Mensenrechtenactivisten spreken van een ‘straffeloosheidswet’
De Peruaanse president Dina Boluarte heeft woensdag een amnestiewet uitgevaardigd ‘voor politieagenten en militairen die worden vervolgd wegens vermeende schendingen van de mensenrechten’ tijdens het gewapende conflict dat Peru tussen 1980 en 2000 teisterde, meldt La República. Boluarte, die een populariteitsscore van 3 procent heeft, negeert daarmee het bevel van het Inter-Amerikaanse Hof voor de Rechten van de Mens (IACHR), dat haar had opgedragen ‘de uitvaardiging van de wet op te schorten om de toegang tot de rechtbank te garanderen voor de slachtoffers van verschillende zaken’ waarbij de strijdkrachten en milities betrokken waren.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De amnestiewet, die door mensenrechtenactivisten wordt veroordeeld als een wet van ‘straffeloosheid’, bepaalt dat de rechtsvervolging in de nog lopende rechtszaken moet stoppen en dat mensen die gevangen zitten wegens zaken die definitief zijn afgehandeld en ouder zijn dan zeventig jaar, moeten worden vrijgelaten. Volgens officiële cijfers heeft het gewapende conflict tussen de staat en de maoïstische guerrillabewegingen, met name het Lichtend Pad, ongeveer 70.000 doden en 20.000 vermisten tot gevolg gehad.
Met de wet krijgen Catalaanse separatisten amnestie
Het Spaanse Congres heeft een controversiële Catalaanse amnestiewet goedgekeurd. Dat meldt Politico. De wet was een eis van regionale separatisten om de socialistische coalitieregering van premier Pedro Sánchez te helpen aan de macht te komen.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Hoewel de conservatieve Volkspartij (PP) de vervroegde verkiezingen van afgelopen juli won, slaagde ze er niet in om genoeg steun te krijgen om de regering van Sánchez af te zetten, zelfs niet met de steun van de extreemrechtse partij Vox.
De Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE) van Sánchez, die als tweede eindigde, slaagde er wel in een nieuwe minderheidscoalitieregering te vormen, nadat ze de steun van de twee belangrijkste Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartijen had verworven. Voorwaarde was dat degenen die betrokken waren bij het illegale onafhankelijkheidsreferendum van oktober 2017 amnestie kregen.
‘Junts vernedert Sánchez opnieuw en dwingt hem te heronderhandelen over de amnestiewet’, kopt de Spaanse krant ABC. Dinsdag stemde de Catalaanse separatisten tegen de controversiële amnestiewet in het Spaanse parlement. De wet voorziet in een generaal pardon voor honderden Catalaanse pro-onafhankelijkheidsactivisten die betrokken waren bij het illegale referendum in 2017, maar gaat volgens Junts niet ver genoeg.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Dit is een zware klap voor PSOE van premier Pedro Sánchez en een onverwachte wending, aangezien de steun van Junts aan de regering in ruil voor deze wet de premier in staat had gesteld om in functie te blijven ondanks zijn nederlaag bij de parlementsverkiezingen in juli 2023. ‘Het is onbegrijpelijk dat Junts tegen een wet stemt die de partij al vier keer eerder had gesteund,’ zei minister van Justitie Félix Bolaños.
De wet beschermt Catalaanse separatisten niet die beschuldigd worden van terrorisme of verraad, de twee aanklachten tegen de voormalig Catalaanse president Carles Puigdemont en leider van Junts. PSOE heeft de door zijn partij voorgestelde amendementen niet bekrachtigd, omdat ze waarschijnlijk zouden sneuvelen als tegenstanders naar de Europese rechter stappen. Het wetsvoorstel wordt nu teruggestuurd naar een parlementaire commissie en wordt binnen dertig dagen opnieuw in stemming gebracht
‘De regering hangt aan een zijden draadje’, concludeert parlementair journalist Xosé Hermida van El País. ‘Zonder amnestie overleeft de regering niet.’ Maar volgens Hermida staat er voor Puigdemont ook veel op het spel: ‘de voormalig president verliest de kans om terug te keren naar Spanje [zonder amnestie belandt hij in de gevangenis] en laat honderden mensen die bedreigd worden met gevangenisstraf of boetes van miljoenen euro’s aan hun lot over.’ Het is dus afwachten of Junts zover wil gaan om de regering-Sánchez vanwege dit punt te laten valen.
