Dit is het dodental dat het ministerie van Volksgezondheid van Libanon dinsdag bekendmaakte, terwijl er in theorie nog steeds een staakt-het-vuren van kracht is. L’Orient-Le Jour meldt met name een droneaanval op een huis in Deir Qanoun Al-Nahr, in het zuiden van het land. Tien mensen, onder wie drie kinderen, kwamen daarbij om het leven. Hezbollah voerde ook aanvallen uit, waarbij een militair voertuig en meerdere Israëlische soldaten werden getroffen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Tegelijkertijd dreigde Donald Trump opnieuw met represailles tegen Iran, mochten de onderhandelingen mislukken. ‘We zullen ze misschien weer hard moeten treffen’, zei hij tegen journalisten. Zijn vicepresident, JD Vance, verklaarde: ‘We hebben veel vooruitgang geboekt [in de gesprekken met Teheran]’, maar voegde eraan toe dat de Verenigde Staten ‘de vinger aan de trekker houden’. Wat er ook gebeurt, ‘het zal geen eindeloze oorlog worden’, bevestigde hij.
The Washington Post heeft vrijdag een affaire onthuld die het Pentagon en het Witte Huis in grote verlegenheid brengt. Volgens het dagblad zou defensieminister Pete Hegseth op 2 september bevel hebben gegeven tot de aanval op een Venezolaans drugsschip en het doden van alle passagiers.
Een eerste luchtaanval zou het schip ernstig hebben beschadigd en negen mensen hebben gedood, voordat een tweede aanval werd bevolen om twee overlevenden te doden die zich aan het wrak hadden vastgeklampt. In het Congres klinkt steeds luider de roep om te onderzoeken of deze tweede aanval een misdaad vormt.
Donald Trump had afgelopen weekend al zijn steun uitgesproken voor Hegseth, maar het Witte Huis ging maandag nog een stap verder ‘door een groot deel van de schuld [voor de aanvallen] te leggen bij de marinecommandant die de missie leidde’, admiraal Frank Bradley, meldt Politico.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De opmerkingen van het Witte Huis ‘lokten een heftige reactie uit binnen het Ministerie van Defensie’, merkt The Washington Post op. ‘Ambtenaren uitten hun woede over de onduidelijkheid rond Hegseths verantwoordelijkheid voor de operatie: zal hij de verantwoordelijkheid nemen voor zijn vermeende rol of zal hij de militairen en burgers onder zijn bevel de gevolgen laten dragen?’
Afgevaardigde Adam Smith, de hoogste Democraat in de Commissie voor Defensie van het Huis van Afgevaardigden, verklaarde maandag dat het Congres het incident onderzoekt en dat admiraal Bradley zich deze week voor de defensiecommissie moet verantwoorden voor de aanval, meldt The Wall Street Journal.
‘We willen weten wat er is gebeurd, wat de bevelen waren, wat de regels voor de inzet waren, hoe dit past binnen het juridische kader en we willen de commandostructuur in kaart brengen,’ zei hij. Maar Pete Hegseth ‘hield vol dat hij de leiding had over deze operaties; dus het is uiteindelijk aan hem om het ons uit te leggen’, benadrukte hij.
Zaterdag werd de Yashfeen-kliniek in Nyala, een Soedanese stad die wordt gecontroleerd door de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF), die in oorlog is met het leger, het doelwit van een droneaanval. Daarbij kwamen minstens twaalf mensen om het leven, meldde een bron van de ngo Emergency Lawyers, die sinds het begin van het conflict in 2023 wreedheden documenteert, zondag.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘s Avonds werden minstens zeven andere mensen gedood en raakten eenenzeventig personen gewond bij bombardementen op El-Fasher, een stad die wordt belegerd door de RSF, die zijn aanvallen daar de afgelopen weken heeft geïntensiveerd, aldus een medische bron. De stad, die bedreigd wordt door hongersnood, is nu vrijwel afgesloten van de wereld en zit zonder humanitaire hulp.
‘De meeste mensen overleven op veevoer genaamd ambaz – het residu van geperste oliehoudende zaden, zoals pinda’s, sesamzaad en zonnebloempitten – dat ze tot een pasta vermalen’, legt Al-Jazeera uit. ‘Maar zelfs deze bron raakt uitgeput.’
De landen trekken zich niets aan van oproepen tot vrede
De militaire escalatie tussen Israël en Iran gaat door. Het Israëlische leger heeft in de nacht van zaterdag op zondag verklaard dat het brandstofdepots in Teheran heeft aangevallen en het Iraanse ministerie van Defensie heeft getroffen. Iran heeft daarop twee nieuwe raketaanvallen uitgevoerd op de Joodse staat, die zondagmorgen volgens Haaretz ‘acht doden en meer dan 140 gewonden’ te betreuren had.
Oproepen tot terughoudendheid hadden geen effect op de strijdende partijen, zelfs niet die van de Amerikaanse president Donald Trump, die vindt dat ‘de oorlog tussen Israël en Iran moet stoppen’. De landen beloven juist hun aanvallen te zullen intensiveren. Een Israëlische bron verklaarde tegenover The Wall Street Journal dat zelfs ‘de Iraanse opperbevelhebber Ali Khamenei niet veilig was voor aanvallen’.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Deze opmerkingen geven ‘opnieuw aan dat de Israëlische aanvallen niet alleen gericht zijn op het Iraanse nucleaire programma, maar ook op het politiek en militair breken van het regime’, aldus de Amerikaanse krant. In Oman, waar zondag een nieuwe onderhandelingsronde over het Iraanse nucleaire programma zou plaatsvinden, verklaarde de minister van Buitenlandse Zaken dat de besprekingen ‘niet zouden doorgaan’.
Een hoge functionaris van de regering-Trump verklaarde echter dat de Verenigde Staten ‘vastbesloten blijven om te onderhandelen’ en hopen dat de Iraniërs terugkeren naar de onderhandelingstafel. Teheran heeft op zijn beurt de Internationale Organisatie voor Atoomenergie (IAEA) bekritiseerd vanwege haar ‘stilzwijgen’ over de Israëlische aanvallen en gewaarschuwd dat Iran niet meer ‘zoals voorheen’ met haar zal ‘samenwerken’.
Het is de dodelijkste aanval sinds de hervatting van de oorlog
Tussen woensdag- en donderdagavond hebben aanvallen van het Israëlische leger op Gaza meer dan honderd doden gemaakt binnen 24 uur, volgens het ministerie van Volksgezondheid van Hamas. Volgens Middle East Eye was dit ‘de dodelijkste dag voor de Palestijnen’ sinds Israël het staakt-het-vuren op 18 maart verbrak. Middle East Monitor schat dat er 1163 burgers zijn gedood ‘sinds Israël zijn genocide heeft hervat’.
Minstens zeventwintig mensen werden gedood en zeventig raakten gewond toen het leger een scholencomplex in het oosten van Gaza bestookte, dat was veranderd in een toevluchtsoord voor honderden Palestijnen die door de gevechten ontheemd waren geraakt. ‘Veel van de gewonden lijken ernstig gehavende kinderen te zijn,’ merkt Haaretz op bij een video van slachtoffers die naar het ziekenhuis worden gebracht. De linkse krant geeft aan dat er nog maar weinig operationele ziekenhuizen over zijn in Gaza en wijst erop dat het personeel van het ziekenhuis Al-Maamadi niet de capaciteit had om zoveel patiënten met zulke zware verwondingen te behandelen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘We hoorden net het geluid van een enorme explosie, geweerschoten en het constante lawaai van drones,’ meldt een inwoner op de website van Al-Jazeera. Drie scholen die waren omgebouwd tot schuilplaatsen voor burgers waren het doelwit, vertelt hij. ‘Mensen weten niet of ze de nacht doorkomen. Het woord “veiligheid” bestaat niet in de woordenschat van de Palestijnen hier. Als we praten over wat de Israëliërs veilige gebieden noemen, hebben we het in werkelijkheid over dodelijke valstrikken,’ voegt hij eraan toe.
Al-Jazeera berichtte ook over de uitspraken van een woordvoerder van reddingswerkers uit Gaza, die sprak van ‘een bloedbad’, ‘waanzin van Israël’ en kinderen ‘die in koelen bloede zijn gedood’. Volgens hem moeten de aanvallen van donderdag dienen als een ‘wake-up call voor de wereld’.
De raketaanval is een reactie op de hervatting van de oorlog
Waarschuwingssirenes klonken donderdagmiddag in Tel Aviv ‘nadat drie langeafstandsraketten vanuit de zuidelijke Gazastrook op Israël waren afgevuurd – de eerste raketten die in meer dan vijf maanden vanuit Gaza op centraal Israël werden afgevuurd’, meldt The Times of Israel. Een van de raketten werd onderschept door de luchtafweer, terwijl de andere twee in onbewoonde gebieden terechtkwamen, aldus het Israëlische leger. Hamas eiste de verantwoordelijkheid op voor de aanvallen, die volgens de terreurgroep een reactie waren op het groeiende aantal burgerslachtoffers sinds de hervatting van de Israëlische militaire operaties op dinsdag.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘Op donderdagavond kondigde het Israëlische leger aan dat het zijn grondoperaties in het zuiden van de Gazastrook had uitgebreid,’ waarbij met name het Shaboura-kamp in Rafah werd binnengevallen, aldus de nieuwssite. Eerder op de dag had Israël grondoperaties gelanceerd langs de kust in het uiterste noorden van de Gazastrook, in de buurt van Beit Lahiya. ‘Deze operaties maken deel uit van de uitbreiding van de bufferzone van het Israëlische defensieleger langs de grens met Gaza,’ schrijft The Times of Israel. De Amerikaanse president Donald Trump verzekerde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu opnieuw van zijn ‘volledige steun’ in zijn strijd tegen Hamas.
