Wie de wereld over wil vliegen, moet belasting betalen

De rijken dragen onevenredig veel bij aan de verwoesting van de planeet. Volgens journalist Lea Hampel is het tijd dat ze daarvoor gaan betalen.

Voor de hand liggende zaken moeten blijkbaar af en toe met cijfers worden onderbouwd. In de dure lanen van ons land rijden auto’s rond even groot als vroeger een heel huis, beroemdheden huren voor een bruiloft hele stadswijken af of ze hebben jachten die zelfs als ze in de haven liggen meerdere tonnen dieselolie per dag verbruiken. En dat zijn alleen de meest in het oog lopende signalen van iets wat – opnieuw, moeten we zeggen – wordt bevestigd door een onderzoek dat in Nature werd gepubliceerd: de rijkste 10 procent van de mensheid draagt disproportioneel meer bij aan de klimaatverandering dan mensen met weinig of geen vermogen. Het onderzoek raamt die schade op 5,7 biljoen dollar per jaar, en voegt er een cruciale bevinding aan toe: de schade die deze 10 procent veroorzaakt – overigens vooral door de manier waarop ze hun geld beleggen – is groter dan het bedrag dat we tekortkomen om de klimaatcrisis te bestrijden. 

Kortom: zo snel als de rijken de planeet vernietigen, kunnen de armen haar niet redden. Daaruit volgt één logische conclusie: wie de wereld over wil jetten, moet daarvoor belasting betalen – en niet zo’n beetje ook.

Alleen al het principe dat de vervuiler betaalt, pleit daarvoor. Denk je eens in: ieder huishouden betaalt afvalheffing. Maar als de luchtkwaliteit in een straat achteruit gaat omdat er bestelauto’s van Amazon rondrijden, maakt dat voor Jeff Bezos geen verschil. En dat hij een boete moet betalen omdat de verpakking van zijn producten te veel afval veroorzaakt, is al helemaal niet aan de orde.

Het milieu vinden ze alleen interessant zolang het goed is voor hun imago

Hier gaat een cruciaal principe achter schuil: het overgrote deel van de kosten van milieuschade wordt geëxternaliseerd – dat wil zeggen dat ze niet ten laste komen van de veroorzaker – terwijl de winst wordt geïnternaliseerd: die komt gewoon ten goede aan mensen als Jeff Bezos (want eerlijk is eerlijk: ook aan andere, niet zo bekende vermogende lieden).

Alsof dat niet genoeg is hebben de zwaksten bovendien het meest te lijden van de gevolgen van klimaatverandering. Dat is recent aangetoond in een onderzoek van het Duitse ministerie van Milieu. En als je om je heen kijkt zie je ook dat mensen in huurwoningen zelden zelf kunnen bepalen hoe goed hun woning bestand is tegen hitte – een erkend gezondheidsrisico.

Vooral Amerikaanse superrijken gebruiken graag het argument dat de filantrokapitalisten dit probleem wel goed zouden aanpakken. Hoe onjuist die veronderstelling is, is de afgelopen jaren wel gebleken. Jeff Bezos, die een paar jaar geleden nog aankondigde dat hij tien miljard dollar in zijn Earth Fund zou steken, stopt zijn geld momenteel in de ruimtevaart. We konden al vermoeden dat hij het klimaatvraagstuk niet zo serieus neemt, toen hij op het idee kwam zijn duurzaamheidsinitiatieven aan te kondigen met een video waarin hij op een ijsschots in Antarctica staat. Zijn adviseurs hebben hem dat weliswaar uit het hoofd gepraat, maar bij Bezos is het als bij veel superrijken: het milieu vonden ze alleen interessant zolang het goed was voor hun imago. Nu zijn AI en ruimtevaart in de mode.

Serieuze problemen

Maar de komende decennia gaan serieuze problemen brengen: misoogsten, hittegolven, overstromingen en hongersnoden. Naast deze acute crises blijft het een uitdaging de verdere opwarming van de aarde binnen de perken te houden, en dat wordt steeds ingewikkelder. Het gaat allemaal heel veel geld kosten, geld dat ergens vandaan moet komen. Dan ligt één oplossing voor de hand: een belasting. En wel een die in verhouding staat tot wat iemand aan het klimaatprobleem bijdraagt, tot de mate waarin hij ervan profiteert en tot zijn draagkracht.

Dat is misschien niet prettig, vooral niet voor de (vele) mensen die tot de bovenste 10 procent behoren, ook al vinden die zichzelf niet ‘echt rijk’. Maar naast de dringend

benodigde opbrengst zou het nóg een belangrijk effect hebben: een groot probleem van 

(economische) ongelijkheid is de signaalwerking in de samenleving: als de regels voor anderen niet gelden, waarom zou ik me er dan wel aan houden? In dit concrete geval vermindert het niet alleen de bereidheid zelf iets bij te dragen aan het klimaatbeleid, het verdeelt ook de samenleving.

Hoogste tijd dus om economische ongelijkheid en ecologische duurzaamheid in samenhang te bezien en de superrijken te belasten.

Lees ook: