360 kiest een aantal door de buitenlandse pers beschreven concerten, voorstellingen, boeken, films en exposities die naar Nederland of België komen, of online te vinden zijn.
Conferentie: hoe geven we een nieuwe wereld vorm?
Nexus brengt revolutionaire sprekers bijeen
CONFERENTIE | ‘Revolutie van de hoop’ is dit jaar het onderwerp van de Nexus-conferentie. Met als hoofdvraag: Waar vinden we, te midden van al onze hedendaagse crises, de revolutionaire hoop, moed en creativiteit om nieuwe werelden vorm te geven?
Een van de sprekers die naar eigen zeggen ‘in momenten van crises ook kansen’ ziet, is barones Minouche Shafik, directeur van de London School of Economics. In haar laatste boek What We Owe Each Other: A New Social Contract for a Better Society (2021) bepleit ze dat ‘Het sociale contract van weleer (…) een soort sociaal superego [was]: in ruil voor het betalen van belastingen, dienen in het leger, zitting nemen in jury’s en dergelijke, leverde de staat bepaalde diensten, zoals defensie, wegen en onderwijs.’ Maar, aldus Shafik in The Guardian, een verzorgingsstaat moet dienen als een soort ‘spaarvarken’, en verlichting bieden waar nodig. ‘Binnen families is het sociale contract tussen generaties eenvoudig. Ouders willen hun kinderen de mogelijkheden en middelen geven om een goed leven te leiden; kinderen willen dat hun ouders een comfortabele oude dag hebben. Maar op maatschappelijk niveau ligt het complexer.’ Ze geeft niet zozeer de schuld aan het kapitalisme, noemt het ultrakapitalistische Singapore bijvoorbeeld ‘sociaal rechtvaardiger dan nominaal communistisch China’, waar er geen erfbelasting bestaat voor de rijken. ‘Het gaat uiteindelijk om het vergroten van de verantwoordelijkheid van onze politieke systemen’, vat Kirkus Review samen, dat haar boek ‘een welkome update van de rousseauiaanse idealen van plicht, verantwoordelijkheid en wederkerigheid’ noemt.
Wie ook verandering nastreeft is Kehinde Andrews, woordvoerder van Black Lives Matter in het Verenigd Koninkrijk en hoogleraar Black Studies aan de Birmingham City University. Dit jaar publiceerde hij The New Age of Empire: How Racism and Colonialism Still Rule The World. Hoewel zijn bewering dat racisme in het VK alomtegenwoordig is in de Engelse pers de nodige weerstand opriep – volgens The Guardian voelt het boek ‘retro’ aan; het gratis blad Evening Standard noemt zijn bewering ronduit ‘belachelijk’ – vindt zijn oproep tot een grootschalige revolutie die Afrika en diaspora verenigt (The Spectator) internationaal gehoor.
Andere sprekers zijn onder meer de Griekse denker en humanist Haris Vlavianos, vooral bekend om zijn poëzie die Times Literary Supplement prijst om zijn ‘echtheid’; advocaat, schrijver, onderzoeker en mensenrechtenactiviste Nadia Harhash, die ‘een actieve rol speelt in het transformeren en democratischer maken van de politiek van de Palestijnse Autoriteit’ (Jerusalem Post), en kunstenaar-activistist en revolutionaire geest Anand Patwardhan, die met zijn film Reason in 2019 een prijs won op het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA).
Zaterdag 20 november van 10 tot 16 in het Nationale Opera & Ballet & online
Door Laura Weeda
Nachtelijke tochten langs de zelfkant
Onderklasse versus gentrificatie
LITERATUUR | De hoofdpersonen in de boeken van de Amerikaanse auteur en singer-songwriter Willy Vlautin zijn meestal niet te benijden. In een mistroostige sfeer proberen ze zich te ontworstelen aan hun uitzichtloze situatie. Het bekendste personage is de vijftienjarige Charley uit de roman Lean on Pete (2010, verfilmd in 2018), die er na de dood van zijn vader op een renpaard vandoor gaat, op zoek naar een beter bestaan.
In Vlautins laatste boek The night always comes is het de dertigjarige Lynette die ’s avonds en ’s nachts de straten van Portland (Oregon, waar Vlautin vandaan komt) doorkruist om aan geld te komen en het huurhuis te kunnen afbetalen. Norah Piehl vindt in The Bookreporter dat Lynettes ‘chronische vermoeidheid als gevolg van haar dagelijkse routine’ voelbaar is op elke pagina. ‘Alsof je naar een video van een roekeloze chauffeur kijkt. Je weet dat er een ongeluk van komt, en toch blijf je kijken.’
Volgens Cameron Woodhead van The Sydney Morning Herald fungeert ‘de affiniteit met de onderklasse’ als ‘brandstof voor Vlautins fictie’. Daarbij is het knap is dat hij zich niet laat verleiden tot het maken ‘ellendeporno’. ‘Daar is het hoofdkarakter veel te krachtig voor en heeft Vlautin haar pech te sterk voor uitgewerkt.’
Publishers Weekly maakt melding van een ‘klassieke, zwarte roman waarin de hoofdpersoon door Amerika aan haar lot wordt overgelaten.’ (…) Een pittige pageturner, geschreven in toonvast proza, waarin de wanhoop van de hoofdfiguur tastbaar wordt.’
Alanna Bennett stelt in The New York Times dat het boek vooral ‘de gentrificatie en de gevolgen ervan voor de onderste sociale klasse in beeld brengt. Ze noemt de manier waarop Vlautin Portland en ook de overige personages neerzet, ‘wel wat overspannen’. ‘Maar het boek vindt zijn bestaansrecht in de beschrijving van de binnenwereld van hoofdpersoon Lynette. Zo wordt de neergang van een stad tot een diep persoonlijke tragedie.’ (Diederik Samwel)
The night always comes van Willy Vlautin verscheen 24 oktober bij uitgeverij Meulenhoff, in de vertaling De nacht valt altijd door Dirk-Jan Arensman
Door Diederik Samwel
Amusante hoopjes ellende zinnen op wraak
Cijfers en feiten brengen nog geen waarheid
FILM | Is het publiek nauwelijks bekomen van zijn hoofdrol in de film Druk, trekt acteur Mads Mikkelsen opnieuw alle registers open in een Deense film. Deze keer in Riders of Justice van Anders Thomas Jensen die bekend werd met onder meer de speelfilm Adam’s Appels (2005). Vanaf de eerste scène is het raak: in de ondergrondse van Kopenhagen vindt een gruwelijk ongeluk plaats met doden en gewonden. Kersvers weduwnaar Markus (Mikkelsen, getooid met woeste baard), een zwijgzame, verknipte militair, zint op wraak en vindt algauw drie hoogst merkwaardige nerds aan zijn zijde.
Recensent Sean Hermansen van de Deense krant Kristeligt haalt het geloof erbij om de film te duiden. Het verhaal zou existentiële vragen oproepen, zoals: ‘Is de gedachte aan God slechts valse hoop? Is het de taak van de mens om zich te wreken?’ Of hij daar antwoord op krijgt of niet, Hermansen heeft zich ‘uitstekend vermaakt met een geweldige Deense film en ijzersterke acteurs’.
‘De combinatie van onbesuisd geweld en satirische komedie’ komt niet overal even goed uit de verf, vindt Alistair Harkness van The Scotsman. Maar dat wordt ruimschoots vergoed door Mikkelsens hoofdrol: ‘Als je iemand met een posttraumatisch stressstoornis moet casten, heb je met Mikkelsen de gedroomde acteur. Haast hypnotiserend.’
Over casting gesproken: Jessica Kiang verbaast zich in RollingStone over de rollen die Mikkelsen in Europa en in de VS krijgt: ‘In Hollywood speelt hij geheid een bloeddorstige psychopaat of geniale gek, terwijl Europese filmers hem veel meer gelaagdheid geven.’ Juist daarom past hij zo goed in Riders of Justice, waarin regisseur Jensen volgens Kiang soepel schakelt ‘van comedy en droge dialogen naar hartbrekende kwetsbaarheid of vilein maar fraai gechoreografeerd geweld’.
In Duitsland is de film uitgebracht onder de titel Helden der Warscheinlichkeit omdat twee van de vier hoofdpersonen zich vanuit hun werk als statisticus laten leiden door cijfers en kansberekening. ‘Zeker, het draait om wraak in de film, maar minstens zo goed om onverwerkte rouwgevoelens’, schrijft Bettina Peulecke op de site van de NDR. ‘Eigenlijk zijn het vier amusante hoopjes ellende die samen een onvrijwillige mannenzelfhulpgroep vormen.’
Even stond Penelope Debelle van het Australische INDaily op het verkeerde been. Ging Mikkelsen hier collega Liam Neeson achterna als wraakzuchtige maniak? ‘Welnee, Riders of Justice is veel subtieler. Het is een fabel over de willekeur van het lot. Berusten opeenvolgende gebeurtenissen op toeval of hebben ze een oorzakelijk verband? Cijfers liegen nooit, maar of ze de waarheid aan het licht brengen is iets anders.’ [DS]
Riders of Justice van Thomas Anders is vanaf 28 oktober te zien in de bioscoop
Door Diederik Samwel