Niets wijst erop dat het land vrede met Oekraïne wil
Op zaterdag 8 maart verklaarde Rusland drie dorpen in de regio Koersk te hebben heroverd op Oekraïense troepen, die daar in moeilijkheden verkeerden. Volgens het Russische ministerie van Defensie hebben Russische troepen de dorpen Viktorovka, Nikolajevka en Staraja Sorotchina heroverd. Moskou dringt het Oekraïense offensief in deze Russische regio terug met drones en Noord-Koreaanse troepen. ‘Volgens Oekraïense soldaten, Russische militaire bloggers en militaire analisten hebben Russische en Noord-Koreaanse troepen [daar] de afgelopen dagen aanzienlijke vooruitgang geboekt,’ meldt The New York Times.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Eerder lanceerde Moskou ‘een verwoestende aanval’ op Oekraïne, waarbij ten minste veertien mensen omkwamen en tientallen anderen gewond raakten, ‘enkele uren nadat Donald Trump Vladimir Poetin verdedigde en zei dat de leider van het Kremlin “deed wat iedereen zou hebben gedaan”’, meldt The Guardian. Ten minste elf mensen stierven en dertig anderen raakten gewond bij een Russische raket- en droneaanval op de Oost-Oekraïense stad Dobropillia op vrijdagavond, zei het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken. Bij een drone-aanval in de regio Charkiv, in het noordoosten van het land, vielen drie doden en zeven gewonden, voegde het eraan toe.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky veroordeelde op sociale netwerken de ‘verachtelijke en onmenselijke intimidatietactieken die vaak door de Russen worden gebruikt’. De ‘meedogenloze’ Russische bombardementen op Oekraïense steden ‘zijn de afgelopen dagen geïntensiveerd’ na een intense week waarin Donald Trump het delen van inlichtingen met Oekraïne en de levering van Amerikaanse wapens stopzette naar aanleiding van de stevige woordenwisseling tussen Trump en Zelensky onlangs in de Oval Office, merkt de Britse krant op. ‘Het conflict vertoont geen tekenen van ontspanning,’ concludeert de BBC.
Het is de enige pijplijn die Russisch gas aan Europa levert
‘Sinds de sluiting [op 1 januari] van de Bratstvo-pijpleiding door Oekraïne, is TurkStream (…) de laatste pijpleiding die Europa van Russisch gas voorziet,’ merkt Le Soir op. Moskou meldde maandag dat Kyiv zonder succes had geprobeerd om de infrastructuur van de TurkStream-pijplijn aan te vallen met negen drones. Volgens het Russische leger zijn alle drones neergeschoten. Het doel van deze ongekende aanval was om ‘de gasleveringen via TurkStream aan Europese landen te onderbreken’, aldus het Russische leger.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Oekraïne heeft geen commentaar gegeven, maar herhaaldelijk opgeroepen tot een inperking van de olie- en gashandel waarmee Rusland zijn offensief kan financieren. Volgens Le Soir heeft ‘de bekendmaking van deze mogelijke aanval een nieuwe impuls gegeven aan de aardgasmarkten’. In Rotterdam steeg het Nederlandse TFF-contract, dat als Europese benchmark dient, met meer dan 5 procent, meldt het Belgische dagblad.
’Dodelijkste aanvallen op burgers in Israël sinds maanden‘
Vijf mensen die in een appelboomgaard werkten werden donderdag gedood bij een aanval van de Libanese beweging op de plaats Metula, in het noorden van Israël, aldus de Israëlische media. Een paar uur later werden twee burgers gedood door granaatvuur in de buurt van Kirjat Ata, een voorstad van Haifa, ook in het noorden, in een veld met olijfbomen. The Times of Israel spreekt van ’de dodelijkste aanvallen op burgers binnen Israël sinds maanden‘.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De aanvallen kwamen op een moment dat de Israëlische premier Benjamin Netanyahu een ontmoeting had met Amerikaanse gezanten die naar Israël waren gekomen om vooruitgang te boeken in de richting van een staakt-het-vuren in Libanon. ’De belangrijkste kwestie (…) is Israëls vermogen en vastberadenheid om de overeenkomst af te dwingen en elke bedreiging van zijn veiligheid vanuit Libanon te voorkomen‘, zei de Israëlische leider tegen de twee gezanten, volgens zijn bureau.
Israël zegt Hezbollah in Zuid-Libanon te willen neutraliseren om de terugkeer mogelijk te maken van zo‘n 60.000 inwoners van Noord-Israël die sinds het begin van de oorlog in Gaza ontheemd zijn geraakt door onophoudelijk raketvuur.
De commandant werd gedood bij een Israëlische aanval in Zuid-Libanon
Hezbollah deelde woensdag mee dat het ongeveer honderd raketten had afgevuurd op Israëlische militaire posities als reactie op de dood van een van zijn commandanten. De Libanese gewapende groep beweert dat Mohammed Nasser gedood werd tijdens een Israëlische aanval in het zuiden van Libanon.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dit is ‘ten minste de derde hoge leider van de groep die gedood is in bijna negen maanden van grensoverschrijdende gevechten die de vrees voor een bredere regionale escalatie hebben aangewakkerd’, merkt Al Jazeera op.
Zweden heeft al langer last van criminele bendes in het land
De Zweedse veiligheidsdienst heeft donderdag gezegd dat de Iraanse regering criminele netwerken in Zweden inzet om geweld te plegen in Zweden en andere landen. Dat schrijft The Times of Israel.Iran zou het daarbij gemunt hebben op ambassades, met name van Israël.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
‘De veiligheidsdienst kan bevestigen dat criminele netwerken in Zweden proxy’s zijn die Iran gebruikt,’ vertelde Daniel Stenling, hoofd contraspionage bij de dienst, tijdens een persconferentie. Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken reageerde niet direct op de Zweedse aantijgingen.
De Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Tobias Billstrom vertelde persbureau TT dat de Iraanse zaakgelastigde in Stockholm vrijdag zou worden ontboden. ‘Het is zeer verontrustend dat een buitenlandse mogendheid, in dit geval Iran, criminele netwerken heeft gebruikt om misdaden in Zweden te plegen of daartoe aan te zetten,’ zei hij.
In zeker twee kerken in Zuid-Spanje vonden aanvallen plaats
Een man heeft in het zuiden van Spanje in verschillende kerken mensen aangevallen met een steekwapen. Volgens Spaanse media, waaronder de krant El Pais, gaat het om een Marokkaanse man die gebruik maakte van een machete. Zeker een van de slachtoffers van zijn steekaanvallen is om het leven gekomen. Het zou gaat om een koster.
De aanvallen vonden plaats in de havenstad Algeciras, een belangrijke verbindingsstad voor tochten naar Marokko en de exclaves Ceuta en Melilla. De man zou in zeker twee katholieke kerken mensen hebben aangevallen. De Spaanse politie onderzoekt of de dader een terroristisch motief had voor het geweld.
Naast het dodelijke slachtoffer raakten vier mensen gewond bij de aanvallen. In Algeciras kampt men al lange tijd met problemen door drugs- en mensensmokkel, maar religieus geweld zou, ondanks de verschillende religies in de stad, maar weinig voorkomen.
Door de aanwezigheid van mijnbouwbronnen en een overvloed aan vis wordt de Braziliaanse Javari-vallei steeds vaker bedreigd door gewapende stropers die erop uit zijn de rijkdommen te plunderen.
Dit artikel stamt uit 2018; het wordt opnieuw gepubliceerd ter herinnering aan een van de auteurs, Dom Phillips, die in juni 2022 werd vermoord vanwege zijn betrokkenheid bij bedreigde inheemse volken van de Amazone.
Luister dit artikel:
Francisco Lima zit in een houten wachttoren en knipt een zoeklicht aan en uit terwijl hij de donkere rivier afspeurt. Hij kamt het gebied uit op eventuele commerciële vissers die de rivieren plunderen in de Javari-vallei, een afgelegen inheems reservaat aan de Braziliaanse grens met Peru.
Zijn wachttoren biedt uitzicht over de rivieren die uitmonden in dit reservaat, waar zesduizend mensen uit acht verschillende stammen wonen, elk met hun eigen taal en gebruiken. Dit gebied kent de hoogste concentratie van zogenoemde geïsoleerde inheemse groepen ter wereld. Naast de inheemse bevolking mogen alleen geautoriseerde bezoekers het reservaat betreden, maar het 12V-lampje dat de 55-jarige Lima gebruikt kan indringers maar moeilijk tegenhouden.
In het kort
• Illegale vissers en stropers bedreigen het bestaan van de inheemse bevolking in de Javari-vallei.
