Polen blijft verdeeld achter na de schietpartij: ‘In ons land zal niets meer hetzelfde zijn’ 

Om de week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Polen. Zaterdag werd het land opgeschrikt door een schietpartij in het centrum van Krakau. Terwijl Polen rouwt om de slachtoffers, laait de politieke strijd tussen de pro-Europese regering van Donald Tusk en het nationalistische oppositiekamp op.

Wat is er gebeurd?

Polen verkeert sinds zaterdag 7 november in shock, schrijft het Poolse dagblad Fakt. De vierentwintigjarige Michal O. opende die middag het vuur op willekeurige voorbijgangers in het centrum van Krakau, de op een na grootste stad van het land. Er vielen zes doden en vijftien mensen raakten gewond. Sommige van hen zijn er ernstig aan toe, waaronder twee jonge politieagenten. Na de arrestatie werden ook de ouders en de zus van de schutter dood gevonden in hun appartement in Ostrowiec Świętokrzyski, een stad op 200 kilometer ten noorden van Krakau. ‘Polen heeft nooit eerder zo’n aanslag meegemaakt,’ meldt Süddeutsche Zeitung.

De wapens die werden gebruikt waren officieel geregistreerd en stonden op naam van de schutter en zijn vader. Beiden waren lid van een schietvereniging. ‘Polen, dat enorm trots is op zijn reputatie op het gebied van veiligheid, is door deze aanslag diep geschokt’, schrijft BBC. ‘Het wapenbezit in Polen is aanzienlijk toegenomen sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne, net over de grens. Maar dit is de eerste massale schietpartij in tijden.’

Michal O. werd tijdens zijn arrestatie door de politie neergeschoten en overleed maandag in het ziekenhuis aan zijn verwondingen.

Wat zijn de politieke reacties?

Wat de schutter dreef, is nog onduidelijk. Was er sprake van een terroristische aanslag? Had hij extreme politieke opvattingen, en zo ja, welke? Die vragen houden niet alleen de onderzoekers bezig, maar zijn ook voer voor een politieke strijd. 

Aanvankelijk stelde de minister van Binnenlandse Zaken dat Michal O. werd gedreven door extreemrechtse, extremistische opvattingen. ‘De schutter had zeer radicale opvattingen (…). Alles wijst erop dat hij gefascineerd was door extreemrechtse ideologieën, hoewel dit nog moet worden geverifieerd,’ zei Marcin Kierwiński tijdens een persconferentie die werd uitgezonden door de particuliere radiozender RMF 24. Kierwiński kreeg hierover veel kritiek. Hij zou de politieke rechtervleugel voortijdig de schuld hebben gegeven. Het Openbaar Ministerie stelde later dat het nog te vroeg zou zijn om te zeggen dat hij door een bepaalde ideologie was ‘geïnspireerd’. Wel opende het OM op 8 november formeel een onderzoek naar de schietpartij als terroristische daad.

Een voorbijganger reageerde verontwaardigd: ‘Hoe kun je zulke onzin uitkramen?’

Ook de regering van premier Donald Tusk werd vrijwel direct beschuldigd. Tomasz Sakiewicz, hoofdredacteur van de rechtse televisiezender TV Republika, verscheen kort na de schietpartij voor de camera om de regering van nalatigheid te betichten, aldus The New York Times. Volgens Sakiewicz was er onvoldoende politie aanwezig geweest om de bevolking te beschermen. Er zou slechts één agent in burgerkleding te zien zijn geweest.

In werkelijkheid waren twee politieagenten al snel op de schutter afgestapt. Beiden raakten gewond tijdens het daaropvolgende vuurgevecht. Een voorbijganger die de reportage van TV Republika op straat hoorde, reageerde verontwaardigd: ‘Hoe kun je zulke onzin uitkramen?’ Volgens The New York Times is ‘het geschreeuw over de diepe politieke kloof in Polen sindsdien alleen maar luider geworden’.

TV Republika verspreidde ook het verhaal dat er onvoldoende politieagenten beschikbaar waren geweest om de bevolking te beschermen. De regering van Donald Tusk zou alle beschikbare reserves naar Warschau hebben gestuurd om het Constitutioneel Hof te bewaken. Daar protesteren aanhangers van de nationalistische oppositie tegen de pogingen van de regering om de rechterlijke macht te hervormen. Verschillende PiS-parlementariërs namen de beschuldiging over.

De schietpartij lijkt daarmee onderdeel te zijn geworden van een al langer slepend conflict tussen de regering en de nationalistische oppositie. Sinds Tusk in 2023 aan de macht kwam, probeert hij de hervormingen van PiS terug te draaien, met name op het gebied van de rechterlijke macht. PiS verzet zich daartegen en krijgt daarbij steun van president Karol Nawrocki. 

Wat doet de aanslag met Polen?

‘In ons land, dat tot nu toe als een veilige en gastvrije plek werd beschouwd, zal niets meer hetzelfde zijn’, schrijft Bartosz T. Wieliński, adjunct-hoofdredacteur van de liberale krant Gazeta Wyborcza. Hij beschuldigt media die dicht bij de nationaal-conservatieven van PiS staan ​​ervan twijfel te hebben gezaaid over de effectiviteit van de politie.

Ook commentator Bogusław Chrabota van de conservatieve krant Rzeczpospolita schrijft dat het gevoel van veiligheid in Polen is aangetast. Hij plaatst de schietpartij in de context van eerdere geweldsincidenten, waaronder verschillende recente steekpartijen op scholen. Chrabota verwijt de politiek dat ze die incidenten niet serieus genoeg heeft genomen.

‘De wereld die we kennen, lijkt langzaam te verdwijnen’

Onderzoeker Katarzyna Bąkowicz van de SWPS-universiteit in Warschau is gespecialiseerd in desinformatie. Na eerdere nationale tragedies, zoals het overlijden van de paus en de vliegtuigcrash bij Smolensk, wist Polen zich volgens haar altijd tijdelijk te verenigen. ‘Deze keer gebeurde dat niet. We raakten vrijwel meteen verdeeld. Ik zie dat als een gevaarlijk signaal: de wereld die we kennen, lijkt langzaam te verdwijnen,’ vertelde ze aan het Poolse persbureau PAP.

Ook ziet ze een toename in de verspreiding van desinformatie. Maandag kondigde Karolina Gałecka, woordvoerster van het ministerie van Binnenlandse Zaken, aan dat het Openbaar Ministerie onderzoek zou doen naar een door AI gemaakte afbeelding. Daarop leek het alsof Kierwiński de hand schudde van de schutter. Een journalist van de zender TV Republika was een van degenen die de vervalste afbeelding verspreidden, aldus Polskie Radio.

Maar niet iedereen herkent zich in het beeld van een diep verdeeld Polen. Politiek journalist en commentator Stuart Dowell schrijft op de Engelstalige nieuwssite TVP World dat de vijandigheid in de politiek niet overeenkomt met het dagelijks leven, ‘waarin mensen doorgaans vreedzaam met elkaar omgaan’.

Maandagavond vond er een stille mars door het centrum van Krakau plaats. Duizenden mensen kwamen bijeen om de slachtoffers te herdenken die bij de schietpartij omkwamen of gewond raakten. De Poolse president en premier liepen voorop, in een zeldzaam gebaar van eenheid.

Lees ook: