De Nigeriaanse religieuze censuur omzeilen

Religieuze censoren lieten liefdesromans door en voor vrouwen verbranden; nu publiceren jonge moslima’s in Noord-Nigeria hun erotica als feuilleton op WhatsApp.

Deze ochtend klinkt op de telefoons van zo’n duizend vrouwen in het noorden van Nigeria geping. Het laatste hoofdstuk van De hitsige koning is net gedeeld in een besloten WhatsApp-groep voor vrouwen.

Ik had maandenlang meegelezen in deze groep, Oum Hairan World, nadat de auteur me had toegelaten. Het expliciete proza gebruikte Hausa-woorden voor lichaamsdelen die nooit aan het rode potlood van de islamitische censuur zouden ontsnappen. Wat volgde was een hilarische discussie, doorspekt met emoji’s, over wie de sekslust van de koning kon stillen.

‘Jullie zullen versteld staan van de enorme koningsstaf,’ prikkelde de schrijver, Oum Hairan, haar uitgelaten lezeressen.
Maar vlak voor De hitsige koning een climax bereikt, stuit je op een betaalmuur: ‘De reguliere groep kost 300 naira [19 cent]’, schrijft ze aan de vrouwen die smeken om meer pagina’s. V-VIP-toegang, kost 1500 naira, voegt ze eraan toe. De schrijver deelt haar rekeningnummer en wacht tot het geld binnenstroomt.

Liefdesromans in Hausa

Al decennialang kent Noord-Nigeria een bloeiende industrie van liefdesromans, geschreven in Hausa door en voor vrouwen. Maar in een regio met een dubbel rechtssysteem waar de sharia naast burgerlijke rechtbanken bestaat en streng toeziet op de openbare zedelijkheid, worden pikante verhalen als immoreel bestempeld. Er vonden zelfs openbare boekverbrandingen plaats.

Maar inmiddels komt een nieuwe generatie schrijvers met veel gewaagdere lectuur, die in feuilletons op WhatsApp verschijnt, om zo de islamitische censoren, die zich nog blindstaren op papieren boeken, te omzeilen.
Sommige auteurs houden hun identiteit angstvallig geheim voor familie en vrienden, uit angst voor afwijzing of aangifte bij de zedenpolitie, de hisbah. Maar de eenendertigjarige Oum Hairan, het pseudoniem van Fauziyya Tasiu Umar, komt er openlijk voor uit dat ze erotische romans schrijft.

Door haar succes is ze een halve beroemdheid in Garun Malam, een vredig plattelandsdorpje even ten zuiden van de metropool Kano, waar de lichaamsbedekkende sluiers van de fietsende vrouwen op zanderige weggetjes opbollen in de wind.

Tijdens het interview bij haar thuis, op een kleed in een voorkamer waarvan de muren met pastelkleurige geometrische patronen zijn beschilderd, vertelt Umar dat ze zich terdege bewust is van de verhitte discussie rondom haar werk en dat van andere jonge eroticaschrijvers, van wie velen haar als voorbeeld noemen.

‘Ze werpen ons voor de voeten dat we de cultuur en het geloof bezoedelen’

‘Ze werpen ons voor de voeten dat we de cultuur en het geloof bezoedelen,’ zegt een ontspannen Umar, die een wijze uitstraling heeft. ‘Maar in mijn ogen is erotische lectuur onmisbaar. Erotiek maakt deel uit van ons leven, en zo steken mensen nog iets op.’

Umar, niet alleen een slimme zakenvrouw maar ook sociaal criticus, vertelt dat haar niet erotisch getinte boeken lang niet zo populair zijn.

‘Met erotiek haal je de lezer binnen,’ zegt ze terwijl ze glunderend op haar telefoon kijkt, de levensader van haar bedrijf. ‘Als je iets te melden hebt,’ vertelt ze, ‘verpak het dan in een erotisch verhaal en bewaar de boodschap voor het eind.’