• Gouddelvers vervuilen de rivieren met kwik. Er wordt gejaagd op beschermde diersoorten, zoals schildpadden.
• Mensen die het reservaat binnendringen, moeten zwaarder worden gestraft, en er is meer geld nodig om het reservaat te beschermen.
‘Er is een kortere route,’ zegt hij, terwijl hij ergens in het halfduister een waterweg aanwijst die om de haven loopt. De haven is in het bezit van Funai, de Braziliaanse overheidsdienst voor de bescherming van de inheemse bevolking. De vissers laten hun kano’s vollopen, zegt Lima, dompelen zich onder en kunnen zo stilletjes de straal van het zoeklicht ontlopen.
Warrige schoonheid
Dit groepje houten hutten dat op palen boven de rivier uitsteekt, is een van de vier Funai-bases in de Javari-vallei. De vallei is een wildernis van dichte bossen, steile ravijnen en kronkelende rivieren, zonder wegen of mobieletelefoonnetwerken – en zonder politie. In de rivieren van Javari liggen anaconda’s en alligators op de loer; slangen, jaguars en schorpioenen zwerven door de bossen, apen krijsen in de bomen. Het is van een weelderige, warrige schoonheid die nog onbezoedeld is door menselijk ingrijpen.
Gedurende meer dan tien jaar nadat het reservaat in 1998 werd opgericht, behoorden de zestien geïsoleerde inheemse stammen tot de best beschermde in Brazilië. Maar vandaag de dag wordt het reservaat op meerdere fronten binnengedrongen, waardoor de geïsoleerde groepen, die met pijl en boog of met blaaspijpen jagen en contact met de moderne samenleving vermijden, gevaar lopen. Contact met buitenstaanders kan dodelijk voor hen zijn, omdat zij geen immuniteit hebben opgebouwd tegen ziekten zoals griep.
‘De kwetsbaarheid van deze volkeren neemt toe. Er is geen effectieve bescherming’
‘De kwetsbaarheid van deze volkeren neemt toe,’ vertelde Beto Marubo, een inheemse leider in Javari, in april aan het Permanente Forum over Inheemse Aangelegenheden van de Verenigde Naties in New York. ‘Er is geen effectieve bescherming.’
Inheemse leiders en medewerkers van Funai zeggen dat de conservatieve regering van president Michel Temer het instituut opzettelijk van middelen berooft, zodat ze de machtige lobby van de agro-industrie tevreden kan stellen. ‘Temer wil een einde maken aan inheemse gebieden,’ zegt João Gomes Kanamari, 49 jaar oud en stamlid van de Kanamari. ‘We hebben veel hout. We hebben veel goud en mijnbouwbronnen.’
Op de Funai-basis in Atalaia do Norte, de stad die het dichtst bij het reservaat ligt, zijn de telefoons afgesloten en werkt het internet niet meer. Contracten voor brandstof en andere goederen worden opgezegd en het gerucht gaat dat de basis binnenkort wordt gesloten. ‘Als je het systeem verzwakt, werkt het niet,’ zegt Bruno Pereira, een medewerker van Funai die met geïsoleerde en voormalig geïsoleerde inheemse mensen in het reservaat werkt.
Schildpadden
Diep in de Javari-vallei kunnen vissers tot een halve ton pirarucu [een zoetwatervis] en zevenhonderd schildpadden vangen op een enkele tocht. Allebei zijn het beschermde diersoorten. Ook jagen ze op het land, waardoor geïsoleerde bevolkingsgroepen worden beroofd van waardevolle voedselbronnen.
In de oostelijke regio’s van het land vervuilen illegale gouddelvers rivieren met kwik. Veeboeren rukken op vanuit het zuiden. In de buurt van de noordelijke grenzen worden drugs getransporteerd over de rivier de Solimões – afgelopen oktober werd na een schietpartij 776 kilo cocaïne in beslag genomen.
De Unie van Inheemse Volken van de Javari-vallei heeft de Noorse regering om financiële steun gevraagd. ‘De invasies reiken tot gebieden waar de geïsoleerde groepen leven,’ zegt Paulo da Silva, de coördinator. ‘Maar onze handen zijn gebonden, we kunnen er niets tegen doen.’
Op uitnodiging van zijn organisatie reisden verslaggevers van The Guardian met een Funai-team en inheemse bewoners in een open boot naar dorpen diep in Javari. Daarna trokken ze het bos in om de bewegingen van een geïsoleerde groep te volgen – wat neerkwam op een reis van zo’n 1020 kilometer. Het team onderzocht meldingen door de Marubo, die dicht bij het kleine, afgelegen gehucht São Joaquim een geïsoleerde stam hadden gezien.
‘Ze weten niet dat Funai en vissers verschillende groepen mensen zijn – voor hen is het één pot nat’
Net buiten het reservaat vestigt Bruno Pereira, die de expeditie leidt, de aandacht op een ploeg commerciële vissers. Drie houten boten en een groep kano’s liggen afgemeerd in het water naast een groen, cirkelvormig net om pasgeboren arowana’s [vissen] mee te vangen, die als huisdier worden verhandeld.
Vissers bedreigen de Korubo-stam, die diep in het reservaat woont, in het dorpje Vuku Maë aan de rivier. Naakt, ingesmeerd met het rode sap van urucumzaden of gekleed in kleine flarden stof zitten ze op boomstammen onder een rieten dak, terwijl om hen heen kinderen en kleine aapjes rondscharrelen. Ze vertellen dat het aantal invallen toeneemt. Die ochtend nog hebben vier vissers boven de hoofden van drie Korubo-kinderen waarschuwingsschoten gelost om ze weg te jagen. ‘We maken ons veel zorgen over hoe we kunnen vissen,’ zegt Txitxopi, een dorpshoofd. ‘We zijn bang.’
Xuxu Korubo weet hoe kwetsbaar geïsoleerde inheemse mensen zijn: zelf leefde hij in het wild in het bos tot 2015, toen er contact ontstond met zijn groep. ‘Er waren veel gevechten met vissers,’ zegt Xuxu. Hij maakt zich zorgen om zijn drie broers, die nog steeds in het bos wonen met een andere geïsoleerde groep. ‘Ze weten niet dat Funai en vissers verschillende groepen mensen zijn – voor hen is het één pot nat.’
Patrouilles
De bossen van Javari krioelden voorheen van de houtkappers en kolonisten, maar buitenstaanders werden verdreven toen het gebied in 1998 een inheems reservaat werd. Internationaal geld maakte het voor Funai mogelijk om regelmatig patrouilles uit te voeren, maar die zijn grotendeels stopgezet.
Afgelopen december nam een Funai-team zevenhonderd schildpadden en een halve ton pirarucu van een vissersploeg in beslag. Dat was mogelijk door de samenwerking met de plaatselijke politie – een uitzonderlijke gebeurtenis. Maar terwijl ze de vangst in beslag namen, voeren er alweer andere visserskano’s voorbij, zegt Gustavo de Souza, de plaatselijke coördinator van Funai. Het ontbreekt hem aan personeel en middelen om het gebied te bewaken, vertelt hij. Enkele maanden geleden werd een Funai-team beschoten door een andere groep vissers. Medewerkers van het instituut zijn doorgaans niet gewapend en er zijn geen duidelijke regels opgesteld om eventuele arrestaties te verrichten. ‘Het is gevaarlijk om achter vissers of jagers aan te gaan die gewapend zijn en werken in teams van zes,’ zegt De Souza.
De budgetten van Funai slonken al voordat president Temer in 2016 aantrad. Hij decimeerde wat er nog van over was en zette de afbakening van nieuwe reservaten stop. Het budget waarmee Funai het inheemse land, dat 13 procent van het Braziliaanse grondgebied beslaat, moet beschermen en nieuwe gebieden moet afbakenen, bedroeg vorig jaar slechts 3,8 miljoen Britse pond, minder dan een derde van wat er in 2013 voor was uitgetrokken. Daarvan was slechts 380.000 pond opzijgezet voor de bescherming van de Javari-vallei. Daartegenover gaf Brazilië in 2017 60 miljoen pond uit aan huisvestingstoelagen voor goedbetaalde rechters, zelfs voor rechters in het bezit van een eigen huis. ‘Er is een politieke groep in Brazilië die Funai wil verzwakken,’ zegt De Souza, ‘om deze gebieden makkelijker te kunnen uitbuiten.’
Veel vis
Er is weinig begrip voor dergelijke zorgen in Atalaia do Norte. Volgens Roberto da Costa, 47 jaar en voorzitter van de plaatselijke vissersvereniging, komt dat doordat het reservaat te groot is. ‘Het is veel land voor weinig inheemse mensen,’ zegt hij, en hij voegt eraan toe dat de visserij een van de weinige inkomstenbronnen is in deze verarmde regio. ‘Soms betreden [de vissers] het land van de inheemse bevolking omdat ze wel moeten, omdat het nodig is voor hun familie,’ zegt hij. ‘Er zit daar veel vis.’
