Tag: berlusconi

Hoe controversieel ook, de zittende Tsjechische president Miloš Zeman is lang niet zo gevaarlijk als minister van Financiën Andrej Babiš, de miljardair en mediamagnaat die erop uit is om in 2017 de macht over te nemen.

De afgelopen drie jaar hebben heel wat politiek geïnteresseerde mensen zich afgevraagd wie voor de Tsjechische republiek het grootste gevaar is: onze via rechtstreekse algemene verkiezingen gekozen president Miloš Zeman, of de oligarch Andrej Babiš. Sommigen ook hebben waardering voor beiden. Voor Miloš Zeman vanwege zijn harde opstelling tegenover migranten en voor Andrej Babiš omdat hij ‘schoon schip maakt’. Eén ding is zeker: een groot deel van de bevolking ziet wel iets in een autoritair bewind. Voorstanders daarvan willen een krachtig leiderschap en zouden dat vooral ook graag opleggen aan de mensen die dat niet willen.

Straatarm

Het is geen toeval dat het verlangen naar een autoritair bewind en een zeer restrictief immigratiebeleid in vergelijking met westerse landen veel sterker is in de voormalige Oostbloklanden, waar de civil society door het communisme is weggevaagd. Het probleem is dat mensen aan wie door een onderdrukkend regime elk gevoel van eigenwaarde en zelfrespect is ontnomen, zich in zichzelf keren. Die situatie zorgt voor een goede voedingsbodem waarop autoritaire figuren en zelfs potentiële dictators gedijen.

Dus staan we nu voor een netelige keuze. Wie van de twee is het gevaarlijkst, Miloš Zeman of Andrej Babiš? Volgens de informele media zou dat Zeman zijn. In hoeverre het fenomeen Babiš een risico voor de democratie vormt, is op grond van wat we van hem weten natuurlijk lastiger te bepalen. Maar het is wel een vraag die essentieel is – want het gaat in zijn geval om ontregeling van het democratische systeem, om duidelijke minachting voor de scheiding der machten, om het belemmeren van een eerlijke strijd tussen de politieke machten en om een doelbewuste, rechtstreekse aanval op de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid. Niet dat Miloš Zeman zich op deze punten onbetuigd laat natuurlijk. Maar hij haalt het niet bij Babiš. Verre van dat zelfs. Alleen al vanwege het simpele feit dat Miloš Zeman, anders dan Andrej Babiš, straatarm is.

Zeman is zeker in staat om de vrije samenleving en de parlementaire democratie ernstig te schaden vanwege het – absurde – systeem van rechtstreekse algemene presidentsverkiezingen, dat heeft geleid tot een verschuiving in ons parlementaire stelsel richting een soort theatermonarchie. Maar ondanks zijn harde en egocentrische stijl van regeren, en ondanks alle pro-Russische retoriek, vormt Miloš Zeman geen directe en structurele bedreiging voor het wezen van onze democratie. Bovenal ontbreekt het Zeman vrijwel aan personeel en aan een kliek trouwe hulptroepen, en een trol die bij het minste of geringste op Facebook losgaat, heeft hij ook niet. Hij wordt niet omringd door kruiperige hoofdredacteuren en beschikt evenmin over particuliere geheime diensten. Hij kan niet rekenen op die fascinerende schare corrupte hielenlikkers uit de Praagse elite, niet op die openlijk sympathiserende regeringsvertegenwoordigers noch op zijn talrijke vrienden bij de politie.

Andrej Babiš krijgt wat hij wil. En al heeft hij er maar weinig verstand van hoe een democratie functioneert en heeft hij waarschijnlijk nog nooit een boek gelezen, hij bezit wel een ongelooflijk grote instinctieve intelligentie, waardoor hij gemakkelijk de rol van de man in de straat kan aannemen die het zwaar te verduren heeft in het leven. Ook is hij er heel goed in om empathie te tonen met de gewone man, temeer omdat hij het perfecte archetype is van een ongelikte Oost-Europeaan die met veel talent doelbewust en pragmatisch zijn hufterige imago voor politieke marketingdoeleinden weet in te zetten.

Andrej Babiš vormt een structurele bedreiging voor de kern van onze pluralistische, democratische samenleving. Hij is niet iemand die alleen het spel wil winnen, hij wil het hele speelveld overnemen. Het is wel komisch om te bedenken dat deze zelfde Andrej Babiš, die vroeger een tot de nomenklatoera behorende communist was, inmiddels de incarnatie is van wat in communistische ogen kapitalisme is: de macht van het geld. Veel mensen vinden dat we hem juist moeten respecteren, omdat hij staat voor dat ‘kapitalisme’ dat we zo vurig wensten.

Maar dat is een enorme vergissing. Een democratische samenleving gebaseerd op burgerlijke rechten en vrijheden is iets heel anders dan dit ‘kapitalisme’ uit de marxistisch-leninistische leerboeken.