Schrijvers als Umar lokken lezeressen in grote WhatsApp-groepen met gratis hoofdstukken, waar ze bij cliffhangers een betaalmuur plaatsen. Om verder te lezen moeten de fans met mobiele betalingen toegang kopen voor tijdelijke groepen rond dat ene boek, die na het laatste feuilleton worden opgeheven. Voor een hoger bedrag ontvang je vroege updates en met het dure ‘speciale vrouwen’-abonnement krijg je de hoofdstukken via een privébericht, zonder pottenkijkers.

55.000 lezers

Verkopers tellen wekelijks tot zo’n 6500 naira [4 euro] neer om in de groep hun koopwaar te adverteren: lingerie, genotsverhogende middelen en keukengerei.

Umars grootste hit, Gidan Uncle, oftewel Het huis van mijn oom, had als boodschap: rijzen je seksuele driften de pan uit, zoek dan hulp.

Het idee voor het boek, dat over seksueel misbruik en mannelijke golddigers gaat, kreeg ze toen ze een verhitte discussie opving in een haarsalon.

Sinds de publicatie van het boek, in 2019, hebben meer dan 55.000 vrouwen het op verhalenplatform Wattpad gelezen, vertelt Umar, en waarschijnlijk nog eens zo’n 20.000 vrouwen via WhatsApp. Haar bekendheid groeide.

Maar toen, in 2021, werd ze ontboden op de burelen van de hisbah in Kano, de tweede stad van Nigeria. Daar kreeg ze van drie vrouwelijke agenten te horen dat ze minder pikante verhalen moest schrijven.

‘Ik beging een grote zonde, zeiden ze,’ vertelt Umar lachend. ‘Ik gaf ze meteen een koekje van eigen deeg: ze konden dat immers alleen maar weten door mijn boeken te lezen?’

Toen ze toegaven dat ze er een paar hadden gelezen, zette ze haar visie uiteen.

‘Ik beging een grote zonde, zeiden ze. Maar ze konden dat toch alleen maar weten door mijn boeken te lezen?’

Haar boeken waren gericht op getrouwde vrouwen, vertelde ze, en ze wilde maatschappelijke boodschappen overbrengen. Ze was zelf moeder en benadrukte dat ze haar best deed haar kinderen tot fatsoenlijke mensen op te voeden, ze zou nooit iets doen om jongeren te corrumperen. Inderdaad schrijft Umar in een soort voorwoord dat de boeken niet bedoeld zijn voor jonge, ongetrouwde vrouwen.

De hisbah leek zich hierbij neer te leggen.

‘Ik zei dat ik niet kon beloven dat ik ermee zou ophouden,’ vertelt Umar. ‘Uiteindelijk lieten ze me gaan.’

Later zeiden hisbah-agenten in een interview dat het niet de bedoeling was geweest Umar te vernederen of te vervolgen, ze hadden haar puur religieus advies willen geven.

Hausa-vrouwen kenden, zelfs met de strenge morele codes, altijd al een rijk seksleven, aldus culturele commentatoren. In de antropologische biografie Baba of Karo uit 1954 is te lezen hoe Hausa-vrouwen er vaak tien tot twintig geheime minnaars op nahielden.

Umar laat zich niet gek maken door de samenleving of de autoriteiten. Door de dood van haar eerste man, een keeloperatie en een stortvloed aan kritiek heeft ze, zoals ze zelf zegt, een olifantenhuid ontwikkeld.

Dat ze zo vrijuit kan spreken is dankzij de steun van haar tweede man en haar familie. Een paar machtige fans onder haar lezeressen helpt ook, zegt ze; in haar lezerskring bevinden zich gouverneursvrouwen, de dochter van een emir en politici.

Protesten

Daarbij treden de autoriteiten momenteel niet zo hard op als vroeger.

De afgelopen jaren zijn een aantal Noord-Nigeriaanse tiktokkers gearresteerd, sommige belandden zelfs achter slot en grendel voor ‘het overschrijden van morele grenzen’.

Maar na protesten van jongeren heeft de islamitische politie de teugels wat laten vieren, zeggen waarnemers. Toch zijn maar weinig eroticaschrijvers zo open als Umar.