Op de vismarkt in Leticia, net over de Colombiaanse grens, verkopen marktkramers openlijk pirarucu. Ze zeggen erbij dat de vis uit Brazilië komt, waar die legaal alleen in kwekerijen gevangen mag worden, en geven het mobiele nummer van een man die levende baby-arowana’s te koop aanbiedt voor 50 Britse pence per stuk. Een mannetjesvis kan er wel tweehonderd in zijn bek houden.
‘Veel vissers vallen binnen en nemen onze rijkdommen mee’
Op een bijeenkomst in het houten schoolgebouw van het dorp Rio Novo, diep in het reservaat, spreken Marubo-bewoners hun woede en frustratie uit over het falen van het instituut om te voorkomen dat vissers hun gebied binnendringen. Ook uiten ze hun zorgen over in isolatie wonende ‘familieleden’, zoals ze hen noemen. ‘Veel vissers vallen binnen en nemen onze rijkdommen mee,’ aldus Alderney Marubo van 45, de dorpsonderwijzer. ‘We willen toezicht houden op onze eigen rivieren.’ Zijn broer Daniel, 50 jaar en werkzaam bij de kliniek, vraagt om die reden om een boot met buitenboordmotor. ‘Het is ons land,’ zegt hij.
Volgens Bruno Pereira zouden inheemse bewoners die over gps beschikken en geschoold zijn in landbeheer veel meer kunnen doen – zoals ook gebeurt in andere Amazonestaten als Pará, waar leden van de Munduruku-stam hun eigen land in kaart hebben gebracht om druk uit te oefenen op een vastgelopen demarcatieproces. ‘We moeten hun meer macht geven,’ aldus Pereira. Hij is voorstander van meer samenwerking tussen Funai, de politie en het Braziliaanse milieu-instituut. Ook wil hij zwaardere straffen zien voor mensen die het reservaat binnendringen, en meer geld om het reservaat te beschermen.
Paulo da Silva van de Unie van Inheemse Volken zegt dat de mensen van de Javari-vallei een actievere rol moeten gaan spelen in het beheer van hun eigen gebied. Hij vertelt dat 36 inheemse bewoners onlangs een tiendaagse workshop van een non-profitorganisatie hebben bijgewoond. Daar leerden ze hoe ze gps en andere cartografische instrumenten kunnen gebruiken en hoorden ze ook hoe inheemse bewoners uit andere gebieden hun land bewaken. Dat was, aldus Da Silva, alvast een begin.
Abu Dhabi breidt zijn militaire capaciteit uit en versterkt zijn macht in het Midden-Oosten door historische contracten te sluiten met Frankrijk en Zuid-Korea, en te onderhandelen met Israël.
De recente aanvallen op de VAE door raketten en drones van de sjiitische Houthi-rebellen uit Jemen toonden weer aan hoe kwetsbaar deze stadstatenfederatie in de Golf van Perzië is. Haar economie steunt op een uitgebreide energie-infrastructuur, internationale knooppunten in de vorm van enorme luchthavens en grotendeels buitenlandse arbeidskrachten.
De VAE zitten in de door Saudi-Arabië geleide militaire coalitie die vecht tegen de Houthi’s in Jemen. Ze hebben een van de krachtigste luchtverdedigingssystemen in de regio. Deze bestaat voornamelijk uit Amerikaanse wapens, zoals de wat oudere HAWK-raket, de effectievere Patriot PAC-3-raket en het THAAD-luchtverdedigingssysteem dat voor het eerst dit jaar in gevechtshandelingen werd gebruikt en een Houthi-raket vernietigde. Deze raketbatterijen beschermen luchthavens, olie- en gasinstallaties en militaire bases. Hoewel dit een prima verdedigingssysteem is, lukt het de Houthi’s nog steeds om er bressen in te slaan, zoals in Abu Dhabi, waar ze de luchthaven en een brandstofdepot beschadigden, waarbij drie mensen om het leven kwamen.
Van de VN naar het voorzitterschap van Interpol
Als teken van hun toenemende invloed op het internationale toneel, bezetten de Verenigde Arabische Emiraten sinds begin dit jaar als niet-permanent lid een zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, die ze zullen behouden tot eind 2023. Het land heeft zich in 1971 aangesloten bij de VN en ook al een Veiligheidsraadszetel bezet in de periode 1986-1987, aldus de Saoedische krant Arab News. In oktober 2021 waren de Emiraten al in de Mensenrechtencommissie van de VN gekozen. En in november van datzelfde jaar haalde het land het voorzitterschap binnen van Interpol. Dat wordt sindsdien bekleed door Ahmed Naser Al-Raisi. De benoeming van deze voormalige inspecteur-generaal van het ministerie van Binnenlandse Zaken van de Emiraten leidde tot nogal wat polemiek vanwege verdenkingen van marteling. Sinds vorige week wordt er in Parijs onderzoek naar hem gedaan inzake ‘marteling’ en ‘barbaarse praktijken’.
Oorlog in Jemen
De VAE kunnen meer van dergelijke aanvallen verwachten, gezien hun hernieuwde betrokkenheid bij de oorlog in Jemen, waarbij volgens schattingen van de Verenigde Naties al zo’n 377.000 doden vielen. De door Iran gesteunde Houthi’s verliezen weliswaar terrein op milities die steun krijgen van de VAE, maar de tegenaanvallen van de Houthi’s noodzaken de VAE hun gelaagde luchtverdedigingssysteem te versterken met nieuwe en zeer effectieve wapens van uiteenlopende leveranciers. Zo hopen ze de bevoorradingsproblemen waar Saoedi-Arabië momenteel mee kampt te vermijden. Het koninkrijk heeft het afgelopen jaar zo veel Houthi-raketaanvallen afgeweerd dat het nu een nijpend tekort heeft aan Patriot-raketten. Versnelde leveringen uit de Verenigde Staten zijn mogelijk niet voldoende om deze leemte op te vullen.
Koorddansersdiplomatie
Sinds 2011 spelen de Verenigde Arabische Emiraten ‘al een krachtpatsersrol in het Midden-Oosten, waarbij ze niet aarzelden krachtige militaire middelen in te zetten om de gevolgen van de Arabische Lente de kop in te drukken’, meldt Mohammed Barhouma op de site Sada. Maar tegenwoordig lijken ze vastbesloten ‘communicatie, diplomatie en bemiddeling te laten prevaleren om problemen met hun regionale rivalen en tegenstanders te vermijden’. Ze liggen niet openlijk meer overhoop met Qatar en hebben zich verzoend met Turkije door middel van een bezoek van Mohammed bin Zayed aan Ankara in november 2021, gevolgd door een bezoek van de Turkse president aan Abu Dhabi in februari 2022. Maar vooral bemiddelen ze als ware ‘koorddansers’ tussen twee landen die elkaars gezworen vijanden zijn, namelijk Israël en Iran. Ze cultiveren hun vriendschaps- en partnerschapsbanden met Israël en werken tegelijkertijd aan een minder gespannen relatie met Iran. Aan het met name door de Amerikanen gedecreteerde embargo tegen Iran hebben ze toch al nooit echt meegedaan, aangezien dat land hun op vier na grootste exportmarkt is voor niet-aardolieproducten.
Wapendeals
In hun streven naar een gelaagde luchtverdediging hebben de VAE gekozen voor de aankoop van voornamelijk Zuid-Koreaanse en Israëlische raketten, al is het grootste deel van de wapens nog steeds van Amerikaanse makelij. De HAWK-raket, die stamt uit 1959, is na een groot aantal upgrades nu vrijwel definitief verouderd. Hij ruimt het veld voor Zuid-Koreaanse luchtdoelraketten voor de middellange afstand (Cheongung 2) evenals bestaande Patriot-batterijen.
De verkoop aan de VAE van deze geavanceerde raketten, inclusief bijbehorende radars, levert Zuid-Korea 3,5 miljard dollar op
De verkoop aan de VAE van deze geavanceerde raketten, inclusief bijbehorende radars, levert Zuid-Korea 3,5 miljard dollar op. Nooit eerder sloot het land zo’n grote wapendeal. Beloften van nauwe samenwerking bij de ontwikkeling van raketten maken deel uit van de overeenkomst. De Cheongung 2-raket is gedeeltelijk afgeleid van de zeer effectieve Russische S-400, heeft een bereik van veertig kilometer en kan meerdere doelen tegelijk aanvallen. Hij is bovendien zeer goed bestand tegen elektronische storing.
Ondanks de omvang van de Zuid-Koreaanse deal, zou Israël het meest kunnen profiteren van de wapenbehoefte van de VAE. De Emiraten voeren besprekingen met Israël over de aankoop van de Barak 8- of van de Spyder-luchtverdedigingsraketsystemen. De eerste Zuid-Koreaanse wapens komen pas in 2024; de VAE zien de Israëlische systemen als een tussenoplossing.
Een beeld scheppen van een modern land
‘Het mooiste gebouw op aarde opent zijn deuren,’ juichte de VAE-site Al-Ain op 22 februari jongstleden. Het betreft het Museum van de Toekomst, ‘een architectonisch icoon dat laat zien dat de Verenigde Arabische Emiraten klaar zijn voor de uitdagingen van de toekomst’. Het voegt zich bij andere ‘toonaangevende gebouwen’ van de hand van sterarchitecten, zoals het Louvre in Abu Dhabi van de Fransman Jean Nouvel, het Nationaal Museum van de Brit Norman Foster of een toekomstig Guggenheim-filiaal van de Amerikaan Frank Gehry. De VAE herbergen ook enkele gerenommeerde buitenlandse universiteiten, zoals de Sorbonne, American University en de London Business School. Om hun soft power te consolideren en een beeld te scheppen van een modern land hebben ze het burgerlijk huwelijk voor niet-moslims ingevoerd en het weekend, dat in de meeste moslimlanden op vrijdag begint, naar zaterdag en zondag verplaatst.
