Steeds vaker zucht West-Europa onder hittegolven en tropische temperaturen, terwijl onze huizen en steden juist zijn gebouwd voor een koeler klimaat. Hoe wapenen we ons tegen die toenemende hitte? Met airconditioning, of moeten we op zoek naar alternatieven?
Nee: ‘Er zijn betere manieren om met de hitte om te gaan’
‘Als West-Europese landen gewoonweg meer airco’s gaan installeren, stevenen we af op een toekomst waarin de energievraag stijgt, de kosten oplopen en de ongelijkheid verder toeneemt. Gelukkig zijn er betere manieren om hiermee om te gaan’, schrijft Mehri Khosravi, senior onderzoeker op het gebied van energie en koolstof aan de University of East London, in The Conversation.
‘Mechanische verkoeling vereist enorme hoeveelheden energie op precies die momenten dat de vraag al hoog is.’ In 2023 moest het Verenigd Koninkrijk kortstondig een kolencentrale heropstarten voor het opwekken van elektriciteit, om te kunnen voldoen aan de extra vraag naar airconditioning terwijl het land kampte met zinderende hitte. ‘Bovendien vergroot airconditioning de ongelijkheid tussen rijk en arm. Voor mensen met een hoger inkomen is het een relatief eenvoudige oplossing, maar voor huishoudens die minder te besteden hebben, zijn zowel de aanschaf als het gebruik vaak een te grote kostenpost’, legt Khosravi uit.
‘In het Verenigd Koninkrijk wordt hitte nog steeds beschouwd als “mooi weer”’
Landen met een warm klimaat, bijvoorbeeld in Zuid-Europa, weten al decennialang hoe ze met hitte moeten omgaan. Van hen valt dan ook veel te leren, meent Khosravi. ‘We moeten beginnen met het inzetten op maatregelen die de behoefte aan airconditioning verminderen.’ Denk aan zonwering en luiken, natuurlijke ventilatie om warmte te laten ontsnappen tijdens koelere uren en groene infrastructuur. ‘Veel van deze maatregelen zijn goedkoop, snel te installeren en gaan lang mee.’
Ook het gedrag van mensen speelt een belangrijke rol. In Spanje vallen de warmste uren samen met de siësta. Mensen mijden overdag de buitenlucht en zijn ’s ochtends en ’s avonds actiever. Ze houden de gordijnen dicht en zetten ’s nachts de ramen open. ‘In het Verenigd Koninkrijk wordt hitte nog steeds beschouwd als “mooi weer”’, schrijft Khosravi. ‘Dan gaan mensen naar het strand of houden een barbecue, zelfs bij gevaarlijke temperaturen.’
Er zijn volgens haar twee opties: ‘We kunnen op de toenemende hitte reageren met meer airconditioning – en dus meer rekeningen, uitstoot en ongelijkheid – of we kunnen onze gebouwen, straten en gewoonten aanpassen aan een warmer klimaat. Airconditioning moet het laatste redmiddel zijn, niet de eerste reflex.’
Mehri Khosravi is senior onderzoeker op het gebied van energie en koolstof aan de University of East London. Ze promoveerde tweemaal aan de Universiteit van Liverpool: in milieubeheer en -planning en in milieuwetenschappen.
Ja: ‘Alleen airconditioning biedt echte verlichting bij extreme hitte’
Toen de inmiddels overleden Singaporese premier Lee Kuan Yew werd gevraagd naar het geheim van de snelle opkomst van zijn land, gaf hij twee antwoorden. Ten eerste: een multiculturele samenleving. Ten tweede: airconditioning. Hij prees de technologie als ‘een van de belangrijkste uitvindingen uit de geschiedenis’ en als de sleutel tot een productief ambtenarenapparaat.
Met deze anekdote opent John Burn-Murdoch zijn pleidooi in Financial Times. ‘Hoewel moeilijk is vast te stellen hoeveel impact de technologie precies heeft gehad op de economische groei van het land, staat buiten kijf dat koel blijven in een warm klimaat van onschatbare waarde is.’
Zodra de binnentemperatuur boven de 23 graden stijgt, begint het lichaam te protesteren. De slaapduur en -kwaliteit nemen snel af en kantoormedewerkers worden minder productief. Ook leerlingen en studenten ervaren meer moeite met cognitieve vaardigheden.
Tussen 2000 en 2019 stierven jaarlijks gemiddeld 83.000 West-Europeanen aan extreme hitte
‘Dit alles is te vermijden als huizen, scholen en kantoren koel blijven. En hoewel geschikte architectuur, passieve koeling en andere aanpassingen voor enige bescherming kunnen zorgen, biedt alleen airconditioning echte verlichting bij extreme hitte’, schrijft Burn-Murdoch.
De sterftecijfers liegen er niet om. Tussen 2000 en 2019 stierven jaarlijks gemiddeld 83.000 West-Europeanen an extreme hitte, tegenover 20.000 Noord-Amerikanen. ‘Desondanks zien veel West-Europeanen airconditioning nog steeds als een overbodige luxe – een die bovendien meer kwaad dan goed zou doen.’
Critici wijzen er onder meer op dat airconditioning het elektriciteitsnet kan overbelasten. Die zorg is niet helemaal misplaatst, erkent de columnist. Maar de stijgende vraag naar airconditioning gaat samen met een snel groeiend aanbod van zonne-energie. ‘Het overgrote deel van de toegenomen energievraag in de komende jaren zal worden geleverd door schone bronnen – en dat aanbod piekt precies wanneer de behoefte aan koeling het grootst is.’
Volgens Burn-Murdoch zijn de opties voor de West-Europeanen beperkt. ‘In een wereld die in hoog tempo opwarmt, verandert wat vroeger een luxe was in een noodzaak.’
John Burn-Murdoch is columnist en dataredacteur bij de Financial Times. Hij schrijft de wekelijkse column Data Points, waarin hij aan de hand van statistieken en grafieken dieper ingaat op het nieuws, variërend van de economie tot klimaatverandering, maatschappelijke vraagstukken en de gezondheidszorg.
