Omgekeerde Ozempic-epidemie vormt een gevaar voor Oost-Afrikaanse vrouwen.

Onder invloed van sterke sociale druk zijn middelen die een voller figuur beloven booming in het losjes gereguleerde Somalië en Kenia. Experts waarschuwen dat misbruik in deze jacht op een ‘onmogelijk’ ideaal dodelijk kan zijn.

Onder invloed van sterke sociale druk zijn middelen die een voller figuur beloven booming in het losjes gereguleerde Somalië en Kenia. Experts waarschuwen dat misbruik in deze jacht op een ‘onmogelijk’ ideaal dodelijk kan zijn.

Vorig voorjaar ging een TikTok-post van een Somalische influencer viral. Meestal postte ze video’s van hoe ze in een wijde abaya met een zelfverzekerde glimlach door de straten van Mogadishu paradeerde, alsof de stad haar eigen catwalk was. Als Somalië een missverkiezing had, zou ze ongetwijfeld winnen. Maar in deze video smeekte ze met een rood, opgezwollen gezicht en betraande ogen om geld voor een medische behandeling, die ze nodig zei te hebben ‘vanwege haar gewicht’.

Hoewel ze verder geen details prijsgaf, volgden op het internet wilde speculaties over mogelijk gebruik van dikmakende pillen, en brak de discussie los over een nog nauwelijks onderzocht volksgezondheidsprobleem in zowel Somalië als de rest van Oost-Afrika, waar vrouwen medicijnen gebruiken om aan te komen, niet om af te vallen.

Terwijl afslankinjecties in het Westen een enorme vlucht hebben genomen, heeft een omgekeerde Ozempic-epidemie in Oost-Afrika de kop opgestoken, aangewakkerd door vrouwen en aanstaande bruiden die de druk voelen van een heel ander ideaal. In sommige Afrikaanse gemeenschappen geldt een voluptueus figuur al tijden als het toppunt van vrouwelijke schoonheid, bewierookt als teken van vruchtbaarheid, rijkdom en een comfortabel leven.

‘Dat is schier onmogelijk. Op bepaalde plekken moet je dik zijn, maar op andere juist weer slank?’

‘De meeste vrouwen grijpen naar medicatie omdat ze de druk voelen om voller en dus aantrekkelijker te zijn, want onze Somalische mannen houden van gezette vrouwen,’ zegt de 23-jarige Ayaan Mohamed, maatschappelijk werkster in Kenia. Een van haar vriendinnen werd onlangs ernstig ziek na het gebruik van medicijnen die zorgen voor gewichtstoename. De middelen variëren van dexamethason tot eetlustopwekkende siropen zoals Apetamin en zogenaamde ‘weight-gain gummies’ of huidcrèmes met schimmige ingrediënten. Ze worden in heel Oost-Afrika, met name in Somalië en Kenia, waar de markt slecht is gereguleerd, open en bloot verkocht in apotheken en schoonheidssalons. Zorgprofessionals waarschuwen dat dexamethason niet zozeer gezond vet opbouwt maar vochtophoping veroorzaakt. Dit kan op de lange duur leiden tot gezondheidscomplicaties en zelfs tot hartfalen.

‘Wat gewichtstoename lijkt, is vaak een schadelijke vochtophoping die ernstige gezondheidsproblemen kan veroorzaken, zoals diabetes, hoge bloeddruk, nierschade en hartproblemen,’ zegt Mohamed Noor, arts in Nairobi. ‘Oneigenlijk gebruik van dexamethason om cosmetische redenen is een wijdverbreid en ernstig volksgezondheidsprobleem.’

Het gebruik wordt onder sterke sociale druk aangemoedigd. In de Somalische gemeenschap is de schoonheidsnorm voor vrouwen een paradoxaal silhouet: een vol gezicht, grote handen en dikke dijen maar een slanke taille. ‘Dat is schier onmogelijk,’ zegt Noor. ‘Op bepaalde plekken moet je dik zijn, maar op andere juist weer slank?’

Er bestaan zelfs traditionele liederen die stevige benen verheerlijken. ‘Kub is het Somalische woord voor kuiten,’ vertelt Noor. ‘Het liedje gaat zo: “Een vrouw met kub heeft alles.”’