Barak 8
De geavanceerde Barak 8 is ook gekocht door het Indiase leger. Azerbeidzjan zou een Barak 8 hebben gebruikt om een geavanceerde Iskander-raket neer te schieten, die door Armenië was afgevuurd in de oorlog die in 2020 tussen de twee landen woedde. De raket heeft een groter bereik dan zijn Zuid-Koreaanse tegenhanger en kan meerdere doelen tegelijk vernietigen.
De VAE zijn in gesprek met Israël om de Iron Dome te kopen
De meeste ballistische raketten van de Houthi’s zijn succesvol onderschept, maar met hun met explosieven volgeladen drones lukt het hen nog wel vaak om doel te treffen. Om dit gat in hun luchtverdediging te dichten, zijn de VAE ook in gesprek met Israël om de Iron Dome te kopen. Dit systeem, dat Israël zelf gebruikt om projectielen uit de Gazastrook te neutraliseren, biedt een extra verdediging tegen langzamere, laagvliegende drones en kruisraketten. Daarnaast betekent een verdieping van de veiligheidssamenwerking dat de twee landen steeds meer inlichtingen met elkaar zullen delen. De VAE, met hun nieuwe, geavanceerde, gelaagde raketverdediging, zouden een waarschuwingssysteem voor mogelijke raketaanvallen vanuit Iran op Israël kunnen opzetten. Israël wint dan kostbare tijd voor de lancering van zijn eigen onderscheppingsraketten.
De VAE wenden zich niet alleen tot andere landen om hun honger naar wapens te stillen. Door miljarden te spenderen aan onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma’s heeft de federatie van stadstaten haar eigen defensie-industrie een oppepper gegeven.
In 2021 lanceerde Halcon, een leverancier van precisiegeleide wapens in Abu Dhabi, zijn nieuwe luchtverdedigingssysteem SkyKnight. Het is ontworpen om helikopters, onbemande luchtvaartuigen (UAV’s, Unmanned Aerial Vehicles) en raketten te vernietigen. Het is gemaakt om doelen op korte afstand (tot tien kilometer) te onderscheppen. Samen met de Iron Dome en het bestaande Russische Pantsir-luchtverdedigingssysteem, levert het een indrukwekkend gelaagd verdedigingsnetwerk op.
Een militaire industrie
De Verenigde Arabische Emiraten ‘gaan over op plaatselijke wapenproductie om hun nu nog grotendeels van koolwaterstof afhankelijke economie te diversifiëren en minder aangewezen te zijn op buitenlandse leveranciers’, meldt financieel persbureau Bloomberg. Daartoe hebben de VAE enkele miljarden euro’s in hun defensie-industrie geïnvesteerd, met opmerkelijk resultaat.
Het in 2019 opgerichte bedrijf Edge, gespecialiseerd in ‘autonome technologie’ en ‘slimme projectielen’, is een van de paradepaardjes van de defensie-industrie van de VAE. In 2020 was de holding, die is gevestigd in Abu Dhabi en vijfentwintig ondernemingen telt, goed voor 1,3 procent van de mondiale wapenverkoop en bezette daarmee de tweeëntwintigste plaats op de wereldranglijst van defensieondernemingen, aldus Bloomberg. Edge heeft zich razendsnel ontwikkeld tot een succesvolle exporteur. Het dochterbedrijf Halcon heeft in 2021 een nieuw luchtafweersysteem voor de korte afstand (10 kilometer) gelanceerd, SkyKnight geheten, dat is bedoeld voor het onderscheppen van helikopters, drones en raketten. En het heeft bevestigd projectielen voor het afweersysteem SkyKnight te hebben verkocht aan het Duitse defensiebedrijf Rheinmetall AG.
Geavanceerd systeem
De Emiraten beschikken over een van de meest geavanceerde luchtverdedigingssystemen in de Golfregio. Met deze nieuwe moderne wapens zullen ze elke beschermingslaag verbeteren en hiaten in vorige systemen dichten, waardoor groepen of landen er veel moeilijker doorheen kunnen breken. En door een intensiever gebruik van Saoedische en Amerikaanse sensorinformatie zijn inkomende raketten en drones sneller te herkennen en te vernietigen.
De VAE streven niet alleen naar versterking van hun luchtverdediging. De kleine maar goed opgeleide luchtmacht krijgt een enorme impuls, getuige de in december aangekondigde aankoop van tachtig geavanceerde Franse multifunctionele Rafale-gevechtsvliegtuigen. Kosten: 18 miljard dollar, waarmee de grootste Franse wapendeal ooit een feit is.
Volgens het International Institute for Strategic Studies (IISS) bezitten de Emiraten 156 gevechtsvliegtuigen. Als daar 80 zeer effectieve Rafales bij komen, neemt de gevechtskracht van de VAE aanzienlijk toe, waardoor de machtsverhoudingen in de regio nog verder in hun voordeel uitvallen. Hierdoor zullen de Emiraten hun robuuste buitenlandse beleid en de oorlog in Jemen kunnen voortzetten, in de wetenschap dat hun kwetsbaarste plekken, steden en luchthavens een stuk beter beschermd zijn tegen aanvallen van Houthi’s.
‘Alsof mijn hersens in slowmotion door een bijl worden gespleten.’ Het is een van de plastische beschrijvingen die auteur Titus Arnu geeft over de migraine aanvallen waar hij aan lijdt. Hij probeerde alles om ervan af te komen. Niks helpt echt. Behalve het verzet tegen de meest voorkomende hersenziekten staken.
Wie een idee wil krijgen van hoe migraine voelt, kan luisteren naar het begin van Richard Wagners opera Siegfried. Dat begint met een dof gebrom. Strijkers strijken, paukenisten slaan op de pauken, dan intensiveert de muziek tot een pulserend ritme met een schril hameren, rinkelen en bonzen. En ten slotte de woorden, die er eerder uitgeperst dan gezongen worden: ‘Zwangvolle Plage! Müh’ ohne Zweck!’ Het lijkt of Wagner, zelf een migrainelijder, van een van zijn aanvallen muziek heeft gemaakt.
Lange tijd kon ik weinig beginnen met zijn muziek, misschien omdat het in mijn eigen hoofd vaak zozeer bromt, rinkelt en hamert dat ik er niet ook nog melodieën bij kan hebben die zo klinken. Mijn eerste aanval kan ik me niet meer precies herinneren, maar ik moet 14 of 15 jaar geweest zijn en sindsdien ben ik die taaie ziekte nooit meer kwijtgeraakt. Ik heb er in de Himalaya nachten mee doorwaakt in een tent, heb mijn hoofd tegen de verkoelende tegels van hotelbadkamers gedrukt en op vierduizend meter hoge bergen mijn bonzend hoofd met sneeuw ingewreven. Ik weet niet meer hoeveel afspraken ik al heb afgezegd vanwege mijn ziekte, en één keer – dat vergeet ik nooit – moest ik me op mijn eigen verjaardagsfeestje terugtrekken in de verduisterde slaapkamer. Mijn grootste tegenstander zit in mijn hoofd.
Soms ben ik weken achtereen vrij van pijn, maar nooit zo lang dat ik de ziekte echt zou kunnen negeren. In slechte perioden overvalt ze me twee of drie keer per week. Ik heb dan het gevoel alsof mijn hersens in slowmotion door een bijl worden gespleten. Een typische aanval begint met een flikkering voor de ogen, die kan uitgroeien tot een onverdraaglijk bont lichtorgel, de aura. Ik word duizelig en misselijk, dan komt de pijn erbij. Eerst drukkend of bonzend, later stekend; eerst alleen bij de slapen, op een gegeven moment in mijn halve hoofd, meestal aan de rechterkant, soms aan de linker.
Ik ben niet de enige met het probleem, maar dat brengt een oplossing niet dichterbij
Ik ben een van de ongeveer negen miljoen Duitsers die min of meer regelmatig lijden aan zulke aanvallen. Op de lijst van ziektes die tot arbeidsongeschiktheid leiden staat migraine wereldwijd op de derde plaats, volgens het medische vaktijdschrift The Lancet, na ziekten van het bewegingsapparaat en depressies. Ik ben dus niet de enige met het probleem, maar dat brengt een oplossing niet dichterbij. In de voorbije decennia heb ik zo ongeveer alles uitgeprobeerd om me van mijn hoofdpijn te bevrijden: de klassieke aspirine, Ibuprofen, paracetamol. Ook bètablokkers, ayurveda, autogene training, yoga-oefeningen, duursport, vasten, aderlaten en acupunctuur. Een tijdlang heb ik me getraind in het afzien van dingen: geen koffie, geen rode wijn, geen kaas en geen chocolade. Alles vergeefs, de aanvallen komen steeds terug.