Babiš is oneindig veel invloedrijker en veel intelligenter dan Zeman

Als het respecteren van particulier eigendom een leidend principe is, dan moeten we onze samenleving niet grondvesten op de macht van het geld, maar op die van de wet. Op de macht van het recht en de overheidsinstellingen. En op het respecteren van de regels voor goed gedrag. Die laatste zeggen dat niemand tegelijk minister van Financiën en grootste ontvanger van overheidssubsidies kan zijn en dan ook nog eigenaar van verscheidene kranten, die in principe juist controle zouden moeten uitoefenen op iemands functies en posities in het bedrijfsleven.

Dat zo veel Tsjechische intellectuelen maar al te graag bereid zijn om vol te houden dat Miloš Zeman en niet Andrej Babiš het grootste probleem voor ons land is, getuigt ofwel van een raar soort pragmatisme, ofwel van een zeer oppervlakkige kijk op de situatie. In het laatste geval betekent het dat ze niet in staat zijn de vorm en omvang van het probleem te doorgronden en vooral ook dat ze geen onderscheid weten te maken tussen een gevaar dat het hele systeem op losse schroeven kan zetten en een bedreiging die, hoe groot ook, toch beperkt blijft tot delen van het huidige systeem.

Verraad van de intellectuelen

Zeman is zichtbaar, je kunt gewoon niet om hem heen, hij is indrukwekkend en hard. Hij trekt alle aandacht, terwijl Andrej Babiš intussen bezig is om de macht te veroveren. Babiš is oneindig veel invloedrijker en veel intelligenter dan Zeman. De laatste, die wel een echte lezer is, zou zich van nature meer verwant moeten voelen met de intellectuelen. Juist daarom is hij bij uitstek het symbool van het verraad van de intellectueel. Van dat soort dingen heeft Andrej Babiš geen last. Hij koopt gewoon. Daarom heeft hij alle ruimte om zich op zijn doel te concentreren. En dat doel is de Tsjechische Republiek. Met andere woorden: hij wil controle krijgen over alles waarop hij de hand maar kan leggen.

En terwijl de intellectuelen tegenwoordig volkomen opgaan in de zoektocht naar een president van een zwaarder kaliber dan Miloš Zeman, zal Andrej Babiš zodra hij premier is, de Tsjechische Republiek razendsnel privatiseren, zeer waarschijnlijk met steun van de Communistische Partij. Wat we dan nog aan zo’n ‘goede president’ [met weinig macht] hebben die al die ellendige intellectuelen zo graag willen, is een raadsel. Waarschijnlijk willen ze die vooral omdat ze op die manier kunnen opkomen voor de democratie zonder al te veel risico te hoeven lopen.

CONTEXT: Het fenomeen Babiš

Op 7 en 8 oktober zijn de Tsjechen in dertien van de veertien kiesdistricten (Praag uitgezonderd) naar de stembus gegaan voor regionale verkiezingen. De ANO, de partij van miljardair Andrej Babiš, is als winnaar uit de bus gekomen en kreeg in negen districten de meeste stemmen. ‘Babiš kan tevreden zijn. Hij heeft gewonnen en helaas lijken de kiezers de districten bij de parlementsverkiezingen van volgend jaar geen tegenwicht te geven door voor een heel andere uitslag te zorgen,’ schrijft de Hospodárské Noviny.

Andrej Babiš is een Slowaak afkomstig uit een communistisch gezin. In de roerige jaren negentig van de vorige eeuw legt hij de basis voor zijn fortuin door de privatisering van Agrofert, nu een holding in de levensmiddelensector met 250 bedrijven op vier continenten. In 2011 richt hij zijn politieke beweging ANO op en in 2013 koopt hij de twee meest gelezen kranten van het land, de MF Dnes en de Lidové Noviny.

Minister van Financiën is een handige post voor de topman van een bedrijf dat de grootste ontvanger van Europese subsidies is, waartegen ook een onderzoek loopt oor fraudebestrijding

Een paar maanden later komt deze ‘Tsjechische Berlusconi’ in het parlement, waarna hij vicepremier en minister van Financiën wordt. Een handige post voor de topman van een bedrijf dat de grootste ontvanger van Europese subsidies is, maar waartegen ook een onderzoek loopt van het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF). Dankzij zijn charisma van miljardair met populistische trekjes lijken de Tsjechische kiezers zich geen zorgen te maken over zijn mogelijke belangenconflicten.

‘De boodschap van de kiezers is helder: Babiš wordt steeds maar weer afgeschilderd als een oligarch met allerlei belangenconflicten, maar dat interesseert ons niet. Hoog tijd om toe te geven dat het anti-Babiš-project mislukt is’, schrijft Hospodárské Noviny. En bekritiseert vervolgens een coalitie tegen Babiš die in september van dit jaar de Lex Babiš heeft aangenomen, met daarin een verbod voor ministers om kranten en andere media te bezitten en ‘daardoor de ANO alleen maar meer steun heeft bezorgd’.

Babiš heeft nu ‘de vrijheid om zijn partij meer naar links of naar rechts te positioneren, want zijn tegenstanders aan beide zijden kunnen geen vuist maken en veel kiezers zijn ontevreden’. Zijn populisme valt alleen te bestrijden ‘door kiezers te trekken met een hervormingsprogramma dat een veelbelovende toekomstvisie voor het land biedt’, besluit de krant.