Kippendijtjes

In Kenia staan de stalletjes langs Nairobi River Road en Dubois Street vol met ongereguleerde schoonheidsproducten. Er is voor elk wat wils, van lipstick tot borst- en heupvergrotende middelen. Ondertussen gaan er in Soedan geruchten dat dikmakende pillen met ludieke namen als ‘kippedijtjes’ in dorpen als ‘goedkope snoepjes’ worden uitgedeeld.

De idealisering van curvy lichamen vormt een schril contrast met het westerse schoonheidsbeeld, maar het gaat natuurlijk om net zo’n buitensluitende norm, benadrukken experts. Maryam Ahlaam, zakenvrouw in Garowe, Somalië, vertelt hoe ze zich tijdens haar laatste jaar aan de universiteit onder grote druk voelde staan. ‘Ik was bang dat mensen opmerkingen over mijn gewicht zouden maken,’ vertelt ze. ‘In mijn gemeenschap wordt een volle vrouw als superaantrekkelijk beschouwd. Ik voelde me te dun en net als veel andere jonge vrouwen werd ik beïnvloed door leeftijdgenoten die actief bezig waren om dikker te worden. Vrouwen moedigen elkaar aan om medicatie te gebruiken. Ze denken dat dunne vrouwen iets onder de leden hebben. Vrouwen willen aankomen zodat anderen niet denken dat ze ziek zijn.’

Onder invloed van haar leeftijdgenoten begon ze met een combinatie van Apetamin en dexamethason. Het resultaat loog er niet om: in slechts drie weken kwam ze 12 kilo aan. ‘Ik kreeg spijsverteringsproblemen en had last van een opgeblazen gevoel en een pijnlijke, opgezette maag,’ vertelt Ahlaam. ‘Mijn benen voelden zwaar aan, ik kon niet lopen en ik voelde me extreem duizelig en misselijk. Ik ben onmiddellijk met de medicatie gestopt.’

Concrete data en statistieken over het gebruik van deze middelen zijn schaars. Dit komt enerzijds door het stigma en de schaamte die eromheen hangen en anderzijds doordat klachten nauwelijks worden gedocumenteerd. Volgens schattingen van zorgprofessionals in Mogadishu heeft de helft van alle jonge vrouwen in Somalië deze middelen weleens gebruikt.

Middelen die een ‘maangezicht’ beloven maar giftige stoffen bevatten, zijn op grote schaal verkrijgbaar in TikTok-shops

Een jaar geleden was de crisis in het district Wajir in Noordoost-Kenia, waar veel Somalische Kenianen wonen, zo geëscaleerd dat de gouverneur, Ahmed Abdullahi, een openbare bijeenkomst belegde waar hij luid en duidelijk verkondigde dat quarxisa, Somalisch voor ‘ontploffen’, zoals deze medicijnen in de volksmond worden genoemd, ‘onze meisjes te gronde richten’.

Het gebruik van deze steroïde middelen gaat hand in hand met een ander volksgezondheidsprobleem: het bleken van de huid. Tot die conclusie kwam Amira Adawe, oprichter van het Beautywell Project dat een gezonde leefstijl en omarming van de eigen identiteit promoot, tijdens het filmen van een documentaire over huidbleken. ‘Somalische vrouwen die blekende crèmes gebruiken, melden vreemde bijwerkingen,’ vertelt ze. ‘Na langdurig gebruik leek hun gezicht “uitgehold”. Om weer een vol gezicht te krijgen, wat in onze cultuur wordt geassocieerd met schoonheid en gezondheid, gebruikten ze ongereguleerde dikmakende producten.’

Middelen die een ‘maangezicht’ beloven maar giftige stoffen bevatten, zijn op grote schaal verkrijgbaar in TikTok-shops. ‘Dikmakende pillen zijn erger dan huidblekende producten,’ zegt dr. Ali Maalim Mohamud, vice-gouverneur van het Keniase district Mandera. ‘Je huid heeft barrières waardoor de gevaarlijke stoffen in kleine doses worden opgenomen, maar dikmakende pillen komen rechtstreeks in je lichaam, wat de kans op overlijden aanzienlijk vergroot. Het is een enorm probleem voor de volksgezondheid en het is hoog tijd dat de overheid, lokale bestuurders, dorpsoudsten en belangenorganisaties dit op de agenda zetten. We moeten het met z’n allen gaan aanpakken.’