Nu nog één poging: een kliniek in Königstein im Taunus, in mijn familie niet onbekend. In de jaren zeventig was het de eerste kliniek die zich specialiseerde in hoofdpijn en migraine; al veertig jaar lang behandelen ze daar mensen zoals ik. Dus als ze ergens weten hoe ik mijn vijand kan verslaan, dan zijn het wel de artsen daar, en bovendien ga ik de raad inwinnen van migraine-coryfeeën uit heel Duitsland. Ik laat me drie dagen lang in de kliniek opnemen, zal lotgenoten ontmoeten, elektrische golven door mijn schedel laten jagen, me inwrijven met ijs – en hopelijk met een helder hoofd naar huis terugkeren.
‘Alsof mijn hersens in slowmotion door een bijl worden gespleten’
Het affiche bij de ingang schrikt me aanvankelijk wel af: dertien gloeiende spijkers boren zich in het rechteroog van een man, zijn mond geopend in een stomme schreeuw, het linkeroog van pijn vertrokken. Een drastische begroeting, maar wel passend. Het affiche, dat eruitziet als reclame voor een spookhuis, kondigt een lezing over hoofdpijn aan. De mensen die door deze deur gaan, voelen zich vaak precies als die arme kerel op het spijkerplaatje, dat weet ik maar al te goed. Het is zondagavond en de kliniek ziet er ondanks het horroraffiche uitnodigend uit: een villa van drie verdiepingen met een moderne aanbouw, omgeven door oude bomen, met uitzicht op de beboste heuvels van het Taunusgebergte.
In het hoofdgebouw kraken de oude vloerdelen onder de stappen van de kuurgasten. Een verpleegster wijst me een rustige eenpersoonskamer toe op de bovenste verdieping. Voor het raam een park en de ruïne van de burcht van Königstein. De verpleegster overhandigt me een blaadje met het programma voor de komende dagen. Een korte samenvatting: 9.30 uur: progressieve spierontspanning, 10 uur: rugtraining, 12 uur: middagmaal, 13 uur: lezing over hoofdpijn, 15 uur: stressbeheersing, en 16.30 uur: Qi Gong. In de kliniek bekommert men zich om lichaam en geest, omdat beide evenzeer verantwoordelijk zijn voor het gerinkel in de hersenen.
Pauzeknop
Daarom ben ik ook niet tot voor de deur van de kliniek gereden, maar heb ik de 2 kilometer van het station naar de kliniek te voet afgelegd, voor nog een halfuur beweging. Voor een migrainepatiënt als ik is dat even belangrijk als regelmatig slapen, al heb ik dat vroeger niet zo serieus genomen. Toen onze kinderen nog klein waren, ben ik eens de hele nacht met de auto doorgereden, van München naar Toscane, omdat ik me verbeeldde dat dat ontspannener was. Dat was het ook, maar alleen voor de anderen.
De eerste drie dagen van de vakantie bracht ik door in een verduisterde kamer, en ik zwoer bij mezelf voortaan alleen nog overdag te rijden en ’s nachts te slapen. In onze slaap herstelt ons brein zich en verwerkt tijdens de droomfasen de belevenissen en emoties van de dag. Maar het brein van veel migrainelijders is zo gevoelig dat slaap mogelijk niet voldoende is voor het psychisch herstel, zegt psychotherapeute Anke Pielsticker, die in haar praktijk in München veel patiënten met pijn behandelt. Op mijn zoektocht naar een middel tegen de kwaal zal ze mij nog beslissende tips geven. Een migraineaanval kan pijnlijk en vermoeiend zijn, maar uiteindelijk fungeert die als een pauzeknop voor het brein wanneer alles je te veel wordt. Deze avond besluit ik de pauzeknop zelf in te drukken, vroeger dan gewoonlijk. Om half elf doe ik het licht uit.
Als ik de volgende morgen in de eetzaal kom, zitten daar vooral vrouwen; ik ben een van de weinige mannen. Het ruikt er naar koffie en roerei. De jongste patiënt is begin twintig, de oudste bijna tachtig jaar oud. Sommigen zijn hier voor het eerst, anderen hebben al meerdere kuren achter de rug, vertellen ze. De meesten blijven twee tot drie weken in de kliniek. Dat ik als man veeleer een uitzondering ben, is geen toeval, maar komt overeen met de statistieken. Tussen de tien en vijftien procent van de Duitse bevolking lijdt aan migraine; voor de puberteit zijn het nog ongeveer evenveel jongens als meisjes, maar daarna lijden vrouwen tot driemaal zo vaak aan de ziekte als mannen [in Nederland zijn de cijfers vergelijkbaar: veertien procent van de bevolking meldt klachten en dat zijn, vooral op middelbare leeftijd, ruim drie keer zo veel vrouwen als mannen].
Mijn familie is het beste voorbeeld. Mijn moeder herinnert zich nog dat mijn grootmoeder vaak een of twee dagen in een verduisterde kamer zat en met niemand sprak. Ik op mijn beurt herinner mij hoe mijn moeder zich in haar verduisterde slaapkamer terugtrok, en mijn dochter heeft nu ook migraine, zij het gelukkig niet zo vaak. De migraine lijkt bij ons van generatie op generatie doorgegeven te worden, zoals in andere families schulden, of huizen.
‘De genetische aanleg speelt zeker een rol. Er bestaan risicogenen, maar dat is geen verklaring,’ zegt een arts in de kliniek daarover. Twintig jaar geleden was mijn moeder hier overigens ook als patiënt.
Lange tijd werd migraine niet verklaard noch serieus genomen. Het werd afgedaan als ‘vrouwenziekte’ en hysterische aanstellerij. Tot in de jaren negentig wist men maar weinig over de neurobiologische oorzaken ervan, en misschien zijn er ook daarom nog steeds veel vooroordelen. In slechte mannengrappen wordt migraine nog altijd gebruikt als synoniem voor ontbrekende seks, en mannen die over migraine klagen staan bij hun collega’s algauw te boek als sullen.
In de loop der jaren heb ik veel oppervlakkige kennis over het onweer in mijn hoofd verzameld. Bij de introductielezing, die plaatsvindt in een salon met houten lambriseringen, leer ik nu dat het begrip stamt van het Griekse ‘hemikrania’, dat letterlijk ‘halve schedel’ betekent. En migraine is geen hysterische inbeelding, maar een uiterst complexe neurologische ziekte. Al is ze nog lang niet volledig onderzocht, de wetenschappers zijn het erover eens dat bepaalde neurotransmitters met de naam calcitonine gene-related peptide (afgekort CGRP) afgescheiden worden die de bloedvaten van het hersenvlies verwijden en een lokale ontsteking veroorzaken. De veroorzakers zijn talrijk, daarom is de ziekte moeilijk te behandelen, maar wel makkelijk te diagnosticeren. De symptomen zijn bij de meeste patiënten namelijk heel typisch: hoofdpijn, misselijkheid, overgevoeligheid voor lawaai, licht en geuren.
Meestal speelt migraine zich af in het verborgene omdat de mensen zich tijdens een aanval moeten terugtrekken op een rustige, donkere plek, zoals ik indertijd op mijn verjaardagsfeest, en als alles voorbij is, valt er aan hen nauwelijks meer iets te merken. Maar er zijn ook gelegenheden waarbij de migraine onaangenaam duidelijk zichtbaar wordt, bijvoorbeeld op reis.
Lange tijd werd migraine niet verklaard noch serieus genomen. Het werd afgedaan als ‘vrouwenziekte’ en hysterische aanstellerij
Langs de A95 is er een parkeerplaats die ik beter ken dan welke andere ook. Daar heb ik eens meerdere uren naar een groene vuilniscontainer zitten staren, terwijl ik af en toe kreunde, ademhalingsoefeningen deed en kniebuigingen maakte, omdat ik die tien kilometer naar huis tijdens een aanval gewoon niet meer haalde.
Met afschuw herinner ik me ook het vliegveld van Kingston op Jamaica, waar ik werd overvallen door een van de ergste migraineaanvallen tot dan toe, uitgerekend vlak voor de lange vlucht terug naar Duitsland. Een halve dag lang zat ik in de tropische hitte en dacht dat mijn schedel zou exploderen. De pijn was nauwelijks te verdragen, zodat ik op een bank in een hoekje luid zat te kreunen en mijn voorhoofd probeerde te verkoelen. Reggae, etensgeuren, bontgekleurde T-shirts – alles kwam heftiger en luider binnen dan het in werkelijkheid toch al was. Waarschijnlijk zag ik eruit als iemand die bijkomt van een slechte trip, terwijl ik alles gegeven zou hebben voor een effectieve drug tegen de migraine.
