Hongkong is een van de laatste plekken ter wereld waar bamboe nog op grote schaal wordt gebruikt voor steigers in de bouw. De steigerbouwers maken gebruik van technieken die duizenden jaren oud zijn en van generatie op generatie worden doorgegeven.
Gedurende de hele Chinese geschiedenis werd bamboe op grote schaal gebruikt in de bouw. Zo zijn bamboesteigers onderdeel van een van China’s meest gewaardeerde kunstwerken, dat ‘Langs de rivier tijdens het Qingming-festival’ heet. Het is een werk van de keizerlijke kunstenaar Zhang Zeduan (1085-1145), dat beroemd is om zijn weergave van het dagelijkse straatleven langs de rivier de Bian in Bianjing, de hoofdstad van de noordelijke Song-dynastie.
De steigerbamboe van Hongkong is over het algemeen afkomstig uit het gebied Zhaoqing in de provincie Guangdong en uit de regio Guangxi in Zuid-China, die grenst aan Vietnam. De bamboe wordt doorgaans via Macau naar Hongkong vervoerd.
Bamboe is een van de snelst groeiende planten ter wereld, kan in sommige gevallen 60 centimeter per dag groeien en uiteindelijk 40 meter hoog worden. De plant heeft dikke, ondergrondse wortels, ook wel rizomen genoemd, die snel kunnen groeien, zodat meters verderop nieuwe scheuten opkomen. Zijn interne structuur is celachtig en daardoor bestand tegen compressie, waardoor bamboe een ideaal materiaal is voor steigers.
Waarom bamboe?
Vergeleken met staal is bamboe veel lichter, zes keer sneller in elkaar te zetten en twaalf keer sneller uit elkaar te halen. Ook zijn de kosten ervan maar een fractie van die van staal. Voor het opzetten van bamboesteigers zijn geen geavanceerde machines of ingewikkelde stukken gereedschap nodig, alleen kundige arbeiders en bindingen van nylon. Als ze op de juiste manier zijn opgebouwd, zijn bamboesteigers sterker dan staal en veel flexibeler. Bovendien is de uiteindelijke structuur gemakkelijk aan te passen indien nodig. Bamboesteigers kunnen worden gebruikt voor hele constructies, of voor een deel ervan. In Hongkong zijn veel ‘bamboebalkons’ te vinden aan de zijkanten van gebouwen waarvan afzonderlijke wooneenheden worden gerenoveerd die vele verdiepingen hoog liggen. Een bamboepaal kan bovendien zo worden gesneden dat die in een ongewone ruimte past. Dat is ideaal in Hongkong: in het dicht opeengepakte doolhof van gebouwen zijn de bouwruimtes vaak krap.
Momenteel zijn er 2479 geregistreerde bamboesteigerbouwers in Hongkong
In Hongkong worden voor de meeste steigers twee soorten bamboe gebruikt: Kao Jue (paalbamboe) en Mao Jue (haarbamboe). Mao Jue is dikker en sterker, ongeveer 75 millimeter in diameter, met wanden van ten minste 10 millimeter dik. Deze soort wordt gebruikt als ondersteunende draagbalken. Kao Jue is dunner, ongeveer 40 millimeter breed, en wordt gebruikt voor platforms, steunbalken en horizontale ondersteuning. Alle bamboe is minstens drie jaar oud en minstens drie maanden lang gedroogd. Elk stuk is ongeveer zeven meter lang, kan in de open lucht worden bewaard en is doorgaans drie keer te gebruiken voordat het begint te buigen, splijten en verzwakken.
Net als Spiderman beklimmen Hongkongse steigerbouwers duizelingwekkende hoogten met kracht, kunde en stalen zenuwen. Maar de toekomst van de bamboesteigerbouw blijft precair. Dat komt deels door een gebrek aan nieuw personeel, aangezien veel mensen zich richten op andersoortige constructies zoals gebogen staven. Momenteel zijn er 2479 geregistreerde bamboesteigerbouwers in Hongkong.
Veiligheid
Voorwaarden voor veilige, stevige steigers zijn:
– Bamboesteigers mogen alleen worden opgebouwd, aangepast en afgebroken door getrainde vaklieden. De constructie moet van beneden naar boven worden opgebouwd en van binnen naar buiten.
– Werkplatforms moeten minstens 40 centimeter breed zijn en vrij van losliggend puin. Ze mogen niet overbelast worden.
– Een veiligheidsscherm van brandwerend materiaal moet worden geïnstalleerd om vallende voorwerpen op te vangen.
Tientallen jaren geleden werkten bamboesteigerbouwers in Hongkong op grote hoogten met minimale of zelfs geen veiligheidsharnas. Sindsdien is er veel veranderd: tegenwoordig moeten werknemers worden opgeleid, een vergunning hebben en de juiste veiligheidsuitrusting dragen.
Volgens Hongkongse voorschriften moeten steigers worden afgebroken zodra de bouw- of reparatiewerkzaamheden zijn voltooid. Om het risico op ongelukken te verkleinen, moet de demontage worden uitgevoerd door ‘geschoolde arbeiders onder direct toezicht van een bevoegd persoon’, idealiter dezelfde ploeg die de constructie heeft opgebouwd.
Het kan jaren duren voordat iemand de juiste knoop om bamboepalen mee vast te zetten onder de knie heeft
Veel steigerbouwvaardigheden zijn in de loop van honderden jaren van leermeesters op leerlingen doorgegeven. Tegenwoordig moeten in Hongkong de meeste nieuwe werknemers een opleiding van een jaar volgen bij de ‘Hong Kong Construction Industry Council’ om een vergunning te krijgen.
De opleiding omvat het leren bouwen van bamboeplatforms die veilig en sterk genoeg zijn om het gewicht van bouwvakkers op alle mogelijke soorten bouwterrein te dragen. Maar het moeilijkste deel van het werk is de juiste knoop leggen om bamboepalen mee vast te zetten – het kan jaren duren voordat men dit onder de knie heeft.
De arbeiders worden doorgaans in drie rangen verdeeld. Degenen die nieuw zijn in de sector gaan twee jaar in de leer. Zij zijn verantwoordelijk voor basistaken, zoals het doorgeven van bamboepalen, terwijl ze daarnaast het vak leren. De werknemers van de middelste rang zetten bamboesteigers op onder toezicht van leermeesters – die de hoogste rang vormen. Leermeesters werken met ingenieurs samen om volledige structuren te ontwerpen. Het loon is afhankelijk van de ervaring van de werknemer en varieert van ongeveer 800 Hongkongse dollar [101 euro] per dag tot meer dan 2000 Hongkongse dollar per dag [254 euro].
Tradities en bijgeloof
Volgens de traditie moet een steigerbouwer die in de leer is, onderzoeken of hij gevaar loopt op ongeluk. Als dat zo is, kan een fengshui-meester een ceremonie aanbevelen om negatieve invloeden te helpen verdrijven. Elke ochtend vóór het werk moet een leerling bovendien opletten met wat hij zegt, om slechte voortekenen voor hem en zijn collega’s te voorkomen.
Werknemers vereren soms goden en dragen een speciale gordel die hen tegen ongeluk zou beschermen. Het komt niet zelden voor dat steigerbouwers een ‘bai san’-ceremonie houden om geluk te verkrijgen voordat ze steigers opzetten op een nieuwe locatie.
Bamboesteigers moeten worden afgebroken van boven naar beneden, van buiten naar binnen, en de niet-ondersteunende delen moeten vóór de ondersteunende delen worden verwijderd.
Lees ook:
