In de Catalaanse hoofdstad is woedend gereageerd op de jarenlange gevangenisstraffen voor de negen leiders van de onafhankelijkheidsbeweging. Volgens de lokale krant La Vanguardia kan het nog knap ingewikkeld worden.
Keuze uit het archief
In 2019 werden verschillende Catalaanse politici veroordeeld vanwege het organiseren van een illegaal referendum in 2017 over de onafhankelijkheid van de regio. Het vonnis leidde tot massale protesten in de Spaanse deelstaat. Zes jaar na het referendum en vier jaar na de veroordeling is de nieuwe Spaanse regering van Pedro Sánchez bereid amnestie te verlenen aan de veroordeelde separatisten. Er lijkt eindelijk een weg van verzoening ingeslagen. De premier hoopt zo de geest van het Catalaans nationalisme weer terug in de de fles te stoppen.
Het strenge vonnis van het Spaanse Hooggerechtshof zou een les moeten zijn voor iedereen. Voor wie de wet aan zijn laars lapte om zijn onafhankelijkheidsstrijd te voeren en voor wie zich verschool achter de toga’s van de rechterlijke macht om van een politiek probleem een louter juridisch probleem te maken. Wat nu het mooiste zou zijn, is dat iedereen leert van zijn fouten en de politiek een nieuwe kans krijgt. Dat de veroordeelden zo snel mogelijk vrijkomen en publiekelijk afstand nemen van de ingeslagen koers in plaats van te dreigen weer precies hetzelfde te gaan doen; en bovenal de uitgestoken hand van de Spaanse regering te accepteren en een oplossing te zoeken voor een slepend probleem dat tot in lengte van dagen kan voortduren.
Maar dit is slechts toekomstmuziek, want het proces tegen de Catalaanse separatisten kan nog knap ingewikkeld worden. Op cruciale momenten gebeurde er steeds hetzelfde. Moest er gekozen worden tussen voorzichtig opereren en de confrontatie zoeken dan won de radicale koers. De strijders voor onafhankelijkheid zullen de uitkomst van het vonnis aangrijpen om zich nog meer te verschansen achter hun separatistische stellingen en hun basis onder de burgers te verbreden, die, zo durf ik te beweren, hoofdzakelijk met afschuw en pijn op het vonnis zullen reageren.
Bij een aantal acties kun je vraagtekens zetten omdat ze grenzen aan geweld
Tegelijkertijd zal de reactie uit Madrid geen toonbeeld zijn van intelligentie en verbroedering in een poging de gemoederen tot bedaren te brengen. Omdat het proces tegen de onafhankelijkheidsstrijders samenvalt met de landelijke verkiezingscampagne laten de politieke leiders zich van hun meest opportunistische en pragmatische kant zien.
In plaats van mogelijke toekomstige scenario’s uit te tekenen, stellen ze nu alles in het werk om zo veel mogelijk stemmen te krijgen. Zo worden tenminste de voortdurende zinspelingen van premier Pedro Sánchez op artikel 155 [dat de overname van het Catalaanse deelstaatbestuur mogelijk maakt] geïnterpreteerd. Dit zal onherroepelijk het antwoord zijn van de Spaanse regering als de strijders voor onafhankelijkheid over de schreef gaan.
De vraag die iedereen stelt is hoe de Catalaanse publieke opinie op het vonnis zal reageren. Daar is niks van te zeggen, want de onafhankelijkheidsstrijd heeft nog steeds geen roadmap, alles is gebaseerd op improvisatie. Er is geen duidelijk politiek leiderschap en de berichten die politieke kopstukken de wereld in sturen, spreken elkaar tegen. De politici hebben plaatsgemaakt voor de straatprotesten. Eerst kwam het Nationale Assemblee van Catalonië (ANC), toen het Òmnium Cultural en vervolgens het Comité ter verdediging van de Republiek (CDR), en nu is er de Tsunami Democràtic [een protestbeweging opgericht in aanloop naar de uitspraak van het vonnis]. Het is opmerkelijk dat er op een kanaal van berichtendienst Telegram duizenden mensen zitten te wachten op een teken van een anonieme groep om in opstand te komen tegen het vonnis.
Vanaf nu is alles mogelijk. Het minste wat we kunnen doen, is de anonieme aanstichters van Tsunami Democràtic erkentelijk zijn dat ze erop hameren de komende dagen geen geweld te gebruiken en incidenten te vermijden. Maar bij een aantal acties waar ze toe aansporen, zoals het bezetten van bankkantoren en het blokkeren van spoorwegen en snelwegen, kun je vraagtekens zetten omdat ze grenzen aan geweld en kunnen leiden tot het optreden van de ordehandhavers.
De Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging moet zo adequaat mogelijk reageren. Ze kan de kans grijpen om massaprotesten tegen het vonnis te organiseren en zo in de schijnwerpers van de internationale media te staan. Ze kan de nodige juridische stappen nemen en afwachten wat het Europese hof zegt. Maar ze kan ook in de verleiding komen een permanente mobilisatie te organiseren, wat een negatieve invloed op het imago van Catalonië zal hebben en de Catalanen onderling zal verdelen.
Voor de eerste optie zullen veel burgers te porren zijn, zo kunnen zij hun ongenoegen tonen over het vonnis en over de twee jaar voorlopige hechtenis van de verdachten. Voor optie nummer twee zal men niet veel handen op elkaar krijgen, zoveel is duidelijk. Maar het is alom bekend dat er burgers zijn die het oprekken van de grondwet als enige uitweg zien voor het conflict. Vooralsnog is dit vonnis het gevolg van deze confrontatiestrategie.
Zonder de filosoof uit te willen hangen, wil ik erop wijzen dat je in het leven twee heel verschillende strategieën kunt hanteren: proberen op een zo’n doeltreffend mogelijke manier te winnen of eenvoudigweg blijven hameren op het eigen gelijk. De strategie van de onafhankelijkheidsbeweging is om zo veel mogelijk redenen te zoeken voor het eigen gelijk en op die manier het conflict in stand te houden, maar doeltreffend is deze strategie allerminst. Het waarborgen van zelfbestuur zou vanaf nu een belangrijk doel moeten zijn. Elk ongecontroleerd protest dat de deur naar artikel 155 zou openen, zou onvergeeflijk en onrechtvaardig zijn.
Na de uitspraak zijn de Catalaanse separatisten massaal de straat op gegaan. Ze legden het vliegveld plat en blokkeerden snelwegen. In het centrum van Barcelona raakten politie slaags met demonstranten en werden op grote schaal vernielingen aangericht.