Gewone pijnstillers als Ibuprofen, paracetamol en aspirine helpen alleen bij lichte aanvallen, en bij sommige mensen werken ze helemaal niet. Als bijzonder nuttig hebben zich de zogenaamde triptanen bewezen, die meer kunnen dan de klassieke medicamenten. Bij een migraineaanval ontdoet het lichaam zich in één keer van zijn voorraad serotonine, een natuurlijke pijnremmer. De triptanen sluiten dan aan op die serotoninereceptoren en verzachten de pijn. ‘Triptanen zijn in hoge mate vrij van bijwerkingen, maar ze helpen niet iedereen,’ zegt hoofdarts Charly Gaul in zijn spreekkamer in de aanbouw van de kliniek. Hij is een man met een klein brilletje en fijnzinnige humor, bij wie je je snel op je gemak voelt. ‘In principe moet je triptanen niet meer dan tien dagen per maand innemen,’ zegt hij, ‘anders kunnen de tabletten weer een eigen vorm van hoofdpijn veroorzaken.’ Veel patiënten die in de kliniek in Königstein inchecken moeten daarom eerst een medicijnpauze in acht nemen. Maar lolly’s krijgen ze allemaal.
Ijslolly en pepermunt
’s Middags staat zuster Carmen op de eerste verdieping van de kliniek naast een grote koelkast en wacht tot ze mij een frottering kan toedienen. Als het aan haar ligt, moet ik dat nu tweemaal per dag doen: een ijslolly, dus bevroren water, in een yoghurtbeker uit het vriesvak nemen en daarmee voor het douchen uitvoerig mijn armen, benen, hals en nek inwrijven. Dat bevordert de doorbloeding en is goed voor het vegetatieve zenuwstelsel, zegt zuster Carmen. Een soortgelijke werking heeft de pepermuntstift, die ze me geeft om uit te proberen. Die zou verkoelend werken en met zijn etherische geur helpen tegen hoofdpijn.
Daarna legt ze me nog een veel hardere methode uit: een klein elektrisch apparaat dat Cefaly heet, dat ik voor het slapengaan met een pleister op mijn voorhoofd moet plakken om schokgolven door mijn schedel te laten jagen. Alsof ik nog niet genoeg pijn heb. Wie als ik meer dan drie migraineaanvallen per maand heeft, wordt aangeraden preventief te werk te gaan met zulke ontspanningstechnieken, maar ook met bètablokkers en substanties die voorgeschreven worden bij depressies of epilepsie. Relatief nieuw is de preventieve behandeling met antistoffen die de werking van de neurotransmitter CGRP beïnvloeden. Bij veel patiënten zouden ze tot een duidelijke vermindering van de migraine geleid hebben. Maar ook dat zijn geen wondermiddelen waarmee je definitief van migraine af komt, zegt Stefanie Förderreuther aan de telefoon. Zij is neuroloog aan de universiteitskliniek in München en vicepresident van de Duitse Migräne- und Kopfschmerzgesellschaft (DMKG). Een wondermiddel, dat was ook te mooi geweest om waar te zijn.
’s Avonds probeer ik het elektroapparaatje uit. Op migrainefora lees ik verschillende meningen over elektrostimulatie. Er is sprake van een ‘voorhoofdsband met een hersenscanner’ en van een ‘persluchthamercapsule’. Eerst merk ik helemaal niets, dan krijg ik het gevoel alsof een horde mieren over mijn hoofd marcheert. Het kriebelt, steekt en doet een beetje pijn. Na tien minuten wordt het kriebelen sterker, ik sluit mijn ogen. Stroomimpulsen jagen in de vorm van golven door mijn brein en ik heb het gevoel dat iemand mijn voorhoofd bewerkt met een slijpmachine. Dat moet de trigeminuszenuw, die door grote delen van de schedel loopt en vlak bij de bloedvaten in de hersenen ligt, zodanig stimuleren dat de zenuwen opnieuw geschakeld worden en het ontstaan van de pijn wordt afgeremd. Een vrijwillige hersenspoeling zogezegd. En dat zou goeddoen? We zullen zien. Of het apparaat de hoofdpijnen werkelijk vermindert, zal pas na een paar weken, of zelfs maanden, blijken, heeft zuster Carmen gezegd.
De volgende dag, mijn tweede, tref ik in de gangen van de kliniek alle mogelijke personages aan, van de jongeman met het afgetrainde lichaam die je voortdurend vertelt over zijn vermoeiende baan, via de supercorrecte perfectionist, die zijn behandelingsplan meebrengt in een geplastificeerde ordner en bij elke lezing meeschrijft, tot en met de licht gereserveerde oudere dame die in de psychologische groepssessies nauwelijks iets over zichzelf wil prijsgeven. Op de tafel in de gemeenschapsruimte staat een schotel met gedroogde bonen. Elk van de vier deelnemers moet er een handvol van nemen en voor elk positief moment van de dag een boon van de rechter in de linker broekzak overhevelen. Een oefening in oplettendheid die moet helpen om dagelijkse gebeurtenissen beter te aanvaarden, ook negatieve. Veel bonen blijven echter in de rechterbroekzak – typisch voor migrainelijders. Wij hebben de neiging om de slechte bonen te zoeken en de mooie over het hoofd te zien. En we eisen vooral graag te veel van onszelf. In het beroepsleven, in relaties en in onze vrije tijd. We stellen onszelf onbereikbare doelen, willen zo perfect mogelijk zijn en worden wanhopig als dat niet allemaal lukt.
Dan opent de psycholoog het kringgesprek: moet het absoluut de Matterhorn zijn, of is een klim naar een top in de Voor-Alpen ook wel genoeg? Leidt het echt tot een bankroet als je eens een opdracht laat lopen en een paar dagen vrij neemt? Steeds weer rustmomenten inplannen in het dagelijks leven is niet alleen voor migrainelijders belangrijk, maar is voor hen wel extra belangrijk. Ze hebben ontspanning nodig om overbelasting te voorkomen. Makkelijk gezegd, als je hoofd altijd maar doormaalt. ‘Migrainelijders hebben hun antennes overal,’ zegt psychotherapeute Anke Pielsticker. ‘Dat is een gave, maar het kan ook een last worden.’ Ze formuleert het positief: ‘Migrainepatiënten hebben een groot potentieel.’ Zoals Richard Wagner leden ook de componisten Gustav Mahler, Frédéric Chopin en Claude Debussy aan migraine. Salvador Dalí schilderde zijn smeltende horloges naar het schijnt tijdens een aanval van hoofdpijn. En het wazige flakkeren op Vincent van Goghs schilderij Sterrennacht doet denken aan de kleureffecten van een aura. Hoofdpijnpatiënt Franz Kafka beschreef nauwkeurig de ‘omhoogschietende pijn’ boven de neuswortel, de scherpe druk in de voorhoofdsrimpel en het gevoel alsof er ‘dunne plakken’ van zijn hersens werden afgesneden – een ‘foltering’. Voor de migrainelijder Friedrich Nietzsche was de pijn zelfs ‘een bevrijder van de geest’.
Zakdoekjes
Natuurlijk zijn niet alle migrainepatiënten zo idioot creatief als Van Gogh of Nietzsche. Tussen de getroffenen die ik in de migrainekliniek leer kennen zit althans geen wereldberoemde kunstenaar. Maar blijkbaar hebben migrainepatiënten innerlijk iets gemeen. ‘Hun hersenen functioneren anders,’ legt hoofdarts Charly Gaul mij uit in zijn spreekkamer. ‘Migrainelijders zijn oplettender en kunnen dingen slechter negeren.’ Dat ken ik maar al te goed: wanneer er tien mensen aan een tafel door elkaar praten of twee muziekstukken tegelijk te horen zijn omdat radio en tv allebei aan staan, houd ik dat nauwelijks uit. En in een ruimte waar een wekker tikt, kan ik niet slapen. Het kan een kwaliteit zijn om hypersensitief te zijn, maar het veroorzaakt ook problemen.
Toen ik voor mijn reis naar Königstein psychotherapeute Anke Pielsticker bezocht in haar praktijk, met uitzicht op de daken van de binnenstad van München, was het eerste wat mij opviel de grote verpakking papieren zakdoekjes op de tafel naast de sofa. In de sessies wordt veel gehuild. Patiënten die al jarenlang met migraine kampen zijn vaak aan het eind van hun Latijn. Wie meer dan drie, vier aanvallen per maand heeft en daardoor steeds weer meerdere dagen knockout is, heeft niet alleen te lijden onder de lichamelijke symptomen, de ziekte heeft ook psychische gevolgen. Veel van haar patiënten voelen zich terneergeslagen, zegt Pielsticker. Ze worden murw geslagen door de steeds terugkerende pijn en zijn bang dat ze de regie over hun dagelijks leven kwijtraken. Sommigen schamen zich voor de ziekte, zoeken de schuld bij zichzelf en verliezen zich in zelfmedelijden. Maar een samenhang tussen migraine en depressies of angststoornissen is niet aangetoond, volgens de psychotherapeute.
Met het weer is het net zo: hoogstwaarschijnlijk is er een samenhang, maar of er echt zoiets bestaat als weergevoeligheid is wetenschappelijk omstreden. Veel migrainepatiënten melden bijzonder sterke aanvallen bij omslagen in het weer. In het gebied van de Voor-Alpen geldt de föhn als een van de typische uitlokkers. ‘Er lijken inderdaad individueel ervaren weersomstandigheden te zijn die aanvallen kunnen uitlokken,’ zegt Stefanie Förderreuther aan de telefoon. Om uit te zoeken wat er waar is van dit fenomeen heeft Hochschüle Hof het project ‘Migraineradar’ in het leven geroepen, samen met de kliniek in Königstein, het ministerie van Onderwijs en het Deutsche Migräne- und Kopfschmerzgesellschaft. Migrainepatiënten kunnen middels een app vrijwillig data over hun hoofdpijn melden, die data worden met het weerbericht vergeleken. Het is overigens de vraag of zulke gegevens de betrokkenen verder helpen: ‘We kunnen het weer niet beïnvloeden, daarom speelt het therapeutisch ook geen rol,’ zegt Förderreuther.