Elke week pluist de redactie van 360 een actuele gebeurtenis voor je uit aan de hand van de internationale pers. Deze week kijken we naar Spanje, waar premier Sánchez de Catalaanse separatisten amnestie heeft beloofd in ruil voor steun aan een nieuwe regering. Waarom roept dat zo veel weerstand op?
Dit artikel verscheen woensdag in de nieuwsbrief Buiten de grenzen, exclusief voor abonnees. Wil je elke week op de hoogte blijven? Neem dan een (proef)abonnement – al vanaf €5 per maand – op 360 Magazine en abonneer je op de nieuwsbrieven.
Waarom verleent Sánchez de Catalaanse separatisten amnestie?
Nog maar een paar maanden geleden zou bijna niemand in Spanje het geloofd hebben. Het akkoord dat op donderdag 9 november in Brussel werd bereikt tussen de Spaanse Socialistische Arbeiderspartij (PSOE) van Pedro Sánchez en de Catalaanse pro-onafhankelijkheidspolitici van Junts, de partij van Carles Puigdemont, betekent een ‘draai van 180 graden’ in de Spaanse politiek, zoals El Periódico de Catalunya opmerkt.
Dit pact, dat ‘in het diepste geheim’ is gesloten, opent een ‘nieuwe fase’ in de relatie tussen Spanje en de opstandige regio Catalonië, aldus het dagblad uit Barcelona. De Spaanse premier heeft zijn politieke toekomst verbonden aan die van de verbannen Catalaanse Europarlementariër Puigdemont en de komende regeringsperiode ‘zal allesbehalve gemakkelijk zijn’. Sánchez is bereid amnestie te verlenen aan de kopstukken uit de Catalaanse beweging die betrokken waren bij het illegale onafhankelijkheidsreferendum van 2017, in ruil voor steun aan zijn regering.
Hoewel de peilingen voorspelden dat hij de parlementsverkiezingen van 23 juli zou verliezen, beperkte Sánchez de schade en hield hij de opmars van de rechtse alliantie binnen de perken. Doordat het de leider van de Partido Popular (PP), Alberto Núñez Feijóo, niet lukte om een regering te vormen, kon de sociaaldemocratische premier onderhandelen over een regeringsakkoord over links. Maar voor een meerderheid in het parlement had hij wel de stemmen van de zeven parlementsleden van Junts (Catalaans centrumrechts) nodig.
Op 5 september stelde Puigdemont, de facto de leider van Junts, zijn voorwaarden in ruil voor zijn steun aan Sánchez. In het bijzonder eiste hij amnestie voor zichzelf en de verantwoordelijken voor het onafhankelijkheidsproces van Catalonië, dat in de herfst van 2017 leidde tot zijn vlucht naar België.
Vandaag en morgen verdedigt Sánchez zijn regeerakkoord in het Spaanse Congres. Door het akkoord met Junts kan niets een nieuwe regering onder leiding van de huidige premier in de weg liggen. De Spaanse premier vergaarde na de verkiezingen van juli al de steun van andere kleine partijen.
Wat is de reactie in Spanje op het amnestieakkoord?
Sinds naar buiten kwam dat PSOE en Junts een akkoord hadden bereikt over amnestie zijn de spanningen in Spanje hoog opgelopen. Zo kopte het conservatieve dagblad ABC op 10 november: ‘PSOE vernedert de staat’. Verspreid over het land vonden verschillende demonstraties tegen de maatregel plaats, met in het bijzonder de veelvuldige geweldsuitbarstingen voor het partijkantoor van PSOE in Madrid, waarbij neonazistische en fascistische groepen betrokken waren. Zo raakten op 7 november bij een confrontatie tussen demonstranten en de politie 39 mensen gewond, waaronder 29 politieagenten, berichtte La Vanguardia. Zes mensen werden gearresteerd.