Een van hen is Oum Aphnan, het pseudoniem van een verpleger die in een ziekenhuis in Noord-Nigeria werkt. We mogen haar tussen de patiënten door interviewen, in een spreekkamer op haar drukke afdeling, op voorwaarde dat we haar echte naam niet noemen. ‘Mijn moed reikt niet verder dan mijn pseudoniem.’

Oum Aphnan begon met schrijven tijdens de pandemie, ‘om de tijd te doden’. Al snel had ze een enthousiast lezerspubliek verworven waarmee ze haar inkomen aardig opkrikte.

‘Het levert een stuk meer op dan mijn werk hier,’ zegt ze.

Ze leeft van de inkomsten van haar erotische verhalen en zet haar salaris opzij. Haar zus, die ook erotische boeken schrijft, onder de naam ‘Maman Teddy’ (omdat ze van teddyberen houdt), geeft haar inkomsten uit aan hijabs en beltegoed voor haar man. Hun grootste zorg, vertellen ze, is dat hun vader erachter komt.

Oum Aphnan begon met schrijven tijdens de pandemie, ‘om de tijd te doden’

Ze schrijven over sugar daddy’s, polygamie, seksverslaving, het seksleven van islamitische geleerden en, zo nu en dan, over kindermisbruik en verkrachting.

Sommige schrijvers wagen zich zelfs aan lesbische romances, iets waar in Noord-Nigeria nog een groot taboe op rust en wat op geen enkele manier de censuur zou doorstaan.

Op het kantoor van de censuurcommissie, in een galmend overheidsgebouw, spitten islamitische geleerden door zakken vol geconfisqueerde boeken. Uitvoerend voorzitter Abba Al Mustafa, tevens een bekende filmster, vertelt hoe hij aanstootgevende schrijvers en boeken ‘schaakmat zet’.

Hij haalt een exemplaar van Queen Primer II tevoorschijn, een klein ouderwets boekje met kinderversjes dat al generatieslang door Nigeriaanse kinderen wordt gelezen, en waarvan onlangs 55.000 exemplaren in beslag zijn genomen.

Op een bladzijde met versjes over bijen in bomen, een pop die Doll heet en een bal in een hal, valt deze zin te lezen: ‘Ben and Tom may jump in the hay / Is this the way? Yes, let us be gay.’ (Het boek is eind negentiende eeuw geschreven, toen ‘gay’ nog gewoon ‘vrolijk’ betekende.) Al Mustafa leunt met een tevreden blik in zijn bureaustoel achterover. ‘Dit soort coupletten,’ zegt hij, ‘vreet als rot aan de pijlers van de staat. We moesten wel ingrijpen.’

Queen Primer II staat nu op de zwarte lijst ‘en binnenkort volgt een openbare boekverbranding’.

Queen Primer II staat nu op de zwarte lijst ‘en binnenkort volgt een openbare boekverbranding’

Hij moet toegeven dat de commissie machteloos staat tegenover sociale media en de verspreiding van online erotica. ‘Sommige dingen liggen buiten je macht,’ zegt hij. ‘Maar waar het kan, moet je erbovenop zitten.’

In hun eigen domein oefenen de schrijvers zelf ook een soort censuur uit door critici uit de groep te gooien en de vloer aan te vegen met jonge vrouwen die de aangegeven leeftijdsgrenzen negeren.

Eén groep potentiële lezers stuit automatisch op een muur als ze de WhatsApp-groepen proberen binnen te komen: mannen.

Eind vorig jaar, na hevige onrust onder de vrouwen over mannelijke infiltranten, besloot Umar tot een drastische zet: alle onbekende telefoonnummers verwijderen.

‘De boel afsluiten. Schoon schip maken!’

Hoewel zij me zelf aan de groep had toegevoegd, werd mijn nummer in de onbesuisde zuiveringsactie niet herkend.

Om 10 uur ’s avonds sloeg mijn venster op deze geheime wereld in één klap dicht.