ gedurende zijn eerste presidentiële campagne aan dat hij wist te herstellen van schijnbaar rampzalige ontwikkelingen – zoals de publicatie van een schadelijk audiofragment – en toch kon winnen.
Comeback
Vandaag de dag beproeft Trump dit gegeven als nooit tevoren. Hij kondigde zijn kandidatuur voor het presidentschap van 2024 al buitengewoon vroeg aan, en in tegenstelling tot zijn eerste campagne heeft hij er nu ervaring mee. Maar volgens veel statistieken maakt zijn poging tot een comeback weinig los.
Zijn toespraak met de aankondiging op 15 november werd om te beginnen alom afgedaan als ‘futloos’. Ook promootte hij ondeugdelijke kandidaten bij de tussentijdse verkiezingen, wat de Republikeinen waarschijnlijk de Senaatsmeerderheid kostte een week eerder. En een recent diner op zijn landgoed in Florida met twee prominenten die virulent antisemitische standpunten aanhangen, leidde tot publieke verontwaardiging en tot kritiek van zijn bondgenoten – waaronder voormalig economisch topadviseur Larry Kudlow – zonder dat Trump zich verontschuldigde.
Ook zeer schadelijk was de oproep van de voormalige president tot ‘afschaffing’ van de Amerikaanse grondwet om het dispuut over de verkiezingsuitslag van 2020 aan te pakken, een uitspraak die veel mainstream Republikeinen woedend maakte. En de recente veroordeling in New York van de Trump Organization wegens belastingfraude, hoewel niet gericht tegen Trump zelf, herinnert aan de talloze juridische problemen van de voormalige president – zoals de zaak rond geheime documenten die hij na zijn vertrek in Mar-a-Lago achterhield.
Het feit dat zijn dochter Ivanka Trump en schoonzoon Jared Kushner – beiden belangrijke adviseurs gedurende zijn presidentiële ambtstermijn – hebben aangekondigd dat zij niet zullen deelnemen aan een tweede regering-Trump, suggereert ook dat de zaken er deze keer anders voor staan.
De laatste peilingen laten zien dat Republikeinse kiezers steeds meer tegen een nieuwe presidentiële rol voor Trump zijn
Ook veel gewone Republikeinen, waaronder leden van het Congres en andere gekozen functionarissen, hebben het met hem gehad, ook al willen ze dat niet publiekelijk zeggen. Deze groeiende consensus zadelt de partijleiders op met een groot dilemma: hoe kunnen ze Trump naar een emeritaat loodsen, tegelijkertijd zijn basis voor de partij behouden en ruimte scheppen voor een nieuwe Republikeinse vaandeldrager zoals gouverneur Ron DeSantis van Florida?
‘Gezien de politieke mislukkingen en juridische sores van Trump, denk ik dat hij diep in de problemen zit,’ aldus Joe DiSarro, een gepensioneerde professor politieke wetenschappen aan het Washington & Jefferson College in Pennsylvania en voormalig lid van het Republikeinse comité in die staat.
DiSarro verwijt Trump dat hij Mehmet Oz, een tv-beroemdheid zonder politieke ervaring, steunde als de Republikeinse genomineerde voor de open zetel in de Senaat van Pennsylvania. Oz, die verloor van de Democraat John Fetterman, voerde een ‘afgrijselijke campagne’, zegt hij.
Toch zal de erfenis van Trump voortleven, voegt DiSarro eraan toe. ‘Trumpisme of populisme zal een belangrijke kracht blijven in de Amerikaanse politiek,’ meent hij, verwijzend naar de strijd van de middenklasse, de hoge inflatie en de dreigende recessie. Deze manier van denken – ‘trumpisme zonder Trump’ – wordt duidelijk in de laatste peilingen, die laten zien dat Republikeinse kiezers steeds meer tegen een nieuwe presidentiële rol voor Trump zijn, maar wel veel van zijn beleid steunen.
Enthousiaste achterban
In ieder geval heeft Trump nog steeds voorstanders binnen de partij. Een hoge functionaris in de voormalige Trump-regering, die anoniem wil blijven om vrijuit te kunnen spreken, erkent dat de comeback van Trump een ongewone exercitie is, alleen al vanwege de ongekend vroege aankondiging, het kleine verkiezingsteam en het gebrek aan campagne-activiteiten tot nu toe. Maar dit is, zegt hij, ‘klassiek Trump’.
‘Als je tegen Trump zegt: “Zo moet het”, is zijn antwoord steevast: “Zo ga ik het niet doen”,’ aldus de voormalige functionaris. Ondertussen is de harde kern van Trumpaanhangers gretiger dan ooit tevoren.
‘Voor de strafrechtelijke verwijzing van de Jan. 6 Committee ontbreekt bewijs en het is gewoon een schaamteloze politieke aanval,’ schrijft Tom Zawistowski, voorzitter van de We the People Convention in Akron, Ohio, in een e-mail. ‘Ook als het ministerie van Justitie corrupt genoeg is om deze zaak voor te leggen aan de totaal bevooroordeelde rechtbank in Washington en Trump veroordeelt, zullen wij dat als totaal onwettig beschouwen.’
Naar verluidt onthult Trump deze week zijn campagnewebsite en begint hij met een reeks kleine evenementen, in plaats van de kenmerkende grotere bijeenkomsten, die pas later zullen plaatsvinden.
Natuurlijk kunnen deze activiteiten die volgen op Trumps aankondiging allemaal een pose zijn, zoals sommige Republikeinse waarnemers suggereren. Misschien is hij niet eens echt kandidaat, zeggen ze. Ze merken op dat de vroegtijdige aankondiging van zijn kandidatuur hem zou kunnen helpen strafrechtelijk onderzoek af te weren door juridische stappen tegen hem af te doen als politiek gemotiveerd. Andere potentiële Republikeinse kandidaten zouden daardoor mogelijk aarzelen om mee te doen.
Er is in ieder geval nog geen andere belangrijke Republikein die zich al kandidaat heeft gesteld, maar dat is waarschijnlijk omdat het nog vroeg is, en niet zozeer uit angst om Trump uit te dagen.
Opiniepeilingen wijzen uit dat Republikeinen steeds meer toe zijn aan een nieuw gezicht om hun partij te leiden: volgens de laatste peiling van USA Today en Suffolk University wil slechts 31 procent van de Republikeinen en Republikeinsgezinde kiezers dat Trump zich opnieuw kandidaat stelt.
Nieuwe kandidaatstelling
Ondanks alle uitdagingen voor Trump, sluit niemand hem uit als het gaat om de presidentsrace van 2024.
‘Hier is geen routekaart voor,’ zegt Heye, noch voor het feit dat Trump de eerste president in de moderne tijd is die niet werd herkozen maar vervolgens wel opnieuw wil proberen om het ambt te heroveren. De enige Amerikaan die in niet opeenvolgende termijnen president wist te worden was Grover Cleveland, aan het eind van de negentiende eeuw.
Begin 1900 probeerde president Theodore Roosevelt na zijn vertrek een comeback te maken, maar hij faalde. Dat Trump zich mogelijk als onafhankelijk kandidaat aanmeldt als hij de Republikeinse nominatie niet binnenhaalt, beangstigt de Republikeinen – ze vrezen dat hij daarmee stemmen aan hun partij zal onttrekken waardoor een Democraat zou kunnen winnen.
Maar, zeggen politieke analisten, de kansen van Trump als Republikein kunnen niet worden uitgesloten, gezien zijn aantrekkingskracht op een aanzienlijk deel van de Republikeinse kiezers.
De recente uitgave van digitale kaarten van hemzelf, uitgedost in verschillende gedaanten – als superheld, astronaut en NASCAR-coureur – à 99 dollar per stuk, was snel uitverkocht, en hijzelf, dus niet de campagne, verdiende er 4,5 miljoen dollar mee.
‘Mensen vonden zijn beleid goed, maar zijn een beetje huiverig voor zijn uitgesproken vocabulaire’
‘Trump begint met een enorm voordeel wat betreft naamsbekendheid en geld op de bank – niet zijn eigen geld, maar geld uit 2020 en dat wat hij nu inzamelt,’ zegt Shana Kushner Gadarian, politiek wetenschapper aan de Syracuse University. ‘Dus het is absoluut mogelijk dat hij de genomineerde wordt.’
In de staten waar het proces van de Republikeinse nominatie voor 2024 van start zal gaan, laten activisten van de partij zich voorzichtig uit als het om Trump gaat.
‘We behandelen alle kandidaten gelijk en eerlijk,’ zegt Chris Ager, lid van het Republikeins Nationaal Comité uit New Hampshire, waar de eerste Republikeinse voorverkiezing gehouden wordt. ‘Op dit moment is president Trump een kandidaat net als andere potentiële kandidaten. Vermoedens dat hij een voorkeursbehandeling zou krijgen of een status als koploper, zijn overbodig. Het is een meritocratie.’
In Iowa, waar de Republikeinen, in tegenstelling tot de Democraten, nog steeds van plan zijn om begin 2024 voorverkiezingen te houden, wachten de kiezers nog af wie zich kandidaat stelt, zegt Connie Schmett, voorzitter van de partij in Des Moines.
‘Mensen vonden zijn beleid goed, maar zijn een beetje huiverig voor zijn uitgesproken vocabulaire,’ zegt Schmett. En, voegt ze eraan toe, ‘er zijn mensen die zeggen dat hij meer respect zou verwerven als hij andere kandidaten zou helpen’ in plaats van zichzelf kandidaat te stellen.