‘De concessies die de PSOE heeft gedaan om aan de macht te blijven, overtreffen de grootste angst’, schrijft het conservatieve dagblad El Mundo. ‘Pedro Sánchez heeft Spanje en alle acties van zijn volgende regering overgeleverd aan de willekeur van de voortvluchtige van Justitie, die de grootste slag heeft toegebracht aan onze samenleving in de afgelopen veertig jaar.’ ABC voegt hieraan toe dat de acties van PSOE het ‘politieke, economische en juridische evenwicht dat de basis vormt van de rechtsstaat’ verstoren. En dit alles ‘in ruil voor zeven stemmen’.
Het akkoord bevat ‘geen toezegging dat de PSOE de grondwet terzijde zal schuiven’, werpt El País tegen. Volgens de centrumlinkse krant hebben beide partijen concessies gedaan. ‘Het doel is om van politiek en dialoog weer de enige wapens te maken om conflicten op te lossen.’
PP-leider Alberto Núñez Feijóo, die afgelopen zondag in heel Spanje demonstraties hield om te protesteren tegen de amnestiewet, beloofde de wet aan te vechten bij de rechtbank. ‘Dit is een nieuwe vernedering,’ zei PP-bestuurslid Miguel Tellado tijdens een persconferentie. Tellado zei dat er nieuwe verkiezingen moesten worden gehouden omdat de amnestie niet was opgenomen in het verkiezingsprogramma van PSOE en drong er bij Sánchez op aan om ‘Spanje te ontvluchten in de kofferbak van een auto’, zoals de voormalige Catalaanse president Carles Puigdemont deed in de nasleep van de onafhankelijkheidsstemming in 2017, schrijft Politico.
Xavier Antich, voorzitter van de Catalaanse pro-onafhankelijkheidsorganisatie Òmnium, zei tegen Politico dat het feit dat zo veel partijen hadden toegezegd om voor het wetsvoorstel te stemmen ‘de wijdverspreide sociale consensus toont aan dat politieke conflicten moeten worden opgelost door middel van politiek, niet met rechters of repressie’.
Vorige week zei de door conservatieven gedomineerde Algemene Raad voor de Rechtspraak, het orgaan dat toprechters benoemt, dat de amnestie zou kunnen leiden tot ‘de degradatie, zo niet afschaffing, van de rechtsstaat in Spanje’. Enkele dagen eerder beweerde de Beroepsvereniging van Magistraten – een conservatieve groep die de meeste rechters van het land vertegenwoordigt – dat de stap ‘het begin van het einde van de democratie’ was en ‘de rechtsstaat zou vernietigen’, bericht The Guardian. Dit was voordat de details van de overeenkomst duidelijk waren. Volgens El Mundo voorkomt de amnestiewet van PSOE dat de rechters de onmiddellijke terugkeer van Puigdemont en andere Catalaanse separatisten kunnen tegenhouden.
Wat zijn de gevolgen voor de komende Spaanse regering?
Uit peilingen blijkt dat meer dan twee derde van de Spanjaarden tegen amnestie is. PSOE-aanhangers zijn ook sceptisch en sommige regionale baronnen van de partij zijn tegen. ‘Sánchez zou deze weg niet inslaan als zijn baan niet op het spel stond’, schrijft Financial Times.Volgens de zakenkrant is de amnestiewet een goede stap in de richting van een oplossing voor de Catalaanse kwestie. Catalaans Republikeins Links (ERC) heeft al gezegd dat het alleen een onafhankelijkheidsreferendum zou houden in overeenstemming met Madriden ook de hardliners van Junts lijken bereid dit voorbeeld te volgen.
Door de vergevingsgezinde houding van Sánchez lijkt ook de steun in Catalonië voor onafhankelijkheid af te nemen, schrijft de krant uit Londen. Dit bleek al uit de gestegen populariteit in Catalonië van de Catalaanse evenknie van PSOE in de afgelopen parlementsverkiezingen, PSC, die zich niet uitspreekt voor een onafhankelijk Catalonië.
‘Als politiek de kunst van het sluiten van akkoorden is, dan heeft Pedro Sánchez zojuist laten zien dat hij daar een meester in is’, aldus El Periódico de Catalunya in een ander artikel. Sánchez heeft zojuist het ‘sterkste staaltje politiek ingenieurswerk in de geschiedenis van de Spaanse democratie’ verricht, aldus het centrumlinkse Catalaanse dagblad. Dankzij regeringsakkoorden met Sumar (radicaal-links) en partijen uit Catalonië, Baskenland, Galicië en de Canarische Eilanden zal hij waarschijnlijk een ‘meervoudige meerderheid’ en een absolute meerderheid van 179 van de 350 zetels in het Congres krijgen, schrijft de linkse website Público.
Maar El Mundo schrijft in een commentaar dat het regeerakkoord ‘uiterst complex en zwak’ zal zijn, en afhankelijk is van ‘nationalistische minderheden die de kernaspecten van de grondwet ontkennen: de eenheid van de natie, de parlementaire monarchie als staatsvorm en de gelijkheid van de Spanjaarden’. Ook zouden de partijen die de regering-Sánchez steunen heel verschillende belangen hebben. Zo zijn Junts en ERC elkaars politieke concurrenten in Catalonië, is het Baskische PNV een rechtse christendemocratische partij met ‘supremacistische wortels’ en Bildu, uit dezelfde regio, een nationalistische links partij onder leiding van een ‘veroordeelde terrorist’ – een ex-ETA-strijder.
Na lange onderhandelingen bereikt Sánchez een akkoord
De partij van de Spaanse premier Pedro Sánchez heeft woensdag een akkoord bereikt met de Catalaanse separatisten om een nieuwe regering te steunen, schrijft El País. Premier Sánchez is bereid amnestie te verlenen aan de kopstukken uit de Catalaanse beweging die betrokken waren bij het illegale onafhankelijkheidsreferendum van 2017. Volgens de Spaanse krant zullen PSOE en Junts, een Catalaanse pro-onafhankelijkheidspartij, dat de komende dagen bekendmaken.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
Met de steun van de Catalanen is de weg vrij voor een nieuwe regering-Sánchez. De Spaanse premier vergaarde na de verkiezingen van juli al de steun van andere kleine partijen, maar Junts wilde zich er eerst van verzekeren dat de voorgestelde amnestiewet waterdicht was. De partij wilde het risico vermijden dat hun leider, Carles Puigdemont, die om vervolging te ontlopen is uitgeweken naar Brussel, bij aankomst in Spanje alsnog achter de tralies zou belanden.
Amnestie voor veroordeelde Catalanen is een onderwerp dat de Spaanse samenleving verdeelt. Verschillende rechters hebben zich ertegen uitgesproken en de afgelopen dagen vonden in Madrid grote protesten plaats. Op dinsdag raakten extreemrechtse groepen slaags met de politie, waarbij veertig mensen gewond raakten.
Bij de demonstratie raakten 29 politieagenten gewond
Ongeveer zevenduizend extreemrechtse activisten demonstreerden dinsdag voor de tweede dag op rij in Madrid tegen het verlenen van amnestie aan pro-onafhankelijkheidsactivisten die betrokken waren bij de afscheidingspoging van Catalonië in 2017. ’s Avonds liep de demonstratie uit op een ‘veldslag’ tussen een groep neonazi’s en de politie, waarbij ‘39 gewonden’ vielen, waaronder 29 politieagenten, aldus La Vanguardia. Zes mensen werden gearresteerd.
360 aanbieding: 3 maanden digitaal voor maar 15 euro.
De Spaanse minister-president Pedro Sánchez heeft aangekondigd dat hij van plan is amnestie te verlenen aan Catalaanse separatisten die door de Spaanse rechter worden vervolgd. De beslissing – die Sánchez de steun van de Catalaanse partijen moet verzekeren na de parlementsverkiezingen van juli dit jaar – heeft woede opgewekt bij rechts en extreemrechts.
