Vier boten per jaar doen de Britse archipel Tristan da Cunha aan, een confetti van eilandjes midden in de Atlantische Oceaan, waar tachtig families leven van kreeftenvisserij en landbouw.
In deze wereld waar iedereen continu meer met elkaar verbonden raakt (…) droom ik maar van één ding: een plek die de conventies van het moderne reizen tart, een plek die authentiek is en echt, letterlijk, ver van alles verwijderd.’ Deze journalist van The Daily Telegraph steekt zijn enthousiasme niet onder stoelen of banken wanneer hij zich naar het zelfbenoemde ‘meest afgelegen bewoonde eiland ter wereld’ begeeft. Tristan da Cunha, in 1506 ontdekt door een Portugese ontdekkingsreiziger en vanaf de negentiende eeuw bevolkt door Britse kolonisten, is het grootste eiland van een kleine archipel die verloren midden in het zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan ligt. Dit grondgebied, dat op 2400 kilometer van Sint-Helena ligt en op 2700 kilometer van Kaap de Goede Hoop, valt onder Britse soevereiniteit en is alleen per boot bereikbaar, na een zeereis van vijf à zes dagen.
Geen voet meer aan wal
En die boten doen het eiland maar zelden aan: ongeveer vier keer per jaar. ‘De pandemie heeft de isolatie nog verergerd. Geen buitenlander had meer voet aan wal gezet op Tristan da Cunha tot maart 2023, toen de SH Vega, een schip van de Britse cruisemaatschappij Swan Hellenic, er twee dagen aanlegde op de terugweg van Antarctica. Ik was aan boord.’ De journalist beschrijft het grandioze landschap dat hij bij aankomst waarneemt: de top van de vulkaan die boven Tristan da Cunha uitsteekt gaat schuil in de wolken en de weerschijn van de zon op deze lichte nevel creëert een onwerkelijk lichtspel. De nadering van Edinburgh of the Seven Seas wordt enigszins bemoeilijkt door de woeste golfslag.
Zoals de Spaanse krant El Periódico uitlegt, telt het gehucht 250 zielen, verdeeld over tachtig huishoudens, en acht familienamen. Tot de infrastructuur behoren een cafetaria, een school, een postkantoor, een ziekenhuis en een bar. ‘De bar is vanzelfsprekend de belangrijkste ontmoetingsplaats en het centrum van het sociale leven. Maar pas op, er wordt niet alleen maar gedronken: muziek is een andere geliefde hobby van de eilandbewoners.’
Beste kreeft
De meeste bewoners zijn visser of landbouwer. In 2021 schreef The Times over een zelfvoorzienende economie die drijft op kreeftenvisserij en aardappelteelt. Wie mocht denken dat de eilandbewoners ‘niet altijd openstaan voor moderniteit’, moet bedenken dat ze zich hebben uitgesproken voor een betere milieubescherming en biodiversiteit. Sinds 2020 is het water rond de archipel beschermd zeegebied. In een interview verklaarde James Glass, voorzitter van het eilandbestuur: ‘Hoe klein ze ook is, onze gemeenschap heeft altijd erg veel waarde gehecht aan de bescherming van het milieu. Wij weten als geen ander dat de zee van levensbelang is, van levensbelang voor onze economie, dus voor het bestaan en het welzijn van alle eilandbewoners.’
Ierland
Dertig bewoonde eilanden
‘In een appartement in Dublin blijven zitten had geen enkele zin. Hier kan ik tussen twaalf en twee uur ’s middags naar het strand gaan om mijn hoofd leeg te maken.’ Peadar Rogers had genoeg van de Ierse hoofdstad en besloot terug te keren naar Arranmore, het eiland waar hij geboren is. ‘De pandemie gaf de doorslag’, schrijft The Irish Times. ‘Wanneer de uitslag van de volkstelling van 2022 bekend wordt, zal blijken dat de bevolking van vijfhonderd zielen die als confetti is verspreid over het graafschap Donegal in aantal is toegekomen.’
Dat het eilandleven weer in zwang is, mede doordat telewerken zo’n hoge vlucht heeft genomen, noemt de Irish Examiner van groot belang. Ierland telt een kleine dertig eilanden die permanent worden bewoond, voornamelijk aan de Atlantische kant, en jaarlijks door zo’n driehonderdduizend mensen worden bezocht. Een flink aantal ervan is belangrijk voor het voortbestaan van de Keltische taal. En de centrumrechtse regering lijkt nu eindelijk maatregelen te nemen: voor het eerst in bijna drie decennia heeft Dublin op 7 juni jongstleden een groot plan gepresenteerd voor de revitalisering van de eilanden.
Eerste stap op de weg naar vernieuwing is de introductie, met ingang van 1 juli, van een uitzonderlijk duwtje in de rug voor woningrenovatie. ‘De subsidie bedraagt 60.000 euro voor leegstaande woningen, en tot wel 84.000 voor bouwvallen’, preciseert The Irish Times. Maar omdat het gaat om slechts tachtig gevallen verspreid over tien jaar, is er ook de nodige scepsis. Zal dit voldoende zijn, vraagt de pers zich af, om jongeren van vertrek te weerhouden en de demografische achteruitgang te keren die met de grote hongersnood van 1845-1850 is ingezet?
Blijft het feit dat er bepaalde bevoorradingsproblemen zijn. ‘Al kun je hier de beste kreeft van de wereld eten,’ bekent een eilandbewoonster, ‘theezakjes die die naam waardig zijn kun je nergens krijgen.’