Een paar veroorzakers van aanvallen zijn onontkoombaar, andere zijn te vermijden. Overgewicht en gebrek aan beweging bijvoorbeeld spelen aanvallen in de kaart. Ook bepaalde voedingsmiddelen worden steeds weer als triggers genoemd: rode wijn, chocolade, kaas, noten, nitraten, glutamaat en coffeïne bijvoorbeeld. Veel daarvan heb ik een tijdlang niet gebruikt, maar de grote verlossing bracht dat niet. Die dingen kunnen mogelijk aanvallen provoceren, maar volgens experts is onthouding daarvan niet per se doeltreffend. Niet wát migrainepatiënten eten schijnt van belang te zijn, maar vooral wanneer ze het eten.
Twintig jaar geleden nog, toen mijn moeder in de eetzaal van de Königsteiner kliniek zat, moesten patiënten volgens het principe van kuurarts Franz Xaver Mayr kadetjes met melk wegkauwen; tegenwoordig wordt volwaardige kost geserveerd, bijvoorbeeld groentesoufflé met wortel-selleriesalade, en wie wil krijgt zelfs een extra portie. Regelmaat is het belangrijkste principe. Om 12 uur precies begint de middagmaaltijd en om 17.30 uur precies de avondmaaltijd. De dag in de kliniek is duidelijk gestructureerd, maar in mijn hoofd begint het stilaan te gonzen. Een groot aantal veroorzakers, neurotransmitter-chaos in de hersenen, genetische factoren, het weer – hoe meer ik over migraine hoor, hoe verwarrender de ziekte me lijkt. En dan zijn er nog tientallen alternatieve geneesmethoden. Natuurgenezers bijvoorbeeld zweren bij moederkruid, bosbessenpuree, gemberpoeder en groot hoefblad. Esoterici proberen het met kwantumgenezing, helende edelstenen zoals magnesiet en labradoriet, klankschalen en walvisgezang, waarbij dat laatste bij mij eerder migraine uitlokt dan verzacht.
Een tijdlang ben ik naar Liang Zhang gegaan, die in München een praktijk heeft van traditionele Chinese geneeskunde. Hij zet in op een combinatie van drie dingen: frotteren, acupunctuur en infrarood licht. Dat moet onder andere helpen tegen rugpijn en depressies, en naar het schijnt ook tegen migraine. In de praktijk van dokter Zhang hingen overdadige dankbetuigingen van zijn patiënten aan de muur, het rook er altijd naar tijgerbalsem en desinfecteermiddel. Zhang was weliswaar heel vriendelijk, maar kon je behoorlijk pijn doen. Hij zette dan vacuümklokken van silicoon op mijn rug, zoog de lucht eruit, schakelde de infrarood lamp in en liet me een kwartier zo liggen. Aansluitend prikte hij nog naaldjes in mijn nek. Nadien zag ik er altijd uit alsof ik in de diepzee was aangevallen door een reuzeninktvis: mijn lichaam was bezaaid met ronde, lichtgezwollen bloeduitstortingen die eerst vuurrood werden, na een paar dagen naar blauw en ten slotte naar groen evolueerden. Helaas werd de hoofdpijn er niet minder door.
Neuroloog Stefanie Förderreuther is sceptisch ten aanzien van acupunctuur en frottering: studies hebben een zwak positief effect bij acupunctuur vastgesteld, zegt ze aan de telefoon. ‘Maar de data zijn voor mij niet zo overtuigend.’ Positief is in elk geval dat de patiënt daarbij veel aandacht en toewijding krijgt – dat alleen al kan verzachting bij migraine bewerkstelligen. Wrijving heeft geen enkel bewezen effect, evenmin als homeopathie, zegt de academische medicus. Ook piercings werden een tijdlang als alternatief middel tegen migraine gehypet, maar medisch gezien helpt het doorboren van wenkbrauwen en slapen niet. Dus is alles onzin, behalve injecties en tabletten? Zo is het ook weer niet.
Terwijl we nu kalmpjes door het park ‘walken’ wordt één ding me steeds duidelijker: chaos in het lichaam veroorzaakt chaos in het hoofd, en omgekeerd
Vier uur: we treffen elkaar voor de hoofdingang van de kliniek, waar het horroraffiche hangt. Op het programma staat nu nordic walking door het park, ondanks de motregen. Tenminste geen föhn. Fysiotherapeut Benjamin Schäfer prikt voorop met zijn stokken, gevolgd door ongeveer dertig patiënten. ‘Duursport werkt bijna net zo goed tegen migraine als medicijnen,’ zegt hij. ‘De fysiotherapeutische behandeling van triggerpunten geeft ook goede resultaten.’ Studies tonen inderdaad aan dat je door beweging je migraineaanvallen kunt reduceren – in het bijzonder door joggen, zwemmen, fietsen, of nordic walking dus. Waarschijnlijk heb ik dat de afgelopen tijd verwaarloosd, wat ook een reden kan zijn dat de migraine me onlangs zo vaak knockout heeft geslagen. In de maanden voor mijn kliniekbezoek had ik tot wel tien migrainedagen per maand. Terwijl we nu kalmpjes door het park ‘walken’ wordt één ding me steeds duidelijker: chaos in het lichaam veroorzaakt chaos in het hoofd, en omgekeerd. En het klinkt banaal maar voor een helder hoofd heb je ook een opgeruimde ziel nodig.
Als ik op de derde en laatste dag de deur naar mijn kamer dichttrek en weer te voet naar het station ga, ben ik uiterst gemotiveerd. Ik ben weliswaar niet van mijn migraine af, maar ik wil weer meer aan sport gaan doen en me mentaal een beetje ontspannen.
Gloeiende spijkers
Nu, een paar weken later, houd ik een pijnkalender bij, heb ik me aangemeld bij de migraineradar en elektrificeer ik elke avond voor het slapengaan mijn schedel met het apparaatje. De eerste resultaten zijn veelbelovend: ik heb daadwerkelijk minder aanvallen en ook niet meer zulke heftige.
Maar vooral mijn instelling is veranderd. Tot dusver dacht ik steeds dat ik tegen de migraine moest vechten, mijn tegenstander moest elimineren. Ik was echt woedend op hem, zoals zoveel geplaagden. ‘Er zijn patiënten die als vijfjarige kinderen koppig stampvoeten en zeggen: ik wil geen migraine!’ zei Charly Gaul in de kliniek tegen me. Maar zoals alle experts me verzekerd hebben, levert dat helemaal niks op, want geen medicament in de wereld kan de gevoeligheid voor migraine wegtoveren. Je kunt er alleen maar voor zorgen dat de aanvallen minder frequent en minder hevig worden, en de tegenstander in je hoofd niet meer als tegenstander zien. ‘De eerste stap is de acceptatie van de pijn,’ adviseerde Gaul mij.
Ik moet denken aan de man bij de ingang van de kliniek, aan de dertien gloeiende spijkers die ik nu moet accepteren. Oké. Au.
TEGEN DE PIJN
Tien tips van de MigräneLiga Deutschland
1. Vermijd regelmatige inname van pijnstillers langer dan tien dagen per maand om een chronische hoofdpijn door te veel medicijnen te voorkomen.
2. Registreer zorgvuldig wat uw aanval uitlokt. Belangrijk is dat u weet waarop u moet letten, of het nu gaat om bepaalde voedingsmiddelen, om ongunstige weersomstandigheden of om bepaalde omstandigheden in uw leven. Houd een migrainekalender bij.
3. Overdenk uw eetgewoontes. Vermijd elk teveel aan vet, zoetigheden, citrusvruchten, koffie, alcohol en nicotine. Zorg dat u regelmatig en gezond eet.
4. Ontspan u regelmatig – bijvoorbeeld met autogene training, yoga of muziek. Bouw in uw dagelijks leven genoeg lichamelijke beweging in, met sport en andere hobby’s.
5. Hoed u voor overmatig lawaai en te sterk licht.
6. Overdenk de hoge eisen die u aan uzelf en aan anderen stelt. Zet niet te hoog in en zie ook eens iets door de vingers.
7. Leer nee te zeggen. Probeer op die manier psychische belasting zoals zorgen, verantwoordelijkheid voor alles en stress te verminderen.
8. Preventieve medicamenten kunnen bij veelvuldige, langer aanhoudende migraineaanvallen, bij drie of meer aanvallen per maand, of bij langer aanhoudende auraverschijnselen uw levenskwaliteit aanzienlijk verbeteren. Spreek daarover met uw arts.
9. Let op de signalen van uw lichaam: probeer uit te vinden wat de pijn u wil zeggen.
10. Bedenk dat u niet alleen bent met uw ziekte. Sluit u aan bij een zelfhulpgroep of begin er zelf een. Geloof dat men u kan en zal helpen.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