Omdat de militaire aanpak van Boko Haram faalt, probeert de overheid in Niger een nieuwe tactiek. Strijders wordt gevraagd zich over te geven, in ruil voor re-integratie.
In het Nigerese departement Diffa, op de zuidelijke grens met Nigeria, gaf een groep van veertien mannen zich over aan de autoriteiten. De mannen zeiden dat ze voormalig Boko Haram-strijders waren en dat ze hun wapens in de rimboe hadden achtergelaten. Het nieuws van deze spontane overgave kwam vrijwel overal in het gebied als een verrassing, behalve voor de lokale autoriteiten.
Sinds eind vorig jaar hanteert Niger een nieuwe tactiek, waarbij Boko Haram-strijders via hun familieleden amnestie wordt aangeboden. De strijders wordt reïntegratie in hun gemeenschap beloofd. Tot op dat moment bestond de reactie op de wrede islamitische groepering voornamelijk uit gewapend optreden. Hiermee was enig succes geboekt. In Niger dateerde de laatste grote aanval van Boko Haram waarbij burgers omkwamen alweer van september vorig jaar. In Nigeria, waar de groepering vandaan komt, gingen de gruwelijke aanvallen, ontvoeringen en bombardementen van scholen echter onverminderd verder.
Ook voor de mensen in Diffa waren dit soort aanvallen verschrikkelijk, maar wat velen veel verontrustender vonden, was het percentage jongeren in Niger dat zich vrijwillig bij de terreurbeweging aansloot. Imams en dorpshoofden braken zich het hoofd over de vraag: wat maakt deze wreedheden zo aantrekkelijk voor onze jongeren? Tegelijk weigeren veel families en lokale leiders te accepteren dat de jongeren die zich bij Boko Haram aansluiten ook daadwerkelijk zijn geradicaliseerd.
Met deze gedachten in het achterhoofd werd vorig jaar het experimentele amnestieplan gesmeed. Lokale leiders zijn trots op hun initiatief, dat nog steeds loopt. Zoals de prefect van Maïné-Soroa tegen me zei: ‘Gouverneur Dan Dano (van Diffa) belt me elke avond om te vragen hoeveel Boko zich hebben overgegeven.’
Honderdvijftig deserteurs
Op basis van aantallen lijkt het amnestieplan te werken. Eind maart stond het totaal in heel Diffa op bijna honderdvijftig. De logica achter het plan is ook duidelijk. Een vergelijkbare strategie in Oeganda om overlopers uit het Verzetsleger van de Heer te lokken, bleek te leiden tot een verzwakking van die rebellen.
Ondanks het enthousiasme van de lokale leiders is niet iedereen overtuigd. Er zijn mensen die vrezen dat het beleid afleidt van de aanpak van factoren als armoede en een zwakke overheid, die op langere termijn voor jongeren reden zijn om zich aan te sluiten bij Boko Haram. Anderen vrezen dat fondsen voor andere ontwikkelingsprojecten, die voor een bredere doelgroep van nut zijn, zullen worden weggesluisd naar de rehabilitatie van voormalige strijders. Nog een belangrijk obstakel voor de amnestiestrategie is het feit dat veel lokale gemeenschappen in Niger nog niet overtuigd zijn van het idee. Ze bekijken de deserteurs met argwaan en vijandigheid.
In tegenstelling tot in Oeganda is er in Niger momenteel geen wettelijk kader voor Diffa’s amnestie-initiatief, wat betekent dat er geen officieel proces is waarmee ex-strijders de wettelijke status van deserteur met gratie kunnen krijgen. Bovendien zijn er mensen die vrezen dat de strijders die zich overgeven door Boko Haram naar voren zijn geschoven.
Dano geeft toe dat de administratieve verwerking van de overlopers tijd zal kosten, maar benadrukt dat er maatregelen zijn getroffen om het dreigingsniveau te bepalen. ‘We controleren hun verhalen, hun beweringen dat ze uit een bepaald dorp of een bepaalde familie komen. We proberen zo veel mogelijk over ze te achterhalen: wanneer ze zijn vertrokken, of er getuigen zijn van aanvallen op dorpen door deze mensen,’ zegt hij. Strijders die echt geradicaliseerd zijn zul je waarschijnlijk niet bereiken, erkent hij.
Om steun voor het initiatief te verwerven, heeft Dano samen met lokale leiders publieke optredens georganiseerd, maar de vraag is of die de bevolking zullen overtuigen. Dit zou wel eens een ernstig probleem kunnen vormen. Voor een effectieve amnestie is het nog belangrijker om de slachtoffers mee te krijgen dan de ex-strijders en ambtenaren. Verzoening met en herintreding van voormalige strijders heeft alleen een kans van slagen als gemeenschappen bereid zijn hen weer tot hun leven toe te laten.
Zolang de gemeenschappen niet intensiever en directer bij het project worden betrokken, zien veel mensen het pardon gewoon als strafvrijstelling. Dat standpunt zou zich nog wel eens kunnen verharden als bekend wordt dat de deserteurs wellicht worden beloond met beroepsonderwijs en een tegemoetkoming in hun levensonderhoud, terwijl onschuldige, getraumatiseerde gemeenschappen niets krijgen. ‘We hebben het idee dat we Boko Haram verzwakken met deze amnestiestrategie, maar wat gaan we doen met de deserteurs?’ vraagt minister Amadou. ‘We vervolgen hen niet – hier zit voor ons niets goeds aan.’
De uitdagingen en risico’s van Diffa’s amnestieproef zijn dus duidelijk. Amnestieverlening aan en herintegratie van voormalige strijders onder onstabiele en onzekere omstandigheden is vol gevaren, zeker als de initiatieven niet zorgvuldig en gedetailleerd gepland en gefinancierd worden. Als lokale gemeenschappen zich tegen het idee blijven verzetten, kan het beleid zelfs leiden tot toenemende rancune, vijandigheid en argwaan.
Aangezien Boko Haram Niger en de Tsjaadmeerregio nog steeds terroriseert, houden de lokale autoriteiten echter vol dat de risico’s van een overwegend militaire benadering minstens zo ernstig zijn. Volgens lokale leiders kan het voor de bestrijding van Boko Haram nodig zijn controversieel beleid te voeren.
Op de vraag hoe hij de gratieverlening aan voormalig Boko Haram-strijders en de besteding van schaarse middelen aan hun herintegratie richting de mensen in Diffa rechtvaardigt, zegt de prefect van Maïné-Soroa met een zucht: ‘Ik kan alleen maar zeggen dat dit de prijs is die we voor de vrede moeten betalen.’
Auteur: Edward Rackley
Vertaler: Martinette Susijn
Dit onlinetijdschrift is gewijd aan analyses over al wat speelt in hedendaags Afrika, en dient tevens als platform voor discussies daaromtrent. De site werd in 2007 gelanceerd door de Royal African Society, een Britse stichting die zich inzet voor een beter begrip van het continent.
Deze website gebruikt cookies. Door de site te gebruiken gaan we er vanuit dat je ze accepteert. OK
Manage consent
Over onze cookies
Deze website gebruiks cookies die de gebruikservaring verbeteren. De cookies die we als noodzakelijk categoriseren worden opgeslagen door je browser en zijn essentiëel voor een goede werking van de basisfuncties van deze website. We gebruiken ook third-party cookies die ons helpen te analyseren hoe deze website gebruikt wordt. Deze cookies kunnen ook voor marketingdoeleinden worden gebruikt. Ze worden alleen door je browser opgeslagen als je daar toestemming voor geeft.
Onze noodzakelijke cookies zijn essentiëel voor het goed functioneren van deze website. De basisfuncties en beveiliging van deze website zijn hiervan afhankelijk. Deze cookies slaan geen persoonlijke informatie op.
